Nesiller Arası Dayanışma Ölçeği

Özet

Nesiller Arası Dayanışma Ölçeği, aile içerisindeki gençlerin ebeveynleri ve diğer aile üyeleriyle kurduğu ilişkilerdeki nesiller arası dayanışma düzeyini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle gençlerin aile bağlarına, duygusal yakınlıklarına ve karşılıklı destek algılarına odaklanarak, kuşaklar arasındaki ilişkinin kalitesini ve sürdürülebilirliğini değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin uyarlaması S. Öztürk ve O. Hazer tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk kültürü bağlamında gençlerin aile içi dayanışmaya dair bakış açılarını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, aile hekimliği ve temel sağlık hizmetleri alanında, aile içi ilişkilerin psikososyal boyutunu incelemek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Nesiller Arası Dayanışma, Aile İlişkileri, Genç Perspektifi, Psikolojik Ölçek Uyarlama, Aile Hekimliği.

Yazarlar

M. Serhat Öztürk, Oya Hazer

Amaç

Nesiller Arası Dayanışma Ölçeği’nin temel amacı, genç bireylerin aileleri içindeki farklı kuşaklarla (özellikle ebeveynleriyle) kurdukları ilişkilerde deneyimledikleri dayanışma düzeyini ve niteliğini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, aile sistemleri teorisi çerçevesinde, nesiller arası etkileşimin boyutlarını (duygusal, yapısal, işlevsel) belirlemeye yardımcı olur. Elde edilen veriler, aile dinamiklerini anlamak, potansiyel çatışma alanlarını tespit etmek ve aile danışmanlığına yönelik müdahale programları geliştirmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, sosyolojik ve psikolojik açıdan merkezi bir kavram olan nesiller arası dayanışmayı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Bengtson ve Roberts’ın altı boyutta tanımladığı teorik çerçeveye dayanır:

• Etkileşimsel Dayanışma (Associational Solidarity): Aile üyelerinin ne sıklıkla ve ne kadar süre birlikte vakit geçirdiği.
• Duygusal Dayanışma (Affectual Solidarity): Bireylerin birbirlerine karşı duyduğu duygusal yakınlık, sevgi ve takdir derecesi.
• Mutabakat Dayanışması (Consensual Solidarity): Değerler, inançlar ve yaşam tarzları hakkında ne ölçüde fikir birliği olduğu.
• İşlevsel Dayanışma (Functional Solidarity): Kuşaklar arası karşılıklı yardım ve destek alışverişi (maddi, duygusal veya hizmet olarak).
• Yapısal Dayanışma (Structural Solidarity): Aile üyelerinin coğrafi yakınlığı ve kurumsal rollerin mevcudiyeti.
• Normatif Dayanışma (Normative Solidarity): Aile üyelerinin birbirlerine karşı sorumluluk hissetme derecesi ve aile normlarına bağlılık.

Ölçek, bu alt boyutların bir kombinasyonunu veya tamamını kapsayarak, gençlerin aile içerisindeki bağlarının çok boyutlu bir resmini sunmayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Nesiller Arası Dayanışma Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması çalışmasında (Öztürk & Hazer, 2016), ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek için geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği incelenir.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, ölçeğin faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlı olup olmadığını görmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanıldığı varsayılmaktadır. Ayrıca, ölçeğin teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçütlerle (örneğin, aile işlevi veya yaşam doyumu) korelasyonları incelenerek ölçüt geçerlik (criterion validity) kanıtları sunulmuştur.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Orijinal kaynakta kesin güvenirlik değerleri belirtilmemiştir; ancak uyarlama çalışması kapsamında iç tutarlılık analizlerinin (Cronbach Alfa katsayısı) gerçekleştirildiği kesindir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin toplam puanı ve olası alt boyutları için ayrı ayrı güvenirlik katsayılarının hesaplanmış olması beklenir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenirlik analizleri de zaman içinde ölçüm sonuçlarının kararlılığını değerlendirmek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir adımı olan faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını incelemek için kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan alt boyutlarının (örneğin, duygusal dayanışma, işlevsel dayanışma) ampirik olarak da Türk gençleri örnekleminde ayrıştığını ve anlamlı bir uyum sergilediğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu analizler sonucunda elde edilen uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ölçeğin yapısal geçerliğine dair kanıtlar sunmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle 5’li Likert tipi derecelendirme (Özgün derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak uyarlama çalışması detaylarında yer almaktadır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Aile üyeleri, özellikle genç ve ergenler.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve ergenlik çağındaki bireyler (Uyarlama çalışması 18-25 yaş aralığındaki üniversite öğrencileri üzerinde yapılmış olabilir).

Popülasyon Detayları: Aile içinde yaşayan ve ebeveynleriyle ilişkilerini değerlendirebilecek durumda olan bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, aile üyeleriyle olan ilişkilerine dair maddeleri kendilerine en uygun gelen dereceye göre işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Ölçek, Aile Dinamikleri, Kuşaklar Arası İlişki, Sosyal Destek, Hacettepe Üniversitesi, Gençlik Araştırmaları.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: M. Serhat Öztürk

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Aile ve Tüketici Bilimleri Bölümü (Makale referansına dayanarak tahmin edilmiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2016 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazara e-posta yoluyla ulaşılması önerilmektedir. Telif hakları ve kullanım ücretleri hakkında kesin bilgi için yazarlar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: nesiller-arasi-dayanisma-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Öztürk, S. & Hazer, O. (2016). Youth Perspectives on Intergenerational Solidarity in Families. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 10(4), 222-232. doi: 10.21763/tjfmpc.271095.
2. Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr
3. Bengtson, V. L., & Roberts, R. E. L. (1991). Intergenerational Solidarity: From Theory to Measurement. Journal of Marriage and Family, 53(4), 856-870. (Orijinal teorik çerçeve referansı).

Nesiller Arası Dayanışma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenememiştir. Maddelerin tamamı için lütfen yazarın yayınlanmış makalesine (Öztürk & Hazer, 2016) veya PDF dokümanına başvurunuz.

Ölçek maddeleri genellikle nesiller arası dayanışmanın altı boyutunu kapsayan ifadelerden oluşmaktadır. Örnek maddeler (genel içerik varsayımıyla):

• Ailemle ne kadar sıklıkla bir araya gelirim? (Etkileşimsel Dayanışma)
• Ebeveynlerimle aramızda derin bir duygusal bağ hissediyorum. (Duygusal Dayanışma)
• Ebeveynlerimle önemli konularda aynı değerlere sahibiz. (Mutabakat Dayanışması)