Milli Parka Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Milli Parka Yönelik Tutum Ölçeği, Huriye Deniş ve arkadaşları tarafından 2008 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin milli parkların korunmasına, rekreasyonel kullanımına ve genel çevresel önemine dair sahip oldukları duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, 33 maddeden oluşmakta ve katılımcıların görüşlerini belirlemek için 5’li Likert Ölçeği formatını kullanmaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, milli parkların sürdürülebilir yönetimi ve çevre eğitimi alanındaki araştırmalara önemli bir katkı sunmaktadır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, Deniş, Genç ve Demirkaya’nın 2008 yılında yayımlanan akademik makalesinde detaylandırılmıştır. Bu çalışma, ölçeğin iki ana alt boyuta sahip olduğunu göstermiştir. Bu alt boyutlar, milli parklara yönelik tutumun karmaşık yapısını ortaya koyarak, araştırmacıların ve park yöneticilerinin hedef kitlelerin tutumlarını daha derinlemesine analiz etmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Milli Park, Tutum, Çevre Eğitimi, Koruma, Rekreasyon, Likert Ölçeği, Ölçek Geliştirme

Yazarlar

Huriye Deniş, H. Genç, H. Demirkaya

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin Milli Park kavramına, bu alanların korunmasına ve sunduğu faydalara yönelik tutum düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Milli parklar hem biyolojik çeşitliliğin korunması hem de halka açık rekreasyon alanları olarak kritik öneme sahiptir. Bu nedenle, halkın bu parklara karşı geliştirdiği tutumların belirlenmesi, park yönetim politikalarının ve çevre bilincini artırmaya yönelik eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek açısından hayati önem taşır.

Ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve çevre psikolojisi alanlarında, öğrencilerin ve genel halkın milli parklara yönelik algılarını nicel olarak saptamak ve zaman içindeki tutum değişikliklerini izlemek için kullanıma uygundur. Ayrıca, araştırmacılara, tutumun demografik özellikler, coğrafi yakınlık veya eğitim düzeyi gibi faktörlerle ilişkisini inceleme fırsatı sunar.

Yapı

Milli Parka Yönelik Tutum Ölçeği, psikolojideki tutum kavramı üzerine inşa edilmiştir. Tutum, bir nesneye, duruma veya kişiye karşı gösterilen değerlendirici bir tepkiye hazır olma durumu olarak tanımlanır. Bu ölçekte ölçülen yapı, katılımcıların milli parklara atfettiği değeri, koruma çabalarına olan desteğini ve bu alanları kullanma eğilimlerini kapsamaktadır.

Ölçek, yapısal olarak iki ana alt boyutu içermektedir. Bu alt boyutlar, milli parklara yönelik tutumun tek boyutlu olmadığını, aksine hem koruma odaklı bir bileşeni hem de kullanım/fayda odaklı bir bileşeni barındırdığını göstermektedir. Bu ayrım, tutumun sadece teorik değil, aynı zamanda uygulamaya dönük yönlerinin de ölçülmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçek, bir Ölçek Geliştirme çalışmasının ürünü olduğu için, Deniş ve arkadaşları tarafından kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Ölçeğin geliştirildiği makalede (Deniş et al., 2008), yapı geçerliğini saptamak amacıyla büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen iki alt boyutu ne kadar iyi temsil ettiğini belirlemiştir.

Yapı geçerliğine ek olarak, ölçeğin kapsam geçerliğinin sağlanması için uzman görüşlerine başvurulmuş ve madde havuzu oluşturulurken ilgili literatür titizlikle taranmıştır. Bu adımlar, ölçeğin milli parklara yönelik tutumun tüm önemli yönlerini kapsamasını garanti altına almıştır. Detaylı geçerlik katsayıları ve analiz yöntemleri için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Milli Parka Yönelik Tutum Ölçeği’nin güvenirlik (tutarlılık) çalışmaları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla benzer sonuçlar üretme yeteneğini göstermeyi amaçlamıştır. Bir geliştirme çalışması olarak, iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Bu katsayı, 33 maddenin ve iki alt boyutun kendi içlerinde ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı, yani milli parklara yönelik tutumu ölçtüğünü işaret eder. Orijinal çalışmada bu değerlerin kabul edilebilir akademik standartların üzerinde olduğu varsayılmaktadır. Güvenirlik analizlerinin detayları, Deniş, Genç ve Demirkaya (2008) makalesinde bulunmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, faktör analizleri sonucunda iki temel alt boyuta ayrılmıştır. Bu iki alt boyut, bireylerin milli parklara yönelik tutumlarının farklı yönlerini temsil etmektedir. İlk alt boyutun genellikle milli parkların Korunması ve Ekolojik Değeri ile ilgili maddeleri içerdiği, ikinci alt boyutun ise bu parkların Rekreasyonel Kullanımı ve Bireysel Faydası ile ilgili maddeleri kapsadığı düşünülmektedir.

Toplam 33 madde, bu iki faktör altında toplanarak, ölçeğin yapısal modelini oluşturmuştur. Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin hangi boyuta daha güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu netleştirmiş ve ölçeğin teorik yapısını desteklemiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin skorlanması ve yorumlanması için temel oluşturmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Yazılı Anket (Self-report Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Genel Popülasyon, Öğrenciler, Çevre Bilimi Çalışanları

Age Group: Yetişkinler ve Gençler (Örneklem detayları için makaleye bakılmalıdır)

Population Details: Orijinal çalışma, ölçeğin geliştirildiği örneklem grubuna dair detayları içermektedir.

Test Methodology: 5’li Likert Ölçeği (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar derecelendirme).

Anahtar Kelimeler

Çevre Psikolojisi, Milli Park Yönetimi, Geçerlik, Güvenirlik, Tutum Ölçümü, Çevresel Farkındalık, Koruma Eğitimi

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (2008 yılı itibarıyla yazarın bağlı olduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik bir makale kapsamında 2008 yılında (Deniş, Genç ve Demirkaya) yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Sorumlu yazarın iletişim bilgileri yukarıda belirtilmiştir. Ölçeğin kullanımına dair herhangi bir ücret bilgisi belirtilmemiştir, ancak yayın hakları ilgili dergiye (Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi) ait olabilir.

Ölçeğin orijinal makalesine ve detaylı analizlerine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: gefad.gazi.edu.tr. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: milli-parka-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

1. Deniş, H., Genç, H. ve Demirkaya, H. (2008). Milli Parka Yönelik Tutum Ölçeği geliştirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(2), 95-107.

[quads id=5]

Milli Parka Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplamda 2 alt boyut ve 33 maddeden oluşmaktadır. Örnek madde:

• Milli parkı gezip dolaşmak beni dinlendirir.