İzlenim Yönetimi Ölçeği

Öz

İzlenim Yönetimi Ölçeği, Hilal Bozkurt Yıldırım tarafından 2019 yılında yürütülen bir doktora tezi çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Bu ölçek, bireylerin sosyal ve örgütsel çevrelerinde başkalarının kendileri hakkındaki algılarını kasıtlı olarak etkilemek amacıyla kullandıkları çeşitli izlenim yönetimi taktiklerini sistematik bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, özellikle Türkiye bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı oluşturmaya odaklanmıştır.

Ölçek, bireylerin işyerinde ve sosyal etkileşimlerde kullandıkları hem kendini yüceltme (promotive) hem de kendini koruma (preventive) odaklı stratejileri kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu araç, örgütsel psikoloji ve sosyal psikoloji alanlarında izlenim yönetimi davranışlarının kültürel farklılıklarını ve etkilerini incelemek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İzlenim Yönetimi, Örgütsel Davranış, Sosyal Algı, Taktikler, Ölçek Geliştirme, Türkiye Bağlamı, Psikometri.

Yazarlar

Hilal BOZKURT YILDIRIM

Amaç

İzlenim Yönetimi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi imajlarını korumak veya geliştirmek için başvurdukları çeşitli izlenim yönetimi stratejilerini kapsamlı ve kültürel olarak uygun bir biçimde ölçmektir. Bu ölçek geliştirme çalışması, mevcut yabancı kaynaklı ölçeklerin Türkiye bağlamındaki geçerliliğini sorgulamış ve yerel kültürel dinamiklere uygun yeni, geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle örgütsel psikoloji araştırmalarında, çalışanların kariyer başarısı, liderlik algısı ve kişilerarası ilişkiler üzerindeki izlenim yönetimi taktiklerinin etkilerini incelemek için kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, sosyal psikolojinin temel kavramlarından biri olan İzlenim Yönetimi (Impression Management) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin hedef kitle tarafından arzu edilen bir şekilde algılanmasını sağlamak amacıyla sergilenen bilinçli veya bilinçsiz davranışları ifade eder. Ölçek, izlenim yönetimini farklı alt boyutlarda ele almaktadır.

Örnek maddeler incelendiğinde, ölçeğin en az iki temel taktik grubuna odaklandığı anlaşılmaktadır: 1) Güç ve yetki vurgusu yaparak korku yaratma (yıldırma taktikleri) ve 2) Olumsuz özelliklerin gizlenmesi (savunmacı taktikler). Bu taktikler, bireyin sosyal kabul görme, statü kazanma ve olası eleştirilerden kaçınma motivasyonlarını yansıtır.

Geçerlik

İzlenim Yönetimi Ölçeği, bir doktora tezi çalışması olarak geliştirildiği için, geçerlik (validity) analizlerinin titizlikle yapıldığı varsayılmaktadır. Her ne kadar kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bu tür kapsamlı çalışmalarda genellikle yapı geçerliği (Exploratory Factor Analysis ve Confirmatory Factor Analysis) ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleri kullanılmıştır.

Ölçeğin yapı geçerliğinin, izlenim yönetimi taktiklerinin teorik olarak beklenen alt boyutlarını başarıyla ayırt edip etmediğini gösteren istatistiksel analizlerle desteklendiği kabul edilmektedir. Detaylı geçerlik analiz sonuçları, tezin tam metninde yer almaktadır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik (reliability) bilgisi boş bırakılmış olsa da, ölçek geliştirme sürecinin bir gereği olarak iç tutarlılık analizlerinin (örneğin, Cronbach’s Alpha katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve zaman içinde ölçümlerin ne kadar istikrarlı olduğunu ortaya koymaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Spesifik güvenirlik değerleri için tezin orijinal kaynağına başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışmalarının merkezinde yer alan Faktör Analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak amacıyla kullanılmıştır. Öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde havuzunun altında yatan faktörler (izlenim yönetimi taktiklerinin alt boyutları) belirlenmiştir.

Ardından, ölçeğin teorik yapısının uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin Türkiye bağlamındaki izlenim yönetimi davranışlarını ölçen, birbirinden ayrışan ve anlamlı alt boyutlara sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, özellikle çalışanlar ve üniversite öğrencileri (Doktora tezi bağlamında örneklem detayları tezde mevcuttur).

Age Group: Genç ve orta yetişkinlik dönemi (18+)

Population Details: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisindeki çeşitli demografik ve mesleki gruplardan toplanan örneklem.

Test Methodology: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilmiştir. Derecelendirme formatı: 1=Kesinlikle Katılmıyorum – 5=Kesinlikle Katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

İzlenim Yönetimi, Örgütsel Psikoloji, Psikometrik Özellikler, Taktikler, Likert Ölçeği, Sosyal Etkileşim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Dumlupınar Üniversitesi SBE, Kütahya (Tez Bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir ve tezin akademik kaynak olarak kullanımı serbesttir.

Ölçeğin orijinal dökümanları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• Orijinal Word dosyası (DOCX) buradan indirilebilir: izlenim-yonetimi-olcegi-toad.docx

• Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: izlenim-yonetimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bozkurt-Yıldırım, H. (2019). İzlenim tönetimi taktikleri ve Türkiye bağlamında bir ölçek geliştirme çalışması [Doktora tezi]. Dumlupınar Üniversitesi SBE, Kütahya.

Tez hakkında daha fazla bilgi edinmek için YÖK Ulusal Tez Merkezi’nin ilgili sayfasına başvurulabilir: tez.yok.gov.tr

İzlenim Yönetimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 1. İşyerinde yetki, makam ve gücümü vurgulayarak (kullanarak) iş arkadaşlarımın benden çekinmelerini sağlarım.

• 14. Kendimde eksik gördüğüm konuların açığa çıkmaması için elimden geleni yaparım.

• 16. İnsanlar tarafından ayıplanmamak için bazı alışkanlıklarımı (sigara içmek gibi) saklamayı tercih ederim.