Kural Bilinci Ölçeği

Özet

Kural Bilinci Ölçeği, Duygu Nadire Yılmazcan Dipi tarafından 2009 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Temel amacı, ilköğretim 1., 2. ve 3. sınıf öğrencilerinde kural kavramının gelişim düzeylerini ve bu kavramlara yönelik tutumlarını incelemektir. Ölçek, öğrencilerin kurallara ilişkin bilişsel anlayışlarını, duyuşsal tepkilerini ve davranışsal eğilimlerini ölçmeyi hedefleyen 30 maddeden ve iki ana alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kural Bilinci, Kural Kavramı, İlköğretim Öğrencileri, Likert Ölçeği, Psikometrik Geliştirme, Faktör Analizi, Güvenilirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Duygu Nadire Yılmazcan Dipi

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilköğretim birinci kademedeki (1., 2. ve 3. sınıflar) öğrencilerin kurallara yönelik algılarını, kural kavramını nasıl içselleştirdiklerini ve bu kurallara uyma konusundaki eğilimlerini detaylı bir şekilde araştırmaktır. Bu çalışma, öğrencilerin gelişim düzeylerine göre kural bilincinin bilişsel ve duyuşsal bileşenlerini ortaya koyarak, eğitim bilimleri alanında kural gelişimine dair önemli veriler sağlamayı amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle öğrencilerin kural kavramına dair sahip oldukları bilgiyi, kurallara ilişkin hissettikleri duygusal tepkileri ve bu duygusal ve bilişsel süreçlerin günlük davranışlarına nasıl yansıdığını belirlemeye odaklanmıştır. Bu kapsamda, ölçek geliştirme çalışması, kural bilinci seviyesini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Kural Bilinci Ölçeği, kural bilinci yapısını çok boyutlu olarak ele almakta ve toplam 30 maddeden oluşmaktadır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin iki ana alt boyutta toplandığı görülmüştür. Bu alt boyutlar, bireyin kural algısının farklı yönlerini temsil etmektedir:

• Bilişsel ve Duyuşsal Boyut: Bu boyut 15 maddeden oluşmakta olup, öğrencilerin kuralların gerekliliğine dair bilgi düzeylerini (bilişsel) ve kurallara karşı geliştirdikleri duygusal tepkileri (duyuşsal) ölçmektedir.
• Davranışsal Boyut: Bu boyut 11 maddeden oluşmakta olup, öğrencilerin kurallara uyma veya uymama yönündeki gözlemlenebilir eğilimlerini ve pratik uygulamalarını değerlendirmektedir.

Kalan maddeler (4 madde) ise Genel Kural Bilinci kapsamında değerlendirilmiştir. Ölçek, kural kavramının gelişimini sadece bilgi düzeyinde değil, aynı zamanda uygulama ve duygu düzeyinde de inceleyerek kapsamlı bir yapı sunmaktadır.

Geçerlik

Kural Bilinci Ölçeği’nin yapı geçerliği, keşfedici faktör analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. 30 maddelik ölçekten elde edilen verilerin faktör analizi için uygunluğu, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı ve Bartlett Sphericity Testi ile değerlendirilmiştir.

• Verilerin faktör analizine uygun kabul edilebilmesi için KMO katsayısının 0.60’dan yüksek olması gerekmektedir.
• Bartlett Küresellik Testi, değişkenler arasında yeterli korelasyonun olup olmadığını gösterir. Analiz sonucunda, veri grubu için p < 0.001 düzeyinde anlamlı bir sonuç elde edilmiştir. Bu durum, değişkenler arasında güçlü ve anlamlı bir ilişki olduğunu ve verilerin faktör analizine tabi tutulmasının uygun olduğunu göstermektedir (Sipahi, Yurtkoru ve Çinko, 2006, s.79–80).

