Kariyer Uyum Yeteneği Ölçeği (CAAS)

Özet

Kariyer Uyum Yeteneği Ölçeği (CAAS), Kariyer Yapılandırma Kuramı çerçevesinde geliştirilmiş, bireylerin kariyer görevlerini, geçişlerini ve travmalarını yönetmek için kullandıkları psikososyal kaynakları değerlendiren bir araçtır. Bu ölçek, Mark Savickas’ın orijinal çalışmasının Türkiye bağlamına uyarlanmış halidir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerliğini ve güvenilirliğini kanıtlamayı amaçlamıştır. Ölçek, dört temel boyutta bireyin kariyer uyum yeteneğini ölçer: Endişe, Kontrol, Merak ve Güven.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Uyum Yeteneği, CAAS, Kariyer Yapılandırma Kuramı, Kariyer Gelişimi, Psikometrik Özellikler, Uyum, Öz Yeterlik.

Yazarlar

Akın, A., Kaya, Ç., Arslan, S., Demir, T., Sarıçam, H., Uysal, R.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin değişen iş dünyasında kariyerlerini etkili bir şekilde yönetebilme yeteneklerini ölçmektir. Bu yapı, dört temel boyut altında toplanan psikososyal kaynakları değerlendirir: Endişe (Concern), Kontrol (Control), Merak (Curiosity) ve Güven (Confidence). Bu boyutlar, bireyin kariyerine yönelik hazırlık düzeyini ve proaktif tutumunu belirlemede kritik öneme sahiptir.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal eşitliğini ve kültürel uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki danışmanlık ve araştırma alanlarında kullanılabilir, yüksek düzeyde güvenilir bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, kariyer danışmanları gençlerin ve yetişkinlerin kariyer yeterliliklerini daha objektif bir şekilde değerlendirebilmektedir.

Yapı

Kariyer Uyum Yeteneği (Career Adaptability), bireyin kariyer gelişim görevlerine, mesleki geçişlere ve beklenmedik değişikliklere hazırlıklı olma, uyum sağlama ve etkili tepki verme yeterliliğini ifade eden üst düzey bir yapıdır. Bu yapı, kariyer danışmanlığında bireylerin proaktif tutumlarını değerlendirmede merkezi bir rol oynar ve kariyer başarısının önemli bir belirleyicisi olarak kabul edilir.

Ölçek, kariyer uyum yeteneğinin dört temel boyutunu ölçer:

• Endişe (Concern): Bireyin geleceğe dönük planlama ve hazırlık yapma eğilimi; kariyer geleceği hakkında düşünme ve farkındalık geliştirme.
• Kontrol (Control): Bireyin kendi kariyer kararlarını ve gelişimini yönetme sorumluluğunu üstlenme derecesi; kariyer yolculuğunu yönlendirme yeteneği.
• Merak (Curiosity): Bireyin çevresini, meslekleri ve kendini keşfetme isteği; yeni öğrenme fırsatlarına açıklık.
• Güven (Confidence): Bireyin kariyer hedeflerine ulaşabileceğine ve kariyer görevlerini başarıyla yerine getirebileceğine dair öz-yeterlik inancı.

Geçerlik

Kariyer Uyum Yeteneği Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Akın ve arkadaşları (2012) tarafından yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin teorik yapısını destekleyen güçlü kanıtlar sunmuştur. Yapı geçerliği, özellikle dört faktörlü yapının Türk örneklemine uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir.

DFA sonuçları, ölçeğin orijinal dört faktörlü modelinin (Endişe, Kontrol, Merak, Güven) Türk üniversite öğrencileri ve yetişkinler örnekleminde iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili kariyer değişkenleriyle (örneğin, kariyer tatmini, mesleki olgunluk ve öz-yeterlik) ilişkisi incelenerek ölçüt bağlantılı geçerlik kanıtları da elde edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin amaçlanan kariyer uyum yeteneği yapısını doğru bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayılarının (Cronbach Alfa) hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Akın ve arkadaşlarının çalışmasında, ölçeğin genel puanı ve dört alt boyutu için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Rapor edilen alfa değerleri, genellikle tüm alt boyutlar için 0.80 civarında veya üzerinde çıkmıştır, bu da ölçeğin Türkiye popülasyonunda güçlü bir güvenirlik sunduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçek puanlarının zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılmış ve kararlı sonuçlar elde edilmiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde, ölçeğin faktör yapısını incelemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin kuramsal olarak beklenen dört bağımsız ancak ilişkili faktörden oluştuğunu kesin olarak doğrulamıştır. Bu faktörler, CAAS’ın temel bileşenleri olan Endişe, Kontrol, Merak ve Güven boyutlarını temsil etmektedir.

DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA gibi) kabul edilebilir veya mükemmel düzeyde olduğunu göstermiş, böylece ölçeğin Türkçe formunun orijinal ölçekle aynı yapısal özelliklere sahip olduğu kanıtlanmıştır. Bu faktör analizi sonuçları, ölçeğin kültürel olarak eşdeğer ve psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermektedir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle 5 veya 6 noktalı Likert ölçeği kullanılır; maddeler “Hiç Yapmam”dan “Her Zaman Yaparım”a doğru derecelendirilir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), orijinali İngilizce.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve çalışan yetişkinler.

Yaş Grubu: Genç yetişkinlikten orta yaşa (18+).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, çeşitli üniversitelerde okuyan öğrenciler ve farklı meslek gruplarından çalışan yetişkinler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireyin kariyer uyum yeteneği kaynaklarına ne ölçüde sahip olduğunu belirten kendi bildirimine dayalı ölçüm (Self-Report).

Anahtar Kelimeler

Kariyer Yapılandırma, Savickas, Adaptasyon, Öz-Düzenleme, Mesleki Gelişim, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Akın

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012 (Uyarlama Çalışmasının Yayımlandığı İlk Yıl)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için sorumlu yazar veya telif hakkı sahibi (Mark Savickas ve Springer) ile iletişime geçilerek izin alınması gereklidir. Detaylı bilgi için sorumlu yazar Ahmet Akın ile iletişime geçilmelidir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kariyer-uyum-yetenegi-olcegi-caas-toad.pdf

Kaynaklar

Akın, A., Kaya, Ç., Arslan, S., Demir, T., Sarıçam, H., &Uysal, R. (2012). Turkish version of the Career Adapt-Abilities Scale (CAAS): The validity and reliability study. S. Banerjee and ¸S. ¸S. Erçetin (eds.), Chaos, Complexity and Leadership 2012, Springer Proceedings in Complexity, DOI 10.1007/978-94-007-7362-2__54, © Springer ScienceCBusiness Media Dordrecht 2014.

Kariyer Uyum Yeteneği Ölçeği (CAAS) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, yazarın veya telif hakkı sahibinin izni olmadan burada yayımlanamamaktadır. Detaylı maddeler için lütfen kaynak çalışmaya başvurunuz.