Mahremiyet Bilinci Ölçeği

Özet

Mahremiyet Bilinci Ölçeği, bireylerin mahremiyet algılarını, sınırlarını ve bu konudaki farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Öztürk, Eyüboğlu ve Göçmen-Baykara (2019) tarafından Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması kapsamında kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin geliştirilmesi, özellikle sağlık, etik ve sosyal bilimler alanlarında mahremiyet konusundaki bireysel eğilimleri ve bilgi düzeylerini bilimsel olarak değerlendirme ihtiyacına yanıt vermektedir. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özelliklerinin yeterliliğini göstermeyi hedeflemiştir.

Ölçek, geliştirme türünde bir çalışma olup, temel amacı psikometri standartlarına uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. Elde edilen bulgular, ölçeğin mahremiyet bilincini çok boyutlu bir yapıda ölçme yeteneğine sahip olduğunu ortaya koymaktadır, bu da uygulamalı ve akademik çalışmalarda kullanım potansiyelini artırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mahremiyet Bilinci, Mahremiyet, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Etik.

Yazarlar

Derya Öztürk, Gülcan Eyüboğlu, Zeynep Göçmen-Baykara.

Amaç

Mahremiyet Bilinci Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin mahremiyet kavramına yönelik tutumlarını, kişisel sınırlarını koruma yeteneklerini ve mahremiyet ihlallerine karşı geliştirdikleri farkındalık düzeylerini ölçmek için standartlaştırılmış, geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu ölçek geliştirme çalışması, özellikle sağlık hizmetleri etiği ve hasta hakları gibi alanlarda mahremiyetin öneminin anlaşılmasına katkıda bulunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, araştırmacılara ve uygulayıcılara, mahremiyet bilincindeki bireysel farklılıkları belirleme ve bu farklılıkların demografik özellikler veya eğitim düzeyi gibi diğer değişkenlerle ilişkisini inceleme imkanı sağlamaktadır. Böylece, mahremiyet eğitimlerinin etkinliği değerlendirilebilir ve bu bilinci artırmaya yönelik spesifik müdahaleler geliştirilebilir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, “Mahremiyet Bilinci”dir. Bu yapı, sadece bilginin gizliliğini değil, aynı zamanda fiziksel, duygusal ve kişisel veri mahremiyetini de kapsayan çok boyutlu bir kavramdır. Mahremiyet Bilinci, bireyin kendi sınırlarını tanıma, bu sınırları başkalarına iletme ve başkalarının mahremiyet haklarına saygı gösterme yeteneğini içerir.

Genellikle mahremiyet bilinci, bireyin özel ve kişisel alanının korunmasına ne kadar önem verdiğini, kişisel bilgilerin paylaşımı konusundaki risk algısını ve dijital çağda veri güvenliğine yönelik farkındalığını yansıtan bilişsel ve duyuşsal bileşenlerden oluşur. Ölçeğin faktör yapısı, bu karmaşık yapının alt boyutlarını ayrıştırmak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Mahremiyet Bilinci Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere gerçekleştirilmiştir. Öztürk ve arkadaşları (2019) tarafından yürütülen çalışmada, yapı geçerliğini test etmek amacıyla genellikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır.

Geçerlik analizleri, ölçeğin maddelerinin kuramsal yapıyla tutarlılığını ve alt boyutlarının anlamlılığını ortaya koymuştur. Çalışma, ölçeğin mahremiyet bilincini ölçmek için yeterli düzeyde yapısal geçerlik sunduğunu doğrulamıştır. Detaylı geçerlik katsayıları ve faktör yükleri, kaynak referansta belirtilen akademik makalede (Öztürk et al., 2019) mevcuttur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Bu kapsamda, iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. Geliştirme çalışması, ölçeğin genel iç tutarlılığını (Cronbach Alfa katsayısı) ve alt boyutlarının tutarlılığını incelemiştir.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu göstermektedir. Ayrıca, bazı güvenirlik çalışmaları test-tekrar test yöntemini de kullanarak, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verme yeteneğini (istikrarını) araştırmış olabilir. Bu çalışmanın spesifik güvenirlik değerleri, referans makalede detaylı olarak sunulmuştur.

Faktör Analizi

Mahremiyet Bilinci Ölçeği’nin yapısal boyutlarını belirlemek üzere faktör analizleri uygulanmıştır. İlk aşamada uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin maddelerinin kaç farklı alt boyutta toplandığını ve bu alt boyutların kuramsal olarak beklenen mahremiyet bileşenlerini yansıtıp yansıtmadığını belirlemeye yardımcı olmuştur.

AFA sonuçlarının ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak elde edilen faktör yapısının Türk örnekleminde ne kadar iyi uyum sağladığı test edilmiştir. DFA, ölçek yapısının teorik modeli destekleyip desteklemediğini gösteren çeşitli uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ile değerlendirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının sağlamlığını kanıtlamıştır.

Enstrüman (Ölçek Bilgileri)

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Genellikle Likert Tipi Derecelendirme (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a uzanan 4’lü veya 5’li seçenekler). (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta boş bırakıldığı için genel uygulama belirtilmiştir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler (Genel Popülasyon veya spesifik meslek grupları üzerinde uygulanabilir.)

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’de gerçekleştirilmiştir. Uygulama örneklemi, referans makalede detaylandırılmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup halinde uygulanabilen, kağıt-kalem veya dijital ortamda doldurulabilen öz-bildirim envanteri.

Anahtar Kelimeler

Öz-Bildirim Envanteri, Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık, Bilişsel Farkındalık, Kişisel Sınırlar, Tıp Etiği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazarın İletişim e-postası: [email protected]

Correspondence Address: İletişim bilgileri için sorumlu yazar Gülcan EYÜBOĞLU ile temasa geçilmelidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayınlandığı yıl 2019’dur.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle sorumlu yazarın iznine tabidir. Ticari kullanımlar veya geniş çaplı uygulamalar için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Sorumlu Yazar: Gülcan EYÜBOĞLU.

Ölçeğin orijinal makalesi Türkiye Klinikleri Dergisi Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi‘nde yayınlanmıştır ve makaleye aşağıdaki linkten ulaşılabilir: turkiyeklinikleri.com

Kaynaklar

Öztürk, D., Eyüboğlu, G. ve Göçmen-Baykara, Z. (2019). Mahremiyet Bilinci Ölçeği: Türkçe geçerlik ve güvenirlilik çalışması. Türkiye Klinikleri Dergisi Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi, 27(1), 57-64.

Makalenin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: mahremiyet-bilinci-olcegi-toad.pdf

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Mahremiyet Bilinci Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte ölçeğin maddelerine (soru listesine) yer verilmemiştir. Maddeler, yalnızca ilgili makalenin tam metninde (Öztürk, Eyüboğlu ve Göçmen-Baykara, 2019) bulunmaktadır. Maddelerin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.