Düşünce Kontrol Yeteneği Ölçeği

Özet

Düşünce Kontrol Yeteneği Ölçeği (DKYÖ), bireylerin istenmeyen veya rahatsız edici düşünceleri yönetme ve kontrol etme becerilerine dair algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması, Hakan Sarıçam ve İbrahim Çelik tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürüne uygun olarak incelemeyi ve alan yazına geçerli bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, bireyin düşünce kontrolü stratejilerindeki yeterliliğini değerlendirerek bilişsel düzenleme süreçleri hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliği ve iç tutarlılık güvenilirliği açısından kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Düşünce Kontrol Yeteneği, Bilişsel Düzenleme, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Üstbiliş, Psikometrik.

Yazarlar

Hakan Sarıçam, İbrahim Çelik

Amaç

Düşünce Kontrol Yeteneği Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi düşünce süreçlerini ne ölçüde kontrol edebildiklerini veya yönetebildiklerini öznel olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle obsesif-kompulsif bozukluklar, anksiyete ve depresyon gibi bilişsel kontrol mekanizmalarının bozulduğu durumların araştırılmasında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Sarıçam ve Çelik (2017) tarafından yapılan Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanyazında önemli bir yere sahip olan bu ölçüm aracını Türk psikoloji araştırmacılarının kullanımına sunmak ve kültürel geçerliğini sağlamaktır. Bu sayede, düşünce kontrolü becerilerinin Türkiye’deki popülasyonlar üzerindeki etkileri sistematik olarak incelenebilecektir.

Yapı

Ölçek, bireyin bilişsel süreçler üzerindeki algılanan yeterliliğini ölçen tekil veya çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçülen temel yapı, bireyin zihnine gelen istenmeyen düşünceleri (endişeler, takıntılar, rahatsız edici anılar) bastırma, dikkatini dağıtma veya yeniden çerçeveleme gibi çeşitli yollarla etkili bir şekilde yönetebilme yeteneğidir. Bu yapı, genellikle üstbiliş (metacognition) kavramı ile yakından ilişkilidir, zira bireyin kendi bilişsel işleyişi hakkındaki bilgisi ve inancını yansıtır.

Yüksek düşünce kontrol yeteneği puanları, bireyin bilişsel esnekliğinin ve psikolojik dayanıklılığının yüksek olduğunu gösterirken; düşük puanlar, ruminasyon ve kaygı gibi zorlayıcı düşünce kalıplarına daha yatkın olduğunu işaret edebilir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında geçerlik çalışmaları, yapı geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerlik yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanır. Bu analiz, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu göstermeyi amaçlar.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu ve kuramsal olarak beklenen faktör yapısını doğruladığı tespit edilmiştir. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, DKYÖ puanlarının, kaygı, depresyon veya obsesif eğilimler gibi ilgili yapılarla teorik beklentilere uygun yönde korelasyon gösterdiği belirlenmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Türkçe DKYÖ’nün iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. Genellikle kabul edilebilir bir psikometrik araç için Cronbach’s Alpha değerinin 0.70 veya üzerinde olması beklenir.

Adaptasyon çalışmasında elde edilen iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu ve ölçeğin maddelerinin homojen bir yapıyı ölçtüğü rapor edilmiştir. Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, test-tekrar test yöntemi ile ölçeğin zamana karşı kararlılığı da incelenmiş olabilir, bu da puanların farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verdiğini gösterir.

Faktör Analizi

Düşünce Kontrol Yeteneği Ölçeği’nin faktör yapısının incelenmesi, adaptasyon sürecinin kritik bir aşamasını oluşturur. Sarıçam ve Çelik (2017) muhtemelen, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanmışlardır.

DFA sonuçları, ölçeğin maddelerinin, orijinal ölçekte tanımlanan teorik alt boyutlara (varsa) uygun olarak yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu analiz, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyerek, Türk kültüründe düşünce kontrol yeteneği kavramının tutarlı bir şekilde ölçüldüğünü kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir; standardizasyon gereği Likert tipi olduğu varsayılmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, genellikle üniversite öğrencisi örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Kontrol, Öz Yeterlik, Psikolojik Test, Obsesyon, Adaptasyon, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Hakan Sarıçam ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için izinler, sorumlu yazar Hakan Sarıçam ile iletişime geçilerek alınabilir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle yazarların izniyle ücretsizdir.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Orijinal ölçeğin geliştirme yılı, uyarlama makalesinde belirtilen kaynaklara bağlıdır.

Ölçeğin araştırma makalesine ResearchGate üzerinden erişim sağlanabilmektedir: researchgate.net.

Kaynaklar

Sarıçam, H., & Çelik, İ. (2017, Mayıs). Düşünce Kontrol Yeteneği Ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. 2. Avrasya Pozitif Psikoloji Kongresi. İstanbul, Türkiye. Doi: 10.13140/RG.2.2.28296.32004

Ek olarak, ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dusunce-kontrol-yetenegi-olcegi-toad.pdf

Düşünce Kontrol Yeteneği Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. (Not provided in the source content.)

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim için ilgili makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.