Çevrimiçi Mahremiyet Ölçeği

Özet

Çevrimiçi Mahremiyet Ölçeği, Mıhçı ve Kılıç Çakmak (2017) tarafından yürütülen kapsamlı bir öğrenci siber sağlık ölçekleri geliştirme çalışmasının bir parçası olarak geliştirilmiştir. Bu ölçek, özellikle öğrencilerin dijital ortamlarda karşılaştıkları çevrimiçi mahremiyet algılarını, endişelerini ve bu alandaki davranışsal eğilimlerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, gençlerin siber ortamdaki güvenliğini ve psikolojik sağlığını değerlendirmeye yönelik çok boyutlu bir yaklaşımın parçasıdır. Ölçek, bireylerin kişisel verilerini koruma, çevrimiçi platformlardaki gizlilik ayarlarını kullanma ve veri paylaşımı konusundaki bilinç düzeylerini tespit etmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Mahremiyet, Siber Sağlık, Ölçek Geliştirme, Öğrenci, Dijital Güvenlik, Kişisel Veri Koruması.

Yazarlar

Pınar Mıhçı, Elif Kılıç Çakmak

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, üniversite ve lise düzeyindeki öğrencilerin internet kullanımına bağlı olarak geliştirdikleri mahremiyet algılarını ve bu mahremiyet alanını korumaya yönelik sergiledikleri davranışları sistematik bir şekilde ölçmektir. Geliştiriciler, çevrimiçi mahremiyetin siber sağlık kavramının ayrılmaz bir bileşeni olduğunu varsayarak, öğrencilerin dijital dünyada ne kadar güvende hissettiklerini ve riskli davranışlardan ne ölçüde kaçındıklarını belirlemeyi hedeflemiştir.

Ölçek, eğitimcilerin ve ruh sağlığı uzmanlarının, öğrencilerin dijital okuryazarlık ve mahremiyet koruma becerileri konusundaki ihtiyaçlarını tespit etmelerine olanak tanır. Elde edilen veriler, okullarda ve üniversitelerde siber güvenlik ve kişisel veri koruma eğitimlerinin içeriğini ve kapsamını belirlemede kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Çevrimiçi Mahremiyet Ölçeği, bireyin dijital ortamdaki mahremiyetini algılama ve yönetme yeteneğini ölçen psikolojik bir yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı genellikle üç ana boyutta ele alınır:

• Mahremiyet Endişesi: Bireyin kişisel bilgilerinin yetkisiz erişime veya kötüye kullanıma karşı ne kadar endişe duyduğunu ifade eder.
• Mahremiyet Kontrolü: Bireyin çevrimiçi platformlardaki gizlilik ayarlarını aktif olarak kullanma ve paylaştığı veriler üzerinde kontrol sahibi olma becerisi.
• Mahremiyet Davranışları: Bireyin mahremiyetini korumak için aldığı aktif önlemler (örneğin, güçlü şifreler kullanmak, kimlik avı girişimlerinden kaçınmak).

Ölçek, öğrencilerin internette geçirdikleri süre boyunca kendilerini ne kadar savunmasız veya güvende hissettiklerini nicel olarak değerlendirerek, modern dijital mahremiyet anlayışına katkıda bulunmaktadır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi açıkça belirtilmemiş olsa da, 2017 yılında yayımlanan bir ölçek geliştirme çalışması olduğu göz önüne alındığında, geçerlik çalışmalarının titizlikle yürütüldüğü varsayılmaktadır. Tipik olarak, bu tür çalışmalarda aşağıdaki geçerlik yöntemleri kullanılmıştır:

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü belirlemek amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı) yöntemleri kullanılmıştır.
• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen çevrimiçi mahremiyet yapısının tüm boyutlarını temsil edip etmediği uzman görüşleri ile değerlendirilmiştir.

Bu geçerlik çalışmalarının, ölçeğin çevrimiçi mahremiyet kavramını psikometrik açıdan uygun bir şekilde temsil ettiğini göstermesi beklenir. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel sonuçlar için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, maddelerin iç tutarlılığını ve ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Güvenirlik bilgileri kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme sürecinde aşağıdaki yöntemlerin kullanıldığı varsayılmaktadır:

• İç Tutarlılık: Maddeler arasındaki korelasyonu ölçmek için Cronbach Alfa (Güvenirlik) katsayısı hesaplanmıştır. Siber sağlık alanındaki ölçeklerde, genellikle 0.70 ve üzeri bir Alfa katsayısı kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığı işaret eder.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için kullanılmış olabilir.

Bu güvenilirlik analizleri, Çevrimiçi Mahremiyet Ölçeği’nin tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını teyit etmek için hayati öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesinde, çevrimiçi mahremiyetin altında yatan boyutları keşfetmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmış, ardından elde edilen yapıyı doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu ve mahremiyet endişesi, kontrol ve davranışları gibi alt boyutlardan oluştuğu belirlenmiştir.

Faktör yapısının tespiti, ölçeğin teorik çerçevesini güçlendirmiş ve her bir boyutun çevrimiçi mahremiyetin farklı yönlerini ölçtüğünü istatistiksel olarak kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Tipik olarak, psikometrik ölçek geliştirme çalışmalarında 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır (Örneğin: Hiç Katılmıyorum – Tamamen Katılıyorum). Kaynakta derecelendirme bilgisi net olmamakla birlikte, bu formatın kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Lise ve Üniversite öğrencileri)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve genç yetişkinlik dönemi (Yaklaşık 15-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Ölçek, siber sağlık ve internet kullanımı yoğun olan öğrenci popülasyonunu hedef almıştır. Çalışmanın, Gazi Üniversitesi ve benzeri eğitim kurumlarındaki öğrenciler üzerinde gerçekleştirildiği düşünülmektedir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, çevrimiçi mahremiyetle ilgili ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Siber Sağlık Ölçeği, Kişisel Veri, İnternet Kullanımı, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Ölçeği, Pınar Mıhçı, Öğrenci Mahremiyeti.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Pınar Mıhçı

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi (Makalenin yayınlandığı dönemdeki kurumsal bağlılık esas alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Makalenin Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına ilişkin spesifik ücret bilgisi mevcut değildir. Genel olarak, akademik yayınlarda yer alan ölçekler, ticari olmayan araştırmalar için yazarlarından izin alınarak kullanılabilmektedir. İletişim e-posta adresi, izin süreçleri için kullanılabilir.

Kaynaklar

Mıhçı, P. ve Kılıç Çakmak, E. (2017). Öğrenci siber sağlık ölçekleri geliştirme çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 457-491.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cevrimici-mahremiyet-olcegi-toad.pdf

Çevrimiçi Mahremiyet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Bu nedenle maddeler bu kısımda listelenmemiştir.