Morisky Tedavi Uyum Ölçeği-8 (MTUÖ-8)

Özet

Morisky Tedavi Uyum Ölçeği-8 (MTUÖ-8), orijinal olarak Dr. Donald E. Morisky ve arkadaşları tarafından geliştirilen 8 maddelik Morisky Medication Adherence Scale (MMAS-8)’in Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, kronik hastalıkları olan bireylerin reçetelenen tedavi rejimlerine ne ölçüde uyum sağladığını ölçmek amacıyla tasarlanmış bir öz bildirim aracıdır. Türkiye’deki adaptasyon çalışması, özellikle Diabetes Mellitus hastaları bağlamında gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda tedavi uyumunu değerlendirmede güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılmasına olanak tanımıştır.

Ölçek, hastaların ilaçlarını almayı unutma, doz atlama veya tedaviye ara verme gibi yaygın uyum engellerini sorgulayan sorular içermektedir. Yüksek puanlar, daha iyi tedavi uyumunu işaret ederken, düşük puanlar uyum sorunlarının varlığını gösterir. Bu araç, klinisyenler ve araştırmacılar için hasta yönetiminde ve halk sağlığı çalışmalarında kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

MTUÖ-8, MMAS-8, Tedavi Uyumu, İlaç Uyumu, Kronik Hastalıklar, Diabetes Mellitus, Ölçek Uyarlaması, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Yazarı: Donald E. Morisky, Ph.D., Sc.D., M.S.P.H.

Türkçe Uyarlama Yazarı: Sayiner, Z. A.

[quads id=5]

Amaç

Morisky Tedavi Uyum Ölçeği-8’in temel amacı, kronik hastalıkların yönetiminde hayati önem taşıyan ilaç tedavi uyum düzeylerini güvenilir ve hızlı bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle hipertansiyon, diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar gibi uzun süreli tedavi gerektiren durumlar için geliştirilmiştir. Tedavi uyumunun doğru bir şekilde saptanması, tedavi başarısızlıklarının nedenlerini anlamak ve kişiselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirmek için kritik bir ön koşuldur.

Türkçe adaptasyon çalışması, özellikle tedavi uyumu seviyelerinin Türk popülasyonunda ne şekilde dağıldığını belirlemek ve uyumu etkileyen sosyo-demografik ve klinik faktörlerle ilişkisini saptamak üzere yapılmıştır. Bu amaç, tedavi sonuçlarını iyileştirmeye yönelik klinik uygulamaları desteklemektedir.

Yapı

MTUÖ-8, bireyin tedaviye olan davranışsal uyumunu ve öz-bildirim yoluyla karşılaştığı engelleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Ölçülen temel psikolojik yapı, ilaçlarını doktor talimatlarına göre düzenli olarak alma davranışı olan Tedavi Uyumu‘dur (Medication Adherence).

Ölçek, hem bilinçli hem de bilinçsiz uyum ihlallerini yakalamayı hedefler. İlk yedi madde genellikle “evet/hayır” formatında veya Likert tipi derecelendirme ile ilaç alma davranışının çeşitli yönlerini sorgularken, sekizinci madde hastanın ilacını almayı bırakma nedenlerine ilişkin daha derinlemesine bir bakış sunar. Bu yapı, sadece uyumun varlığını değil, aynı zamanda uyumsuzluğa yol açan potansiyel nedenleri de ortaya çıkarmayı amaçlar.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Sayiner (2014) tarafından yürütülen Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin yapı geçerliğini ve kriter geçerliğini incelemiştir. Yapı geçerliği için faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Kriter geçerliği ise genellikle klinik sonuçlar (örneğin, Diyabet hastalarında HbA1c seviyeleri) veya diğer altın standart uyum ölçütleri ile korelasyon kurularak değerlendirilmiştir.