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s Alpha değeri ve madde analizleri ile incelenmiştir. Her iki alt boyut için de yüksek iç tutarlılık değerleri rapor edilmiştir:

• Birinci Boyut (Bilişsel ve Duyuşsal Boyut): Güvenirlik katsayısı (Alpha) α = 0.937 olarak bulunmuştur. Madde toplam korelasyonları 0.514 ile 0.834 arasında değişmektedir. Hiçbir maddenin çıkarılması durumunda bu yüksek iç tutarlılık katsayısını artıracak bir durum tespit edilmemiştir.
• İkinci Boyut (Davranışsal Boyut): Cronbach’s Alpha değeri α = 0.924 olarak rapor edilmiştir. Madde toplam korelasyonları 0.561 ile 0.828 arasında değişmektedir. Yine bu boyutta da iç tutarlılığı yükseltecek çıkarılmaya değer bir madde bulunmamıştır.

Ek olarak, alt-üst %27 t-testi sonuçları, her iki boyuttaki tüm maddelerin p < 0.001 düzeyinde anlamlı olarak farklılaştığını ve ayırt edici özellik gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin maddelerinin ölçtükleri yapıyı yüksek düzeyde temsil ettiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek verilerinin faktör analizine uygunluğu öncelikle Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity Testi ile doğrulanmıştır. KMO katsayısının yeterli düzeyde yüksek çıkması ve Bartlett testinin anlamlı (p < 0.001) bulunması, veri setinin faktörleştirme için uygun olduğunu göstermiştir.

Yapılan analizler sonucunda, başlangıçta 30 madde olarak tasarlanan ölçeğin, psikometrik açıdan güçlü ve anlamlı iki temel alt boyutta toplandığı belirlenmiştir:

• Bilişsel ve Duyuşsal Boyut (15 madde)
• Davranışsal Boyut (11 madde)

Kalan 4 madde genel kural bilinci yapısına hizmet etmek üzere ölçekte tutulmuştur. Bu iki faktörlü yapı, kural bilincinin hem içselleştirilmiş anlayış hem de dışa vurulan davranışsal tepki olarak ayrıştığını desteklemektedir.

Araç

Test Türü:

Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format:

30 maddelik, öz bildirim (self-report) tipi ölçektir.

Derecelendirme:

5’li Likert Tipi (1=Hiç, 5=Her Zaman)

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Çocuklar (İlköğretim öğrencileri)

Yaş Grubu:

İlköğretim 1., 2. ve 3. sınıf öğrencileri (Yaklaşık 6-9 yaş)

Popülasyon Detayları:

Ölçek, ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin kural kavramını algılama ve uygulama düzeylerini ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim formu kullanılarak öğrencilerin kurala yönelik tutum ve davranışları değerlendirilmiştir. Psikometrik analizlerde keşfedici faktör analizi, KMO, Bartlett testi ve iç tutarlılık için Cronbach Alpha kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kural, İlköğretim, Çocuk Gelişimi, Psikoloji, Bilişsel Boyut, Duyuşsal Boyut, Davranışsal Boyut, KMO, İstatistiksel Analiz.

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Duygu Nadire Yılmazcan Dipi

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri:

Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi:

Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, 2009 yılında Duygu Nadire Yılmazcan Dipi tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin orijinal PDF dökümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: kural-bilinci-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Yılmazcan-Dipi, D. N. (2009). İlköğretim 1, 2, ve 3. sınıf öğrencilerinde kural kavramı gelişiminin incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. (Tez bağlantısı: tez.yok.gov.tr)
2. Sipahi, B., Yurtkoru, E. S. ve Çinko, M. (2006). Sosyal bilimlerde SPSS’le veri analizi. Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul. (Geçerlik analizlerinde kullanılan istatistik referansı).

Kural Bilinci Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddelerinin tamamı yer almamaktadır. Ancak ölçek yapısına dair aşağıdaki bilgiler mevcuttur:

• Ölçek toplam 30 maddeden oluşmaktadır.
• Ölçek 5’li Likert (1=hiç – 5= her zaman) şeklinde derecelendirilmiştir.
• Ölçek, iki temel alt boyuta ayrılmıştır:
1. Bilişsel ve Duyuşsal Boyut (15 madde)
2. Davranışsal Boyut (11 madde)
• Kalan 4 madde Genel Kural Bilinci puanına dahil edilmektedir.