Mantıksal Deneyimsel Düşünme Ölçeği

Özet

Mantıksal Deneyimsel Düşünme Ölçeği (MDDÖ), bireylerin bilgiyi işleme biçimlerindeki rasyonel (mantıksal) ve sezgisel (deneyimsel) farklılıkları ölçmeyi amaçlayan psikolojik bir aracın Türkçe diline uyarlama çalışmasıdır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini, özellikle de yapı geçerliği ve güvenirliğini değerlendirmek üzere gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, mantıksal ve deneyimsel düşünme sistemleri arasındaki dengeyi akademik araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araçla saptamaktır.

Anahtar Kelimeler

Mantıksal Deneyimsel Düşünme Ölçeği, Ölçek Uyarlama, Yapı geçerliği, Güvenirlik, Açımlayıcı faktör analizi, Doğrulayıcı faktör analizi, Cronbach Alpha.

Yazarlar

Eylem Gökçe Türk, Mehmet Artar

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin bilgi işleme süreçlerinde kullandıkları iki temel sistemi, yani analitik, kurallara dayalı, çaba gerektiren mantıksal düşünme sistemi ile hızlı, otomatik ve duygusal temelli deneyimsel düşünme sistemini ne ölçüde kullandıklarını belirlemektir. Bu uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını Türk örnekleminde test ederek, geçerli ve güvenilir bir Türkçe sürümünü bilim dünyasına kazandırmaktır.

Yapı

Mantıksal Deneyimsel Düşünme Ölçeği, genellikle Bilişsel-Deneyimsel Kendini Kuramına (Cognitive-Experiential Self-Theory – CEST) dayanan bir yapıyı ölçer. Bu kuram, bireylerin çevreleriyle etkileşimde bulunmak için iki bağımsız bilgi işleme sistemini kullandığını varsayar: Rasyonel Sistem (Mantıksal) ve Deneyimsel Sistem (Duygusal/Sezgisel). Ölçek, bu iki temel düşünme sistemleri arasındaki tercihleri ve eğilimleri değerlendirir.

Türkçe uyarlama çalışmasında, orijinal ölçekten farklı olarak, açımlayıcı faktör analizi sonucunda üç faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Bu durum, uyarlanan ölçeğin Türk kültüründeki yapısal bileşenlerinin, orijinal ölçeğin yapısından kısmen farklılaştığını göstermektedir. Bu üç faktörlü yapı, daha sonra doğrulayıcı faktör analizi ile desteklenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, toplanan veriler üzerinde hem keşfedici hem de doğrulayıcı yöntemler kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. İlk aşamada, ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin maddelerinin kuramsal yapıyla uyumlu bir şekilde gruplanıp gruplanmadığını araştırmıştır.

İkinci aşamada ise, AFA’dan elde edilen üç faktörlü yapının model uyumu, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, bu üç faktörlü modelin Türk örnekleminde istatistiksel olarak kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstererek, ölçeğin yapı geçerliği için güçlü kanıtlar sunmuştur.

Güvenirlik

Mantıksal Deneyimsel Düşünme Ölçeği’nin güvenirliği, çeşitli istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmiştir. En yaygın kullanılan yöntem olan iç tutarlılık katsayısı, Cronbach Alpha değeri ile hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir biçimde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin iç tutarlılık düzeyinin yeterli olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçek maddelerinin ayırt ediciliğini değerlendirmek amacıyla alt %27 ve üst %27’lik gruplar için t-testi değerleri hesaplanmıştır. Bu analiz, testten yüksek puan alan grupla düşük puan alan grup arasında anlamlı farklılıklar olduğunu ortaya koyarak maddelerin bireyleri başarıyla ayırt edebildiğini kanıtlamıştır. Güvenirliği desteklemek üzere madde-toplam test korelasyonu katsayıları da hesaplanmış, bu değerler de ölçeğin güvenirlik düzeyinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının en dikkat çekici bulgusu, faktör analizinde ortaya çıkmıştır. Açımlayıcı faktör analizi, orijinal ölçeğin teorik yapısından farklı olarak, Türkçe formun üç faktörlü bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Bu üç faktörlü model, Türk örneklemine özgü bilişsel farklılıkları daha iyi yansıttığı varsayılmıştır.

Bu yeni üç faktörlü yapı, daha sonraki aşamada bağımsız bir örneklem üzerinde uygulanan doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiş ve doğrulanmıştır. DFA sonuçları, modelin veri ile uyumunun iyi olduğunu ve bu üç faktörlü yapının geçerli olduğunu göstermiştir. Bu yapısal farklılık, kültürlerarası adaptasyon çalışmalarının önemini vurgulamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Maddeler: Orijinal ölçek maddelerinin sayısı ve içeriği belirtilmemiştir, ancak uyarlama çalışması mevcuttur.

Derecelendirme: 4’lü derecelendirme (Likert tipi)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya yetişkinler (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem.

Test Metodolojisi: Uygulama, yapı geçerliği için AFA ve DFA; güvenirlik için Cronbach Alpha, t-testi ve madde-toplam korelasyonu kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel İşleme, Rasyonel Sistem, Deneyimsel Sistem, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Cronbach Alpha, Ankara Üniversitesi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Eylem Gökçe Türk

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Çalışması): 2014

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmıştır ve bilimsel araştırmalarda kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Orijinal makaleye erişim bağlantısı mevcuttur: dergiler.ankara.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: mantiksal-deneyimsel-dusunme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Türk, E. G. ve Artar, M. (2014). Mantıksal Deneyimsel Düşünme Ölçeğinin uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 47(1), 1-18.

[quads id=5]

Mantıksal Deneyimsel Düşünme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır ve bu nedenle burada listelenememiştir.