Adaptasyon çalışmalarında, ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığı ve Türk kültürü bağlamında tedavi uyumu kavramını tutarlı bir şekilde ölçüp ölçmediği test edilmiştir. Bu süreç, ölçeğin Türkiye’deki kronik hastalık popülasyonunda klinik olarak anlamlı sonuçlar üretebilmesi açısından zorunludur.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi belirtilmemiştir. Ancak standart ölçek uyarlama prosedürleri gereği, Sayiner (2014) çalışmasında MTUÖ-8’in iç tutarlılık güvenilirliği (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, 8 maddenin tamamının gerçekten tedavi uyumu kavramına katkıda bulunduğunu ve ölçeğin tutarlı sonuçlar verdiğini gösterir. Bu güvenirlik analizleri, MTUÖ-8’in Türkçe versiyonunun bilimsel araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde stabil bir araç olarak kullanılabileceğinin temel kanıtlarını sunar.

Faktör Analizi

MTUÖ-8’in orijinal İngilizce versiyonu, genellikle tek bir ana faktör etrafında toplanan maddelerle unidimensional bir yapıya sahip olarak kabul edilir, ancak bazı çalışmalar iki veya daha fazla faktörün varlığını da öne sürmüştür (davranışsal uyum ve bariyerler). Türkçe uyarlama çalışmasında (Sayiner, 2014), ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde orijinal yapıyı doğrulayıp doğrulamadığı araştırılmıştır.

Faktör analizi, ölçeğin 8 maddesinin, tedavi uyumunun hangi temel boyutlarını temsil ettiğini belirlemek için kullanılmıştır. Bu analiz sonuçları, ölçeğin klinik yorumlanmasında ve puanlamasında hangi alt boyutların dikkate alınması gerektiğini netleştirmeye yardımcı olmuştur.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation) / Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: 8 maddeden oluşur. Maddelerin çoğu “Evet/Hayır” veya 5 noktalı Likert tipi seçenekler sunabilir (orijinal MMAS-8’de değişkenlik gösterebilir).

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (English) (Orijinal), İspanyolca ve çok sayıda diğer dil.

Population Group: Kronik hastalığı olan hastalar (Özellikle ilaç tedavisi gerektiren durumlar).

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Sayiner (2014) çalışması özelinde, Diabetes Mellitus tanısı almış hastalar üzerinde kullanılmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulaması yapılabilen, kısa sürede tamamlanabilen anket formatında bir ölçektir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Orijinal MMAS-8’in kullanımı için genellikle telif hakkı sahibinden (Morisky Associates, Inc.) izin alınması gerekmektedir. Türkçe adaptasyonun kullanımı için ise ilgili tez çalışmasına ve orijinal ölçek sahibinin şartlarına uyulması zorunludur.

Ücret: Ticari veya büyük ölçekli araştırmalarda orijinal ölçeğin kullanımı için ücret talep edilebilir.

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2014 yılında tamamlanmıştır.

Kaynaklar

1. Sayiner, Z. A. (2014). Diabetes mellitusta morisky tedavi uyum ölçeği-8′ in Türkçe geçerlilik güvenilirlik çalışması ve hastalarda tedavi uyumunu gösteren faktörlerle ilişkisinin saptanması (Tıpta uzmanlık tezi, Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Gaziantep). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

2. Morisky, D. E., Ang, A., Krousel-Wood, M., & Ward, H. J. (2008). Predictive validity of a modified eight-item Morisky Medication Adherence Scale. Annals of Pharmacotherapy, 42(3), 348-356.

[quads id=5]

Morisky Tedavi Uyum Ölçeği-8 (MTUÖ-8) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle, ölçek maddelerinin tam metnine ulaşmak için Sayiner (2014) tarafından hazırlanan ilgili Tıpta Uzmanlık Tezi’ne (YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden) başvurulması gerekmektedir.

Orijinal MMAS-8 maddeleri genellikle şu konuları sorgular:

• İlacınızı almayı hiç unuttunuz mu?
• Hastalığınızın kontrol altında olduğunu hissettiğiniz için ilacınızı almayı bıraktınız mı?
• Kendinizi kötü hissettiğinizde ilacınızı almayı bıraktınız mı?
• İlacınızı almanın zahmetli olduğunu düşündüğünüz için hiç aksattınız mı?