İstatistiğe Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeği

Özet

İstatistiğe Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeği, bireylerin istatistik derslerine ve uygulamalarına yönelik algıladıkları yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle üniversite öğrencilerinin istatistik öğrenme süreçlerinde karşılaştıkları zorlukları aşma ve çeşitli istatistiksel görevleri başarıyla yerine getirme inançlarını değerlendirmeyi hedefler. 2013 yılında Mercimek ve Pektaş tarafından geliştirilen bu ölçek, 7 farklı alt boyutta toplam 48 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, istatistiksel kavramları anlama, araştırma yapma, yazılım kullanma ve ders çalışma alışkanlıkları gibi geniş bir yelpazedeki becerileri sorgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İstatistik, Öz-Yeterlik, İstatistik Kaygısı, Psikometrik Ölçek, Geliştirme, Güvenirlik, Faktör Analizi

Yazarlar

Oktay Mercimek, Meral Pektaş

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin (özellikle üniversite düzeyindeki öğrencilerin) istatistikle ilgili görevleri ve yeterlikleri başarıyla yerine getirme konusundaki kişisel inançlarını ve algılarını bilimsel olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, öğrencilerin hangi alanlarda (örneğin, matematik, bilgisayar kullanımı, ders dinleme) öz-yeterliklerinin yüksek veya düşük olduğunu belirleyerek, eğitimcilerin hedefe yönelik müdahale programları geliştirmesine olanak tanır.

Ölçek, sadece genel istatistiksel bilgi düzeyini değil, aynı zamanda istatistik öğrenme sürecini destekleyen yardımcı becerileri de kapsayarak, istatistik eğitiminin çok boyutlu doğasına uygun bir değerlendirme sunmaktadır. Bu sayede, öğrencilerin istatistiksel analizlere yönelik motivasyonları ve derslere olan katılımları hakkında da dolaylı bilgiler elde edilmektedir.

Yapı

İstatistiğe Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeği, öz-yeterlik kuramına dayanmaktadır ve bu yapıyı istatistik bağlamında ölçer. Ölçek, bireyin belirli bir alanda başarılı olacağına dair sahip olduğu inancın, o alandaki performansını doğrudan etkilediği varsayımına odaklanır. İstatistik öz-yeterliği, sadece formül ezberleme veya hesaplama yapma yeteneğinden ziyade, istatistiksel problemleri tanımlama, veri toplama, analitik yazılımları kullanma ve sonuçları yorumlama yeteneğine olan güveni kapsar.

Ölçekteki 48 madde, istatistik öğrenimi ve uygulaması için kritik olan yedi temel beceri veya alt boyutu temsil etmektedir. Bu çok boyutlu yapı, öz-yeterliğin tek bir genel skor yerine, alan spesifik yeterlikler şeklinde incelenmesinin önemini vurgulamaktadır.

Geçerlik

Mercimek ve Pektaş (2013) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğinin sağlanması amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. 7 alt boyuttan oluşan bu yapının, teorik olarak beklenen istatistik öz-yeterliği yapısını temsil ettiği belirlenmiştir.

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, ölçüt veya yakınsak geçerlik) belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme sürecinin bir parçası olarak uzman görüşleri alınmış ve yapı geçerliği çalışmaları, 48 maddenin 7 faktör altında toplanmasıyla desteklenmiştir. Bu durum, maddelerin ölçmek istedikleri psikolojik yapıyı yeterince temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur. Test güvenirliği için hesaplanan Cronbach Alfa Katsayısı 0,87 olarak bulunmuştur.

Bulunan 0,87 değeri, psikometrik standartlara göre oldukça güçlü bir iç tutarlılık düzeyine işaret etmektedir. Bu sonuç, ölçekteki maddelerin birbirleriyle yüksek korelasyon gösterdiğini ve aynı temel yapıyı (istatistiğe yönelik öz-yeterliği) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Bu güvenirlik katsayısı, ölçeğin hedef örneklem üzerinde güvenle uygulanabilmesi için yeterli bulunmuştur.

Faktör Analizi

Ölçek, açımlayıcı faktör analizi sonucunda toplam 7 alt boyut ve 48 madde olarak yapılandırılmıştır. Bu 7 faktör, istatistik öğrenimi sürecinde öğrencilerin başarılı olmaları gereken farklı yetkinlik alanlarını temsil etmektedir. Bu alt boyutlar, öğrencilerin istatistiksel görevleri yerine getirme inancını detaylı bir şekilde incelemeye olanak tanır.

Faktör yapısı, istatistiksel bilgi (Genel İstatistik Becerileri), operasyonel yetenekler (SPSS Becerileri, Bilgisayar Kullanma Becerileri) ve öğrenme stratejileri (Zaman Yönetimi ve Ders Çalışma Davranışları, Ders Dinleme Becerileri) gibi farklı yeterlik alanlarını kapsamaktadır. Bu ayrım, öz-yeterlik algısının karmaşık ve çok yönlü doğasını yansıtmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 5’li Likert Ölçeği (Tamamen Katılıyorum’dan Hiç Katılmıyorum’a kadar derecelendirme)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yükseköğretim Öğrencileri (Muhtemelen Sosyal Bilimler veya Eğitim Fakültesi öğrencileri)

Age Group: Genç Yetişkinlik (Ortalama 18-25 yaş)

Population Details: Üniversite düzeyinde istatistik dersi alan veya alması gereken öğrenciler.

Test Methodology: Öz Bildirimli Envanter (Self-Report Inventory)

Anahtar Kelimeler

Öğrenci Değerlendirmesi, Cronbach Alfa, Eğitim Psikolojisi, İstatistik Eğitimi, Beşli Likert, Faktör Yapısı

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Oktay Mercimek (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Mercimek ve Pektaş tarafından 2013 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle ilgili makaleye atıf yapılması beklenmektedir. Ölçeğin tam metnine, yayımlandığı dergi aracılığıyla erişim sağlanabilmektedir.

Orijinal makale (PDF) bu adresten indirilebilir: kefdergi.com.

Ölçeğin tam metnini içeren PDF dosyası ise buradan indirilebilir: istatistige-yonelik-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Mercimek, O. ve Pektaş, M. (2013). İstatistiğe Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeğinin geliştirilmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(2), 759-776.

[quads id=5]

İstatistiğe Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 7 alt boyut ve 48 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve içerdikleri madde sayıları ile temsil ettikleri temel yeterlik alanları aşağıda listelenmiştir:

• Genel istatistik becerileri (12 m): Aralıkları belirleme
• Araştırma becerileri (11 m): Doğru şekilde veri toplama
• SPSS becerileri (5 m): SPSS istatistik programını kullanma
• Zaman yönetimi ve ders çalışma davranışları (9 m): Çalışmalarınızda istekli kalma
• Bilgisayar kullanma becerileri (4 m): Temel Windows programlarını kullanma
• Matematik becerileri (4 m): Genel olarak tablolardan değer okuma
• Ders dinleme becerileri (3 m): Ders süresi boyunca not alma ve sürekli dikkatli kalma