İstismarcı Yönetim Ölçeği

Özet

İstismarcı Yönetim Ölçeği, bir liderin astlarına yönelik sergilediği düşmanca sözlü ve sözsüz davranışları, fiziksel temas içermeyen ancak sürekli hale gelen eylemleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türkiye koşullarına uyarlanmış versiyonudur. Ölçek, psikometrik özelliklerinin Türk kültüründe de geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlamak amacıyla uyarlama çalışması ile kullanıma sunulmuştur. Bu araç, özellikle örgüt psikolojisi ve yönetim alanlarında, çalışanların algıladığı yönetimsel istismar düzeyini belirlemek için kritik bir öneme sahiptir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliğini ve iç tutarlılığını test ederek, Türkiye’deki araştırmacılara ve profesyonellere güvenilir bir ölçme aracı sağlamayı hedeflemiştir. Bu ölçek, iş yerindeki olumsuz liderlik davranışlarının çalışan refahı, iş tatmini ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmalar için temel bir veri kaynağı oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İstismarcı Yönetim, Örgütsel Davranış, Liderlik, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Yönetimsel İstismar.

Yazarlar

İlksun Didem Ülbeği, Halim Mustafa Özgen, Hakan Özgen.

Amaç

İstismarcı Yönetim Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların amirleri tarafından sergilenen istismarcı yönetim davranışlarını ne ölçüde algıladıklarını sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, orijinal olarak geliştirilen yapının Türk kültürü ve iş ortamı bağlamında geçerliliğini ve güvenilirliğini sınayarak, kültürel farklılıkların ölçüm üzerindeki potansiyel etkilerini minimize etmeyi amaçlamıştır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenle kullanılabilmesi için gerekli olan psikometrik kanıtları sağlamayı hedefler. Elde edilen bulgular, yönetimsel istismarın Türkiye’deki organizasyonlarda yaygınlığını ve etkilerini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmiştir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, “İstismarcı Yönetim” (Abusive Supervision) yapısını ölçmektedir. İstismarcı yönetim, amirlerin astlarına yönelik sergilediği, sürekli hale gelen ve düşmanca nitelikteki sözlü ve sözsüz davranışlar bütünü olarak tanımlanır. Bu davranışlar genellikle azarlama, küçük düşürme, alay etme, sessiz kalma veya aşırı eleştiri gibi eylemleri içerir, ancak fiziksel şiddet dışındadır.

Bu yapı, astların subjektif algılarına dayanır; yani, bir davranışın istismarcı olarak kabul edilip edilmemesi, çalışanın o davranışı nasıl yorumladığına bağlıdır. Ölçek, yöneticinin niyetinden ziyade, çalışanın deneyimlediği düşmanca muamele sıklığını ve yoğunluğunu değerlendirir.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin tek boyutlu yapısının Türk örnekleminde de korunduğu analizlerle desteklenmiştir. DFA sonuçları, maddelerin teorik olarak temsil etmesi beklenen tek bir istismarcı yönetim faktörüne yeterli düzeyde yüklendiğini göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin kriter geçerliği kapsamında, İstismarcı Yönetim Ölçeği puanlarının iş stresi, işten ayrılma niyeti ve örgütsel adalet gibi ilgili yapılarla beklenen yön ve büyüklükte korelasyonlar gösterdiği varsayılmaktadır. Bu korelasyonlar, ölçeğin teorik çerçevesine uygun ölçüm yaptığını kanıtlar.

Güvenirlik

İstismarcı Yönetim Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle .80 ve üzeri), ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Bu yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin Türk çalışanlar arasında yönetimsel istismar algılarını ölçmede kararlı ve hatasız sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir. Tekrarlı ölçümlerin (test-tekrar test) güvenilirliği konusunda ek bilgi olmamasına rağmen, iç tutarlılık bulguları ölçeğin kullanımını desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısı, İstismarcı Yönetim kavramını tek bir temel faktör altında toplamaktadır. Türkiye uyarlaması sırasında, bu tek faktörlü yapının Türk verilerine uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, uyarlanan ölçeğin orijinal tek boyutlu yapısını koruduğunu ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir. Bu, ölçek maddelerinin tamamının, amir tarafından sergilenen düşmanca davranışların tek bir temel boyutunu temsil ettiğini doğrulamaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçek genellikle 5 veya 7 noktalı Likert kullanır, uyarlama çalışmasında kullanılan kesin derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 5’li veya 7’li format kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (Örgüt Çalışanları)

Yaş Grubu: Yetişkin Çalışan Popülasyonu

Popülasyon Detayları: Çeşitli sektörlerdeki veya belirli bir kurumdaki çalışanlardan oluşan örneklem grubu (Uyarlama çalışması genellikle üniversite veya sanayi çalışanlarını kapsar).

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Raporlama. Katılımcılardan, amirlerinin kendilerine karşı sergilediği istismarcı davranışların sıklığını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Çalışan Refahı, Örgütsel Adalet, Liderlik Stilleri, Yönetimsel Davranışlar, İş Yeri Zorbalığı, Psikometri, Sosyal Bilimler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İlksun Didem Ülbeği

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişimi)

Yazışma Adresi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (Yayın Adresi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik araştırmalar için genellikle kaynak gösterilerek ücretsiz kullanım mümkündür. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için orijinal ölçek sahibinden (muhtemelen Tepper) ve uyarlamayı yapan yazarlardan izin alınması tavsiye edilir.

Testin Yayın Yılı (Uyarlama): 2014

Kaynaklar

• Ülbeği, İ. D., Özgen, H. M., ve Özgen, H. (2014). Türkiye’de İstismarcı Yönetim Ölçeğinin Uyarlaması: Güvenirlik ve geçerlik analizi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(1), 1-12.

• Orijinal Ölçek Kaynağı (Genellikle Tepper, 2000): Tepper, B. J. (2000). Consequences of abusive supervision. Academy of Management Journal, 43(2), 178-190. (Uyarlama bu orijinal kaynağa dayanmaktadır.)

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: istismarci-yonetim-olcegi-toad.pdf

İstismarcı Yönetim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır.