Katılım ve Otonomi Etki Anketi

Özet

Katılım ve Otonomi Etki Anketi (IPAQ – Impact on Participation and Autonomy Questionnaire), bireylerin sağlık koşulları veya engellilik durumları nedeniyle yaşadıkları kısıtlılıkların, günlük yaşam aktivitelerine katılım düzeylerini ve kişisel otonomi algılarını ne ölçüde etkilediğini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu giriş, ölçeğin Türkçe’ye adaptasyon, geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasını özetlemektedir. Ölçek, özellikle rehabilitasyon ve halk sağlığı bağlamında, yaşam kalitesindeki değişiklikleri ve müdahale sonuçlarını ölçmek için güçlü bir araç sunmaktadır. IPAQ’ın Türkçe adaptasyonu, 2014 yılında Memet Kurt tarafından gerçekleştirilmiş ve psikometrik özelliklerinin yeterli olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Katılım, Otonomi, IPAQ, Adaptasyon, Geçerlilik, Güvenilirlik, Psikometri, Etki Anketi.

Yazarlar

Memet Kurt.

Amaç

Katılım ve Otonomi Etki Anketi’nin (IPAQ) Türkçe versiyonunun geliştirilmesindeki temel amaç, sağlık durumlarının veya kronik hastalıkların bireylerin toplumsal yaşama katılım ve bağımsız karar alma süreçlerindeki otonomi düzeyleri üzerindeki etkisini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türk popülasyonunda kullanıma uygunluğunu kanıtlamayı hedeflemiştir. Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, bireysel fonksiyonel kısıtlılıkların kapsamını detaylıca değerlendirme imkanı sunar.

Yapı

Ölçek, bireyin yaşadığı kısıtlılıkların etkisini, temel olarak iki ana psikolojik yapı üzerinden değerlendirir: Katılım ve Otonomi. Katılım, bireyin sosyal yaşamdaki rollere ve aktivitelere ne ölçüde dahil olabildiğini ifade ederken; Otonomi, bireyin kendi yaşamı hakkında bağımsız kararlar alma ve bu kararları uygulama yeteneğini temsil eder. IPAQ, 38 madde aracılığıyla bu yapıları ev içi ve ev dışı otonomi, sosyal hayat/ilişkiler ve hizmet kullanımı gibi çeşitli alt boyutlarda detaylandırır.

Geçerlilik

Katılım ve Otonomi Etki Anketi’nin Türkçe versiyonunun geçerlilik çalışmaları, hem içsel hem de dışsal yapı geçerliliğini destekleyen güçlü sonuçlar ortaya koymuştur. İçsel yapı geçerliliği, Rasch analizi kullanılarak incelenmiş ve sonuçlar ölçeğin boyutluluğunu desteklemiştir. Dışsal yapı geçerliliği kapsamında ise çeşitli korelasyonel analizler yapılmıştır:

• Ölçeğin ev içi ve ev dışı otonomi boyutları, MBI (Maslach Tükenmişlik Envanteri) total skoru ile yüksek düzeyde ilişkilidir.

• Ev içi otonomi boyutu ile NHP (Nottingham Sağlık Profili) fiziksel skoru arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır.

• Sosyal hayat/ilişkiler boyutu, NHP emosyonel durum skoru ile yüksek korelasyon göstermiştir.

• Ev dışı ve ev içi otonomi boyutları ile LHS (Leuven Health Scale)’nin gitme dolaşma skoru arasında yüksek korelasyonlar bulunmuştur. Bu veriler, Türkçe IPAQ’ın ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, içsel tutarlılığın yeterli ve yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve farklı zamanlarda uygulandığında kararlılık göstereceğini işaret etmektedir.

• Cronbach Alfa Katsayısı: Ölçeğin genel içsel tutarlılığı, 0.72 ile 0.91 arasında değişen değerler sergilemiştir. Bu aralık, psikometrik açıdan mükemmel bir içsel tutarlılığa işaret eder.

• Bölünmüş Yarı Güvenilirliği (BAİ): Bu katsayı değerleri 0.73 ile 0.83 arasında bulunmuştur, bu da ölçeğin güvenilirliğini daha da pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon çalışmasında içsel yapı geçerliliğini incelemek üzere Rasch analizi kullanılmıştır. Rasch analizi sonuçları, Katılım ve Otonomi Etki Anketi’nin içsel yapısının geçerliliğini destekleyerek, maddelerin teorik olarak öngörülen yapısal düzenlemeye uygun olduğunu göstermiştir. Bu analiz, ölçeğin tek bir sürekli boyut üzerinde çalıştığını ve maddelerin zorluk seviyeleri ile bireylerin yetenek seviyelerinin doğru bir şekilde eşleştiğini doğrulamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: 38 maddeden oluşan Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce).

Popülasyon Grubu: Sağlık sorunları veya engellilik nedeniyle kısıtlılık yaşayan yetişkin bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon.

Popülasyon Detayları: Türkçeye adaptasyon, Tıpta Uzmanlık Tezi kapsamında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Maddeler 6 puanlı Likert ölçeği kullanılarak derecelendirilir. Derecelendirme şu şekildedir: 1 (“hiç engel olmuyor”) ile 6 (“tamamen engel oluyor”). Yüksek puanlar, bireyin katılım ve otonomi düzeyinin olumsuz etkilenme derecesinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Rasch Analizi, IPAQ-Impact, Memet Kurt, Tıpta Uzmanlık Tezi, Psikometrik Özellikler, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Memet Kurt, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ankara.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe’ye adaptasyon ve psikometrik geçerlilik/güvenilirlik çalışması 2014 yılında tamamlanmıştır. Kullanım ve uygulama izinleri ile güncel ücret bilgisi için sorumlu yazar Memet Kurt ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Kurt, M. (2014). Katılım ve otonomi etki anketinin (Ipaq-impact on participation and autonomy questionnaire) Türkçeye adaptasyon, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması (Tıpta uzmanlık tezi, Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Ankara). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

Tez detaylarına ait doğrudan bağlantı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: katilim-ve-otonomi-etki-anketi-toad.pdf

Katılım ve Otonomi Etki Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçek 38 maddeden oluşmaktadır. Ölçek maddelerinin tam metni kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin orijinal dil ve içeriği için lütfen Memet Kurt’un 2014 tarihli tıpta uzmanlık tezine başvurunuz.