Morse Düşme Ölçeği

Özet

Bu akademik giriş, Morse Düşme Ölçeği‘nin (MDÖ) Türkçe’ye uyarlama çalışmasını ve ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesini kapsamaktadır. Ölçek, hastane ve bakım ortamlarında bireylerin düşme riskini standardize edilmiş bir biçimde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Türkçe uyarlaması N. Yılmaz-Demir ve Ş. Seren-İntepeler tarafından 2012 yılında gerçekleştirilmiştir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonundaki geçerlik ve güvenirlik düzeyini, özellikle duyarlılık ve seçicilik kapasitesini belirlemeyi hedeflemiştir. Ölçek, 50 madde ve 7 alt boyuttan oluşmakta olup, derecelendirme için 5’li Likert tipi bir yapı kullanılmıştır. Güvenirlik analizleri sonucunda iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) 0.55 olarak rapor edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Morse Düşme Ölçeği, düşme riski, psikometri, uyarlama, iç tutarlılık, güvenirlik, geçerlik, hemşirelik.

Yazarlar

Nurşah Yılmaz Demir, N. Yılmaz-Demir, Ş. Seren-İntepeler.

Amaç

Morse Düşme Ölçeği’nin temel amacı, klinik ortamlarda veya toplulukta yaşayan bireylerde düşme riskini sistematik olarak belirlemek ve böylece önleyici müdahalelerin zamanında planlanmasına olanak sağlamaktır. Ölçek, risk faktörlerini nicelendirerek hastanın durumuna uygun bakım stratejilerinin geliştirilmesine yardımcı olur.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması çalışmasının spesifik amacı, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamanın yanı sıra, düşme riski değerlendirmesinde klinik olarak kabul edilebilir bir duyarlılık ve seçicilik düzeyine sahip olup olmadığını saptamaktır. Bu sayede, Türk sağlık sisteminde güvenilir bir düşme riski değerlendirme aracı kazandırılması hedeflenmiştir.

Yapı

Morse Düşme Ölçeği’nin bu uyarlaması, düşme riskini tek bir boyutta değil, bireyin genel sağlık, yaşam tarzı ve psikososyal durumunu kapsayan çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Ölçek, 50 madde aracılığıyla 7 farklı alt boyutu ölçmektedir. Bu alt boyutlar, bireyin düşme olasılığını artıran veya azaltan çeşitli faktör kümelerini temsil eder.

Ölçeğin kapsadığı temel faktör kümeleri şunlardır: İlaç kullanımı, günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılıklar, toplumsal çevre ile etkileşim ve izlem gereksinimi, duruma ilişkin duygusal tepkiler, alınan tedavi ve olası komplikasyonlar, yaşam kalitesi algısı ve cilt bakımı gibi fiziksel sağlık göstergeleri. Bu kapsamlı yapı, düşme riskinin sadece fiziksel değil, aynı zamanda çevresel ve tedaviye bağlı riskleri de içerdiğini vurgulamaktadır.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında ölçeğin yapı geçerliği, iç tutarlılık göstergeleri üzerinden kanıtlanmaya çalışılmıştır. Literatürde, ölçme aracının maddeleri veya alt boyutlarının toplam puanları ile ölçek toplam puanları arasındaki anlamlı korelasyon katsayılarının, aracın yüksek iç tutarlığa sahip olduğunu gösterdiği ve bunun yapı geçerliği için güçlü bir kanıt teşkil ettiği belirtilmiştir (Tavşancıl, 2002).

Güvenilirlik katsayısının yorumlanmasında kullanılan genel kabul görmüş eşikler (Akgül, 2005) şunlardır:

• 0.40’dan küçük: Güvenilir değildir.
• 0.40 – 0.59 arası: Düşük güvenirlikte.
• 0.60 – 0.79 arası: Oldukça güvenilir.
• 0.80 – 1.00 arası: Yüksek derecede güvenilir.

Bu kriterler ışığında, iç tutarlılık analizleri, ölçek maddelerinin teorik olarak aynı yapıyı ölçme yeteneğini değerlendirmek için temel alınmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, öncelikle iç tutarlılık güvenirliği analizi ile belirlenmiştir. Bu kapsamda, ölçek maddelerinin her birinin ölçeğin bütünü ile ne ölçüde uyumlu olduğu, madde toplam korelasyon yöntemi (Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı) kullanılarak irdelenmiştir.

Güvenirlik katsayısı olarak Cronbach Alfa hesaplanmıştır. Türkçe’ye uyarlama çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa katsayısı ∝= 0.55 olarak bulunmuştur. Bu sonuç, Akgül (2005) tarafından belirlenen standartlara göre ölçeğin düşük güvenirlikte olduğunu göstermekle birlikte, ölçeğin klinik alanda kullanılabilirliğinin ek testlerle desteklenmesi gerektiğini işaret etmektedir. Tüm istatistiksel değerlendirmeler, SPSS for Windows 11.5 programı kullanılarak yapılmış ve istatistiksel anlamlılık p değeri baz alınarak belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması, Morse Düşme Ölçeği‘nin 50 maddeden oluştuğunu ve bu maddelerin 7 farklı alt boyuta ayrıldığını belirtmektedir. Bu yapısal ayrım, ölçeğin çok boyutlu yapısının, muhtemelen bir faktör analizi (örneğin Açıklayıcı Faktör Analizi) yöntemiyle doğrulandığını veya organize edildiğini göstermektedir.

Belirtilen alt boyutların her biri, düşme riskine katkıda bulunan farklı ve bağımsız risk faktörleri kümelerini temsil eder. Bu faktör yapısı, klinisyenlerin sadece genel bir risk puanı elde etmesini değil, aynı zamanda hastanın riskinin hangi spesifik alanlardan (örneğin ilaçlar veya yaşam kalitesi) kaynaklandığını da anlamasını sağlar.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Ölçek (50 madde ve 7 alt boyut)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinali İngilizce

Popülasyon Grubu: Düşme riski taşıyan bireyler

Yaş Grubu: Bilgi mevcut değil (Genellikle yetişkin ve geriatrik popülasyon)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, hemşirelik alanında ve klinik popülasyonda uygulanmak üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) kullanılmıştır. Yüksek puanlar, düşme riskinin yüksek olduğunu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Düşme riski değerlendirmesi, hemşirelik, Likert ölçeği, Cronbach Alfa, psikometrik özellikler, Ege Üniversitesi, Nurşah Yılmaz Demir, Pearson Korelasyonu.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nurşah Yılmaz Demir

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2012

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı, yeniden basımı veya yasal izinleri için orijinal ölçek geliştiricileri ve Türkçe uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı (Nurşah Yılmaz Demir) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Yılmaz-Demir, N. ve Seren-İntepeler, Ş. (2012). Morse Düşme Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması ve duyarlılık-seçicilik düzeyinin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 28(1) ,57-71. Orijinal makalenin bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Tavşancıl, E. (2002). Yapı geçerliği kavramına ilişkin referans.

Akgül, A. (2005). Güvenirlik katsayısı eşiklerine ilişkin referans.

Morse Düşme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu uyarlama çalışmasında ölçek 50 maddeden ve aşağıdaki 7 alt boyuttan oluşmaktadır:

• İlaçlar
• yaşam aktiviteleri
• toplum ve izlem
• duruma ilişkin duygular
• tedavi ve komplikasyonlar
• yaşam kalitesi
• cilt bakımı

The original PDF can be downloaded here: morse-dusme-olcegi-toad.pdf