İstatistiksel Okuryazarlık Öz Yeterlilik Ölçeği

Özet

İstatistiksel Okuryazarlık Öz Yeterlilik Ölçeği, Batur, Yiğit ve Baki (2019) tarafından geliştirilmiş, bireylerin istatistiksel kavramlar, süreçler ve muhakeme yetenekleri hakkındaki öz yeterlilik inançlarını ölçmeyi amaçlayan 38 maddelik bir ölçektir. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmakta olup, yüksek iç tutarlılık ve geçerlik kanıtlarına sahiptir. Yapılan psikometrik çalışmalar sonucunda, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan üç faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir.

Bu geliştirme çalışması, özellikle eğitim ve sosyal bilimler alanlarında istatistik öğrenimi gören veya kullanan bireylerin, istatistiksel görevleri yerine getirme konusundaki güven düzeylerini belirlemek için kritik bir araç sunmaktadır. Ölçek, yüksek güvenirlik katsayıları (.934) ile psikometrik açıdan güçlü bir yapıya sahiptir.

Anahtar Kelimeler

İstatistiksel okuryazarlık, öz yeterlilik, ölçek geliştirme, faktör analizi, istatistiksel muhakeme, psikometri.

Yazarlar

Aslıhan Batur, Nuran Yiğit, Abdullah Baki

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin istatistiksel okuryazarlık becerilerine yönelik sahip oldukları öz yeterlilik algılarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu öz yeterlilik, bireyin istatistiksel süreçleri anlama, yorumlama ve uygulama konusundaki inancını ifade eder.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğrencilerin istatistik derslerine yönelik motivasyonlarını ve başarı beklentilerini değerlendirmede nicel veriler sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, istatistik eğitiminde karşılaşılan kaygı ve yetersizlik inançlarının kaynakları belirlenebilir.

Yapı

İstatistiksel Okuryazarlık Öz Yeterlilik Ölçeği, istatistiksel öz yeterlilik genel yapısını ölçmektedir. Bu yapı, üç temel alt boyutta incelenmektedir.

• İstatistiksel süreçle ilgili güven duygusu: Bireyin veri toplama yöntemleri, analiz seçimi ve araştırma tasarımı gibi istatistiksel süreç adımlarını başarılı bir şekilde yürütebileceğine dair inancı. (13 madde)
• İstatistiksel muhakeme ile ilgili inanç: Bireyin istatistiksel durumları yorumlama, varsayımlar ileri sürme ve sonuç çıkarma yeteneğine dair öz güveni. (12 madde)
• Temel istatistiksel kavramlarla ilgili yeterlik: Bireyin ortalama, standart sapma, korelasyon gibi temel istatistiksel kavramları ve formülleri doğru ve etkili bir şekilde kullanabilme yeterliğine dair inancı. (13 madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile incelenmiştir. AFA sonucunda, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu olarak üç faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir.

Bu üç faktörlü yapının, toplam varyansın %41.521‘ini açıkladığı rapor edilmiştir. Bu oran, ölçeğin ölçtüğü yapının önemli bir kısmını açıklayabildiğini ve yeterli düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

İstatistiksel Okuryazarlık Öz Yeterlilik Ölçeği’nin iç tutarlılık (Cronbach Alfa) yöntemiyle hesaplanan güvenirlik katsayısı oldukça yüksektir. 38 maddelik ölçeğin tamamı için hesaplanan güvenirlik katsayısı .934 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve yüksek derecede güvenilir olduğunu göstermektedir.

Alt faktörler bazında da yüksek iç tutarlılık değerleri elde edilmiştir:

• “İstatistiksel süreçle ilgili güven duygusu” faktörü için güvenirlik katsayısı: .886
• “İstatistiksel muhakeme ile ilgili inanç” faktörü için güvenirlik katsayısı: .874
• “Temel istatistiksel kavramlarla ilgili yeterlik” faktörü için güvenirlik katsayısı: .854

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde kullanılan açımlayıcı faktör analizi, ölçeğin altında yatan psikolojik yapıyı ortaya çıkarmıştır. Analiz, 38 maddenin üç ana boyutta toplandığını göstermiştir.

Elde edilen üç faktör, ölçeğin yapısal bütünlüğünü desteklemekte ve istatistiksel yeterliliğin tek boyutlu değil, süreç, muhakeme ve temel bilgi alanlarını kapsayan çok boyutlu bir yapı olduğunu doğrulamaktadır. Varyans açıklama oranı (%41.521) bu faktör modelinin kabul edilebilir olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Öz Rapor Envanteri)

Format: 38 madde ve üç faktörden oluşmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Akademik popülasyon (Öğrenciler, öğretmen adayları veya istatistik eğitimi alan bireyler).

Yaş Grubu: Bilgi mevcut değil (Genellikle üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Bilgi mevcut değil.

Test Metodolojisi: 5’li Likert derecelendirmesi (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlilik inancı, istatistiksel süreç, psikometrik özellikler, üç faktörlü yapı, eğitimde ölçme değerlendirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aslıhan Batur

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil (Artvin Çoruh Üniversitesi ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Aslıhan Batur ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin gerekebilir. Ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

Batur, A., Yiğit, N., ve Baki, A. (2019). İstatistiksel Okuryazarlık Öz Yeterlilik Ölçek geliştirme çalışması. Uluslararası Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Kongresi Tam Metin Kitabı. İzmir, Türkiye.

Kongre tam metin kitabına ait bağlantı aşağıdadır. Çalışmanın tam metnine bu kaynaktan ulaşılabilir: fmgtegitimikongresi.com (PDF dosyası)

İstatistiksel Okuryazarlık Öz Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 38 madde ve üç faktörden oluşmaktadır:

• İstatistiksel süreçle ilgili güven duygusu (13m): Araştırma amacına uygun bir veri toplama yöntemi seçmekte başarısızımdır.
• İstatistiksel muhakeme ile ilgili inanç (12m): Herhangi bir istatistiksel duruma yönelik varsayım ileri sürebilirim.
• Temel istatistiksel kavramlarla ilgili yeterlik (13m): İstatistikle ilgili formülleri soruların çözümünde etkili olarak kullanabilirim.