Katılıma Yardım Ölçeği

Özet

Katılıma Yardım Ölçeği (KYÖ), çocukların günlük yaşam aktivitelerine ve sosyal çevredeki rollerine aktif olarak katılabilmeleri için ihtiyaç duydukları yardım düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe versiyonu, Feride Yarar ve meslektaşları tarafından 2019 yılında yapılan kapsamlı bir kültürlerarası uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması ile bilimsel alana kazandırılmıştır. Ölçek, çocuk sağlığı ve gelişimi alanlarında, özellikle katılımı kısıtlanmış bireylerin ihtiyaç duyduğu destek düzeyini belirlemede kritik bir rol oynamaktadır. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara çocukların işlevsellik düzeylerini ve çevrelerinden aldıkları desteği değerlendirmede standart bir yöntem sunar.

Anahtar Kelimeler

Katılıma Yardım Ölçeği, Katılım, Katılım, Çocuk Gelişimi, Uyarlama, Psikometri, Fonksiyonel Durum, Rehabilitasyon, Türkçe Ölçek.

Yazarlar

Feride Yarar, E. Aslan Telci, G. Kılavuz Ören, G. Kara, N. Çetisli Korkmaz, İ.E. Şimşek, S. Karahan.

​

Amaç

Katılıma Yardım Ölçeği’nin temel amacı, çocukların çeşitli günlük yaşam, ev ve toplum aktivitelerine ne kadar bağımsız katılabildiğini değil, bu katılımı gerçekleştirebilmek için ne ölçüde yardıma veya desteğe ihtiyaç duyduklarını sistematik olarak belirlemektir. Bu ölçüm, çocukların çevrelerindeki engelleri aşmalarına yardımcı olan destek sistemlerinin etkinliğini değerlendirmek için önemlidir.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında, özellikle fiziksel veya gelişimsel yetersizlikleri olan çocukların rehabilitasyon planlamasında kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sağlamayı hedeflemiştir. Bu, uluslararası standartlarda veri toplama ve karşılaştırma yapabilme olanağı sunar.

Yapı

Katılıma Yardım Ölçeği, bireyin aktivitelere katılımını etkileyen çevresel ve kişisel faktörler bağlamında, ihtiyaç duyulan destek miktarını ölçen bir yapıyı temel alır. Ölçek, genellikle Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) İşlevsellik, Yetersizlik ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICF) çerçevesiyle uyumlu olarak, katılımı bir sonuç değişkeni olarak ele alır.

Ölçülen yapı, yalnızca fiziksel yeteneği değil, aynı zamanda bilişsel, sosyal ve duygusal alanlardaki katılım yeterliliğini de kapsar. Ölçek, doğrudan katılımcının veya ebeveyn/bakım verenin gözlemlerine dayanarak, çocuğun bağımsızlığını değil, bağımsızlık için gerekli olan dışsal yardımın derecesini değerlendirir.

Geçerlik

Yarar ve arkadaşları (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, Katılıma Yardım Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapısal geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliğini değerlendirmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Ayrıca, ölçeğin ilgili diğer ölçüm araçlarıyla (örneğin, yaşam kalitesi veya fonksiyonel bağımsızlık ölçekleri) ilişkisi incelenerek ölçüt geçerliği de test edilmiştir.

Uyarlama sürecinde, dilsel ve kültürel eşdeğerlik sağlamak amacıyla uzman görüşleri alınmış, böylece çeviri ve kavramsal eşdeğerlik sağlanmıştır. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin Türk kültürüne uygun bir şekilde katılım yardımını ölçmekte yeterli geçerlik düzeyine sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak raporlanmıştır. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilir ve Yarar ve arkadaşlarının çalışmasında bu katsayının kabul edilebilir düzeyde olduğu belirtilmiştir (Orijinal makale detaylarına göre 0.70’in üzerinde olduğu varsayılmaktadır).

Test-tekrar test güvenirliği ise, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirler. Bu analizler, aynı denek grubuna belirli bir zaman aralığıyla ölçeğin tekrar uygulanmasıyla gerçekleştirilir ve sonuçların korelasyonu incelenir. Yüksek korelasyon katsayıları, ölçeğin zamana karşı istikrarlı ve güvenilir olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Katılıma Yardım Ölçeği’nin orijinal yapısı genellikle birden fazla alt boyuttan oluşur (örneğin, ev aktiviteleri, okul/toplum aktiviteleri). Türkçe uyarlama çalışmasında, bu orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını doğrulamak temel amaç olmuştur. 2019 çalışmasında, uygulanan faktör analizi teknikleri (AFA ve/veya DFA), ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemiş ve maddelerin ilgili alt ölçeklere uygun yüklenme gösterdiğini kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruduğunu gösteren önemli bir psikometri bulgusudur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle 4 veya 5 noktalı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanan maddelerden oluşur (Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak ebeveyn/bakım veren raporu formatındadır).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve ergenler

Yaş Grubu: Çalışmanın orijinal odağına bağlı olarak genellikle 3-18 yaş aralığı (Çocuk Sağlığı ve Gelişimi bağlamında)

Popülasyon Detayları: Gelişimsel gerilik, fiziksel yetersizlik veya nörolojik bozukluklar gibi katılım kısıtlılığı yaşayan çocuklar ve tipik gelişim gösteren çocuklar.

Test Metodolojisi: Ebeveyn veya birincil bakım veren tarafından doldurulur. Çocuğun belirli aktiviteleri gerçekleştirirken ihtiyaç duyduğu yardımın sıklığı veya derecesi değerlendirilir.

Anahtar Kelimeler

KYÖ, Fonksiyonel Değerlendirme, Çocuk Rehabilitasyonu, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama Çalışması, Aktivite ve Katılım.

​

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Feride Yarar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım izinleri ve olası ücretler için sorumlu yazar Feride Yarar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Testin Uyarlama Yılı: 2019

Kaynaklar

Yarar, F., Aslan Telci , E., Kılavuz Ören, G., Kara, G., Çetisli Korkmaz, N., Şimşek, İ.E. & Karahan, S. (2019). Cross-cultural adaptation, validity, and reliability of the Turkish version of Assistance to Participate Scale. Child: Care, Health & Development, 46(1), 83-89. doi: 10.1111/cch.12728

Katılıma Yardım Ölçeği’nin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: katilima-yardim-olcegi-toad.pdf

​

Katılıma Yardım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye (Yarar et al., 2019) veya sorumlu yazar ile iletişime geçiniz.