Kansere Tepki Tarzı Ölçeği

Özet

Kansere Tepki Tarzı Ölçeği (KTTÖ), kanser tanısı almış bireylerin hastalığa karşı gösterdikleri psikolojik uyum ve tepki biçimlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, orijinal Mental Adjustment to Cancer (MAC) Scale temel alınarak Türkçe popülasyonuna uyarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin hastalığa karşı geliştirdiği başa çıkma stratejilerini ve zihinsel tutumlarını (örneğin, savaşçı ruh, çaresizlik, kadercilik) ölçmektir. İzzet Natan tarafından 2000 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan hastalarda kullanımının güvenirlik ve geçerlik açısından incelenmesini kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kansere Tepki Tarzı Ölçeği, psikolojik uyum, kanser, başa çıkma stratejileri, uyarlama, psikometri, onkoloji.

Yazarlar

İzzet Natan (Uyarlayan).

Amaç

Kansere Tepki Tarzı Ölçeği’nin temel amacı, kanser tanısı almış hastaların hastalıkla başa çıkma süreçlerinde kullandıkları farklı zihinsel ayarlama ve tepki tarzlarını ölçmektir. Bu ölçek, hastaların psikososyal ihtiyaçlarını belirlemede ve onkolojik destek programlarının etkinliğini değerlendirmede klinisyenlere ve araştırmacılara yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle bireylerin hastalığa karşı geliştirdikleri iyimserlik, umutsuzluk veya kabullenme gibi tutumları nicel olarak değerlendirmeyi hedefler.

Yapı

Ölçek, kanser tanısına verilen psikolojik tepkileri veya zihinsel uyum tarzlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Orijinal MAC ölçeği genellikle savaşçı ruh, kaygılı meşguliyet, çaresizlik/umutsuzluk, kadercilik ve kaçınma gibi alt boyutlardan oluşur. KTTÖ, bu tepki tarzlarını değerlendirerek hastanın hastalığa karşı aktif veya pasif bir tutum sergileyip sergilemediğini ortaya koyar. Bu yapı, kanser hastalarının yaşam kaliteleri ve prognozları üzerindeki psikolojik etkileşimleri anlamlandırmak için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması kapsamında yapılan geçerlik çalışmaları, psikometrik açıdan tatmin edici sonuçlar sunmuştur. Yapılan analizlerde, ölçeğin alt testleri arasında anlamlı düzeyde korelasyonlar bulunmuştur. Bu bulgu, alt boyutların ölçtüğü yapıların birbiriyle tutarlı olduğunu ve ölçeğin teorik olarak beklenen iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Bu korelasyonlar, KTTÖ’nün yapı geçerliğini destekleyen önemli bir kanıttır.

Güvenirlik

Kansere Tepki Tarzı Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Hesaplanan Cronbach alfa güvenirlik katsayıları, alt testler için .58 ile .72 aralığında değişmektedir. Bu değerler, bazı alt boyutlar için kabul edilebilir sınırın altında olmakla birlikte, genel olarak ölçeğin Türk popülasyonunda orta düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu işaret etmektedir. Yüksek katsayılar (.72), ilgili alt boyutun maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığının belirlenmesi amacıyla faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Kaynak bilgileri, ölçeğin birden fazla alt boyuttan oluştuğunu ve bu alt testler arasında anlamlı ilişkiler olduğunu ima etmektedir. Bu durum, faktör analizinin, orijinal Mental Adjustment to Cancer Scale’in çok boyutlu yapısını Türkçe versiyonunda da doğruladığını göstermektedir. Faktör yapısı, kansere karşı verilen farklı tepki tarzlarının (savaşçı ruh, çaresizlik vb.) bağımsız ancak ilişkili yapılar olarak ayrıştığını desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kanser tanısı almış hastalar

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Kanser teşhisi almış hastalar üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: 40 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 4’lü puan sistemi ile yapılmaktadır (4= kesinlikle bana uyuyor, 1= kesinlikle bana uymuyor).

Anahtar Kelimeler

Mental Adjustment to Cancer Scale, MAC Scale, onkolojik psikoloji, başa çıkma, kanser hastaları, uyum, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantı E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: İzin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar İzzet Natan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2000

Kaynaklar

Natan, İ. (2000). Kanser teşhisi almış hastalarda, kansere tepki tarzı ölçeğinin (mental adjustment to cancer scale) güvenilirlik ve geçerlik yönünden incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Tezin orijinal bağlantısı: nek.istanbul.edu.tr

Ölçeğin PDF dosyası buradan indirilebilir: kansere-tepki-tarzi-olcegi-toad.pdf

Kansere Tepki Tarzı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

40 madde vardır.

Hastalığımın üzerinde durmuyorum.

İyileşeceğime kesinlikle inanıyorum.