Kariyer Kararlılığı Ölçeği

Özet

Kariyer Kararlılığı Ölçeği (KKO), bireylerin mesleki gelecekleri hakkında ne derece kesin ve emin kararlar alabildiğini ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, kariyer gelişim sürecinde bireylerin yaşadığı kararsızlık durumunun aksine, tercih ettikleri mesleğe olan bağlılıklarını ve bu tercihlerinden duydukları güveni değerlendirir. 2019 yılında Tahsin Akçakanat ve H. H. Uzunbacak tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik özelliklerini ortaya koyarak, psikolojik danışmanlık ve mesleki rehberlik alanlarında kullanılabilirliğini sağlamıştır.

Bu uyarlama, özellikle yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören ve kariyer yolculuklarının başlangıcında bulunan genç yetişkinlerin, kariyer hedeflerine ulaşma konusundaki içsel motivasyonlarını ve kararlılık seviyelerini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır. Ölçeğin sunduğu veriler, kariyer danışmanlarına, öğrencilerin desteklenmesi gereken alanları tespit etme ve uygun müdahale programları geliştirme fırsatı sunar.

Anahtar Kelimeler

Kariyer, Kararlılık, Kariyer Kararlılığı, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Mesleki Rehberlik, Psikometrik, Genç Yetişkinler.

Yazarlar

Tahsin Akçakanat, H. H. Uzunbacak

Amaç

Kariyer Kararlılığı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi kariyer seçimlerine yönelik duydukları kesinliği ve bu kararlara bağlılık düzeylerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Özgün ölçeğin psikometrik yapısını koruyarak, Türk kültürüne özgü dilsel ve kavramsal eşdeğerliğini sağlamak, uyarlama çalışmasının birincil hedefi olmuştur. Bu ölçek, danışmanların bireylerin kariyer gelişim ihtiyaçlarını doğru bir şekilde teşhis etmelerine yardımcı olacak güvenilir veriler sunmayı amaçlamaktadır.

Ölçek, kariyer kararsızlığı yaşayan bireyleri belirlemenin yanı sıra, kararlı olanların bu kararlılığın altında yatan psikolojik faktörleri anlamak için de kullanılmaktadır. Böylece, kariyer danışmanlığı süreçlerinde bireyselleştirilmiş stratejilerin oluşturulmasına zemin hazırlar ve eğitim kurumlarında kariyer planlama hizmetlerinin etkinliğini artırır.

Yapı

Kariyer Kararlılığı Ölçeği, psikolojide kariyer kararlılığı olarak adlandırılan, bireyin mesleki hedeflerini netleştirme ve bu hedeflere yönelik eylemlerde bulunma konusundaki içsel kesinlik ve güven duygusunu ölçen bir yapıdır. Bu yapı, genellikle kariyer olgunluğu ve kariyer kimliği gelişimi ile yakından ilişkilidir. Kararlılık, sadece bir mesleği seçmiş olmayı değil, aynı zamanda bu seçime yönelik olumlu duygusal tepkileri ve gelecekteki zorluklara karşı direnci de içerir.

Ölçek, kariyer gelişim teorileri bağlamında, bireyin öz-yeterlik algısı ve çevresel faktörlerle etkileşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkan mesleki seçim sürecindeki başarıyı yansıtır. Yüksek kararlılık puanları, bireyin kariyer keşif aşamasını başarıyla tamamladığını ve eyleme geçmeye hazır olduğunu gösterirken; düşük puanlar, ek rehberlik veya müdahale gerektiren kararsızlık, belirsizlik veya çatışma durumlarına işaret edebilir.

Geçerlik

Kariyer Kararlılığı Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Akçakanat & Uzunbacak, 2019), ölçeğin geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Yapı geçerliği, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiş ve ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğu gösterilmiştir. Bu analizler, maddelerin teorik olarak öngörülen faktörlere yüklenmesini ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olmasını sağlamıştır.

Ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, Kariyer Kararlılığı Ölçeği puanları, kariyer kararsızlığını veya kariyer olgunluğunu ölçen bilinen ve güvenilir diğer ölçeklerle ilişkilendirilmiştir. Beklentilere uygun olarak, kararlılık ölçeği puanlarının kararsızlık ölçeği puanları ile negatif yönde, olgunluk ölçeği puanları ile ise pozitif yönde anlamlı ilişki göstermesi, ölçeğin kuramsal yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü desteklemiştir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, Kariyer Kararlılığı Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Akçakanat ve Uzunbacak (2019) tarafından elde edilen Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin bütünü ve olası alt boyutları için yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir (genellikle 0.80 üzeri). Bu bulgu, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı direncini ölçmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir. Belirli bir zaman aralığıyla aynı denek grubuna uygulanan ölçekten elde edilen puanlar arasındaki yüksek korelasyon, ölçeğin kararlılık özelliğini zaman içinde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve tesadüfi hatalardan arınık olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Kariyer Kararlılığı Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek esastır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde geçerli olup olmadığını test etmek için Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA ve/veya Confirmatory Factor Analysis – CFA) kullanılmıştır. Genellikle CFA, uyarlama çalışmalarında, orijinal modelin Türk kültürüne ne kadar uyduğunu doğrulamak için tercih edilir.

Elde edilen sonuçlar, ölçeğin tek boyutlu bir yapıyı mı, yoksa kariyer kararlılığının farklı bileşenlerini (örneğin, özgüven, eylem planı netliği) temsil eden çok boyutlu bir yapıyı mı koruduğunu açıkça ortaya koymuştur. Akçakanat ve Uzunbacak’ın çalışması, ölçeğin yapısal eşitliğini destekleyen güçlü faktör yükleri ve kabul edilebilir model uyum indeksleri sunarak, KKO’nun Türkiye’deki araştırmalarda kullanılabilirliğini pekiştirmiştir.

Enstrüman

Test Tipi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme (Örneğin: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a) kullanılmıştır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve kariyer geçiş dönemindeki genç yetişkinler.

Yaş Grubu: Genellikle 18-25 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin lisans ve ön lisans programlarında okuyan öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, kağıt-kalem veya dijital formatta sunulabilen bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Kariyer Planlama, Psikometrik Geçerlik, Kariyer Gelişimi, Likert Ölçeği, Eğitim Psikolojisi, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir).

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Tahsin Akçakanat, Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü (Bu bilgi e-posta adresinden çıkarılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır.

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Tahsin Akçakanat ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: kariyer-kararliligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Akçakanat, T., ve Uzunbacak, H. H. (2019). Kariyer Kararlılığı Ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 4(9), 159-170.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Kariyer Kararlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir.