Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği

Özet

Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği (KUYÖ) veya adaptasyon çalışmasının konusu olan Kısa Formu (KUYÖ-KF), bireylerin kariyerleriyle ilgili beklenen ve beklenmedik görevler, geçişler ve travmalarla başa çıkma becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması, Cennet Erdoğmuş-Zorver ve Bahar Yeşilyaprak tarafından 2021 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin kısa formunun Türk kültürüne uygunluğunu, geçerliğini ve güvenirliğini test ederek, kariyer psikolojisi alanında kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır.

Ölçek, bireyin kariyer gelişim sürecindeki öz-düzenleme kapasitesini, özellikle de İlgi (Concern), Kontrol (Control), Merak (Curiosity) ve Özgüven (Confidence) boyutlarını değerlendirmektedir. Adaptasyon çalışması, özellikle üniversite öğrencileri üzerinde yoğunlaşarak, kariyer danışmanlığı süreçlerinde önemli bir tanı aracı olarak potansiyelini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Uyum Yetenekleri, KUYÖ-KF, Psikometrik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Kariyer Gelişimi, Kariyer Danışmanlığı.

Yazarlar

Erdoğmuş-Zorver, Cennet; Yeşilyaprak, Bahar.

Amaç

Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği Kısa Formu’nun (KUYÖ-KF) temel amacı, bireylerin değişen iş dünyası koşullarına ve kendi kariyer gelişim zorluklarına ne kadar etkili bir şekilde adapte olabildiklerini sistematik olarak ölçmektir. Bu adaptasyon yeteneği, bireyin mesleki gelecek hakkında ne kadar endişe duyduğu (İlgi), kariyer kararlarını ne kadar kontrol edebildiği (Kontrol), farklı seçenekleri keşfetmeye ne kadar açık olduğu (Merak) ve hedeflerine ulaşma konusunda ne kadar inançlı olduğu (Özgüven) boyutlarında incelenir.

Türkçeye uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde koruyup korumadığını belirlemek ve böylece Türkiye’deki kariyer danışmanları ve araştırmacılar için uluslararası kabul görmüş, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu sayede, kariyer adaptasyonu düzeyleri belirlenerek kişiselleştirilmiş müdahaleler geliştirilebilir.

Yapı

Ölçek, Donald Super’ın yaşam boyu kariyer gelişim teorisine dayanan ve Savickas tarafından geliştirilen Kariyer Uyum Yetenekleri (Career Adaptability) kuramsal yapısını ölçmektedir. Bu yapı, kariyer gelişiminde bireyin kaynaklarını ve yetkinliklerini temsil eden dört temel bileşenden oluşur:

• İlgi (Concern): Bireyin geleceğe dönük planlama ve kariyerini düşünme eğilimi.
• Kontrol (Control): Bireyin kariyer gelişiminde kendi kararlarını verme ve sorumluluk alma yetkinliği.
• Merak (Curiosity): Bireyin farklı kariyer seçeneklerini ve kendisi hakkında yeni bilgileri keşfetme arzusu.
• Özgüven (Confidence): Bireyin kariyer hedeflerine ulaşmak için gerekli olan görevleri başarıyla yerine getirebileceğine dair inancı.

Geçerlik

Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği Kısa Formu’nun (KUYÖ-KF) Türkçeye uyarlanması sürecinde, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Erdoğmuş-Zorver ve Yeşilyaprak (2021) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin orijinal dört faktörlü yapısının Türk kültüründe de doğrulandığı varsayılmaktadır. Bu analizler genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile gerçekleştirilerek, maddelerin kuramsal olarak beklenen faktörlere yüklenip yüklenmediği incelenmiştir.

Ayrıca, ölçeğin diğer kariyer değişkenleri (örn., kariyer tatmini, kariyer keşfi) ile ilişkilerini inceleyen kriter geçerliği ve uyum geçerliği çalışmalarının da yapıldığı düşünülmektedir. Ölçeğin, kariyer uyum yeteneklerini diğer ilgili yapılarla beklenen yönde ilişkilendirmesi, yapının geçerli olduğunun önemli bir kanıtıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilmektedir. Türkçeye uyarlama çalışmasında, KUYÖ-KF’nin hem genel ölçek puanı hem de dört alt faktör (İlgi, Kontrol, Merak, Özgüven) için yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte tutarlı olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanılarak, ölçekten elde edilen puanların zaman içinde istikrarlı olup olmadığının incelenmiş olması muhtemeldir. Güvenilir bir ölçme aracı, aynı bireyden farklı zamanlarda alınan ölçümlerde benzer sonuçlar vermelidir.

Faktör Analizi

KUYÖ-KF’nin uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısı incelenmiştir. Orijinal ölçek 24 maddeden oluşurken, kısa formun genellikle 12 ila 15 maddeden oluştuğu ve dört boyutu temsil ettiği bilinmektedir. Adaptasyon çalışmasında, bu dört boyutlu yapının Türk örnekleminde geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, model uyum iyiliği indekslerinin (RMSEA, CFI, TLI vb.) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, KUYÖ-KF’nin dört faktörlü yapısının Türk kültüründe de geçerli olduğunu desteklemektedir. Bu, kariyer adaptasyonunun dört temel bileşeninin (İlgi, Kontrol, Merak, Özgüven) birbirinden ayrılabilir yapılar olarak ölçülebildiği anlamına gelir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Geliştirme (Orijinal ölçeğin kısa formunun Türkçeye uyarlanması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Genellikle 5’li veya 7’li Likert formatı kullanılır.)

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve Yetişkinlik dönemi başlangıcı (Özellikle üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Kariyer kararları almaya başlayan bireyler)

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması genellikle üniversitelerin farklı fakültelerinde öğrenim gören lisans öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup olarak uygulanabilen, kağıt-kalem veya dijital ortamda tamamlanabilen öz bildirim ölçeğidir.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Adaptasyonu, Psikometrik Özellikler, Üniversite Öğrencileri, Derecelendirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi, KUYÖ.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Cennet Erdoğmuş Zorver

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi makalede belirtilmemiştir, ancak sorumlu yazarın e-posta adresi üzerinden iletişim kurulabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçeye uyarlama çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır.

Derecelendirme: Derecelendirme formatı makalede detaylı olarak yer almaktadır, ancak genel olarak 5 veya 7 noktalı Likert tipi bir ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır. (Kaynak içerikte bilgi mevcut değildir.)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve tam madde setine erişim için sorumlu yazarla (Cennet Erdoğmuş Zorver) e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Erdoğmuş-Zorver, C., & Yeşilyaprak, B. (2021). Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği kısa formu’nun (KUYÖ-KF) Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES) , 54(1), 91-116. https://doi.org/10.30964/auebfd.681622

Makalenin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kariyer-uyum-yetenekleri-olcegi-kisa-formunun-kuyo-kf-turkceye-uyarlanmasi-gecerlik-ve-guvenirlik.pdf

Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte doğrudan listelenmemiştir. Maddelere erişim için yayımlanmış makalenin incelenmesi gerekmektedir. KUYÖ-KF genellikle dört boyutta toplanan 12 ila 15 maddeden oluşmaktadır.