Iraksak Düşünme Öz Değerlendirme Ölçeği

Özet

Iraksak Düşünme Öz Değerlendirme Ölçeği, bireylerin kendi öz değerlendirme mekanizmaları aracılığıyla yaratıcılık ve problem çözme süreçlerinin temelini oluşturan ıraksak düşünme becerilerini algılayış biçimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, F. Ordu ve M. K. Yöntem tarafından geliştirilmiş olup, ilk kez 2019 yılında 3. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Kongresi’nde bir bildiri sunumu olarak bilim camiasına tanıtılmıştır. Bu ölçek, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında bireylerin ıraksak düşünme potansiyellerini subjektif olarak değerlendirmelerine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Iraksak Düşünme, Yaratıcılık, Öz Değerlendirme, Psikometrik, Ölçek Geliştirme, Bilişsel Yetenekler.

Yazarlar

F. Ordu, Mustafa Kemal Yöntem

Amaç

Iraksak Düşünme Öz Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, katılımcıların kendi ıraksak düşünme yeteneklerine (esneklik, akıcılık, özgünlük gibi boyutlarda) dair algılarını ve inançlarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, bireylerin kendilerini ne kadar yaratıcı problem çözücü olarak gördüklerini ve alışılmadık çözümler üretme kapasitelerini nasıl algıladıklarını belirlemeyi hedefler.

Bu araç, özellikle eğitim bilimleri ve psikolojik danışmanlık alanlarında, bireylerin yaratıcı potansiyellerini ortaya çıkarmak için yapılan müdahalelerin öncesinde ve sonrasında öz algıdaki değişimleri ölçmek için bir başlangıç veya sonuç ölçütü olarak kullanılabilir. Ölçeğin geliştirilmesi, bu alandaki mevcut araçların subjektif değerlendirme boyutunu güçlendirmeyi amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, ıraksak düşünme (divergent thinking) psikolojik yapısını ölçmektedir. Iraksak düşünme, bir probleme veya uyarana birden fazla, alışılmadık ve yaratıcı çözüm üretme yeteneği olarak tanımlanır. Bu yapı, genellikle yaratıcılığın bilişsel çekirdeği olarak kabul edilir.

Ölçek maddeleri, bireylerin bu düşünme sürecinin temel bileşenlerine dair kişisel inançlarını ve algılarını hedef alır. Bu bileşenler tipik olarak şunları içerir: Akıcılık (belirli bir süre içinde çok sayıda fikir üretme), Esneklik (farklı kategorilerde fikirler üretme ve bakış açısı değiştirme) ve Özgünlük (alışılmadık ve benzersiz fikirler üretme). Ölçek, bu boyutların öz değerlendirme seviyesini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Kaynak referansında (2019 bildiri sunumu), ölçeğin geçerlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel verilere yer verilmemiştir (Geçerlik: -). Ancak, bir geliştirme ölçeği olarak, geçerlik çalışmalarının içeriği ve yapısı hakkında genel beklentiler mevcuttur.

Ölçeğin geliştirme sürecinde muhtemelen Kapsam Geçerliği (Content Validity) sağlanmıştır. Bu, uzman görüşlerine başvurularak maddelerin ıraksak düşünme yapısını yeterince temsil edip etmediğinin incelenmesini içerir. Ayrıca, Yapı Geçerliği (Construct Validity) çalışmalarının, Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları (Akıcılık, Esneklik, Özgünlük) ölçüp ölçmediğini incelemesi beklenir.

Güvenirlik

Kaynak referansında (2019 bildiri sunumu), ölçeğin güvenirlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel verilere yer verilmemiştir (Güvenirlik: -). Ölçek geliştirme standartları gereği, güvenirlik çalışmalarının yapılmış olması muhtemeldir ve bu çalışmalar genellikle iç tutarlılık ölçümlerini içerir.

Tipik olarak, bu tür öz değerlendirme ölçeklerinde İç Tutarlılık Güvenirliği (Internal Consistency Reliability), yani Cronbach Alfa katsayısı hesaplanır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını test etmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği çalışmalarının da gerçekleştirilmiş olması beklenir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek ve ölçek geliştirme sürecini tamamlamak için Faktör Analizi yöntemlerinin kullanılması elzemdir.

Bu ölçek için büyük olasılıkla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını ve teorik olarak beklenen Akıcılık, Esneklik ve Özgünlük gibi faktörleri destekleyip desteklemediğini belirlemek için kullanılır. Eğer ölçek tek boyutlu (genel bir ıraksak düşünme öz değerlendirmesi) veya çok boyutlu (belirtilen alt boyutlar) ise, bu, faktör yükleri ve öz değerler incelenerek ortaya çıkarılır.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi:

Geliştirme Ölçeği (Öz Değerlendirme)

Format:

Likert Tipi Derecelendirme (Kaynakta belirtilmemiş olmasına rağmen, öz değerlendirme ölçeklerinin standart formatıdır.)

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Genel Popülasyon veya Üniversite Öğrencileri (Bildirinin sunulduğu kongrenin sosyal bilimler odaklı olması nedeniyle en olası gruplar)

Yaş Grubu:

Yetişkinler veya Ergenler (Çalışmanın hedef kitlesine bağlı olarak)

Popülasyon Detayları:

Ölçeğin ilk uygulamalarının yapıldığı çalışma grubuna dair spesifik detaylar kaynakta yer almamaktadır.

Test Metodolojisi:

Bireylerin kendi ıraksak düşünme yeteneklerine dair kişisel algılarını işaretlemeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Akıcılık, Esneklik, Özgünlük, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Bilişsel Esneklik, Öz Algı.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına dair resmi bir bilgi bulunmamaktadır. Akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2019 (Kongre Sunum Yılı)

Kaynakça

Ordu, F., ve Yöntem, M. K. (2019, 18-21Nisan). Iraksak Düşünme Öz Değerlendirme Ölçeği [Bildiri sunumu]. 3. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Kongresi, Muğla, Türkiye.

Bu çalışmanın sunulduğu kongrenin tam metin kitabına buradan erişilebilir: ICOESS 2019 Tam Metin Kitabı.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

iraksak-dusunme-oz-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mustafa Kemal Yöntem

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri mevcut değildir.

Iraksak Düşünme Öz Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddelerine dair bilgi, kaynak metinde sunulmamıştır. Bu nedenle, maddeler bu bölümde listelenememiştir.

Ölçek maddeleri bu akademik girişe dahil edilmemiştir çünkü orijinal kaynakta maddelerin kendisi değil, yalnızca ölçek hakkındaki meta veriler sağlanmıştır.