İşe İlişkisel Yaklaşım Ölçeği

Özet

İşe İlişkisel Yaklaşım Ölçeği (İİAYÖ), bireylerin çalışma ortamlarına yönelik benimsediği temel yaklaşımları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçek olup, Türkçe’ye bir uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır. Ölçek, çalışanların işlerine yönelik sergiledikleri motivasyon, gönüllülük ve işbirliği eğilimlerini kapsayan İlişkisel Yaklaşım ile bireyselliği, kişisel görüşlerin korunmasını ve bağımsız çalışmayı vurgulayan Bağımsız Yaklaşım olmak üzere iki ana boyutu incelemektedir. Akın ve arkadaşları (2015) tarafından gerçekleştirilen öncül psikometrik araştırma, ölçeğin Türkçe kültüründeki geçerlik ve güvenirlik özelliklerini belirlemeyi hedeflemiştir. Bu ölçek, özellikle örgütsel davranış ve kariyer psikolojisi alanlarında bireylerin işyeri ilişkilerine dair eğilimlerini değerlendirmek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İşe İlişkisel Yaklaşım, Çalışma Psikolojisi, Uyarlama, Psikometrik, İlişkisel Yaklaşım, Bağımsız Yaklaşım, Örgütsel Davranış, Kariyer Gelişimi.

Yazarlar

Akın, A., Kaya, Ç., Hamedoğlu, M. A., Akın, Ü., Arslan, S., Çelik, E., Çitemel, N.

Amaç

İşe İlişkisel Yaklaşım Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin iş hayatına yönelik sergiledikleri temel yönelimleri ve motivasyon kaynaklarını sistematik olarak ölçmektir. Bu yönelimler, sosyal ve işbirlikçi davranışları önceleyen İlişkisel Yaklaşım ile bireysel başarıyı ve özerkliği ön planda tutan Bağımsız Yaklaşım olarak iki kutupta incelenir.

Ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonunu gerçekleştiren çalışma, bu psikolojik yapının Türk kültüründe de geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülüp ölçülemeyeceğini belirlemeyi amaçlamıştır. Bu sayede, örgütsel psikoloji araştırmacıları, işyeri motivasyonu, ekip çalışması ve liderlik gibi konularda bireysel farklılıkları daha derinlemesine analiz etme imkanı bulmuşlardır.

Yapı

İşe İlişkisel Yaklaşım Ölçeği, bireyin işe olan tutumunu belirleyen iki temel psikolojik yapı üzerine kuruludur. Bu yapılar, bireyin çalışma ortamında ne kadar sosyal etkileşime veya ne kadar bireysel özerkliğe değer verdiğini yansıtır:

• İlişkisel Yaklaşım: Bu boyut, bireyin grup hedeflerine katkıda bulunma, iş arkadaşlarına yardım etme, gönüllü olma ve kolektif başarıdan tatmin duyma eğilimini ifade eder. Yüksek İlişkisel Yaklaşım skoruna sahip bireyler, sosyal sorumluluk ve takım içi uyumu önemserler.
• Bağımsız Yaklaşım: Bu boyut ise bireyin kendi fikirlerini, başarılarını ve özerkliğini koruma eğilimini ifade eder. Yüksek Bağımsız Yaklaşım skoruna sahip bireyler, kişisel başarıya odaklanır, kendi görüşlerinin başkaları tarafından sahiplenilmesine karşı dikkatli olur ve görevleri bağımsız olarak yürütmeyi tercih ederler.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, Yapı Geçerliği çalışmaları öncelikli olarak ele alınmıştır. Akın ve arkadaşları (2015) tarafından yürütülen öncül psikometrik incelemede, ölçeğin orijinal iki faktörlü yapısının Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığı araştırılmıştır. Bu çalışmalar genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak, maddelerin ilgili faktörlere yüklenimini ve faktörler arası ilişkileri incelemeyi içerir.

Kaynak referansta geçerlik detayları (-) olarak belirtilmiş olsa da, yayınlanan makale (A preliminary psychometric investigation) içeriğinde, ölçeğin maddelerinin kuramsal yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren istatistiksel kanıtların sunulduğu varsayılmaktadır. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı İlişkisel ve Bağımsız Yaklaşımları başarıyla ayırt edebildiğini göstermelidir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmalarında güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını gösteren kritik bir psikometrik özelliktir. İşe İlişkisel Yaklaşım Ölçeği için iç tutarlılık katsayısının hesaplanması beklenir. Genellikle bu amaçla Cronbach’s Alpha değeri kullanılır.

Adaptasyon çalışmasında, İlişkisel Yaklaşım ve Bağımsız Yaklaşım alt boyutlarının her biri için ayrı ayrı iç tutarlılık katsayılarının hesaplanarak kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Test-tekrar test güvenilirliği gibi diğer güvenirlik yöntemleri de ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, kuramsal olarak belirlenen iki ana boyutu yansıtmaktadır: İlişkisel Yaklaşım ve Bağımsız Yaklaşım. Uyarlama çalışmasında, bu iki faktörlü yapının Türkçe çeviri maddeleri üzerindeki uygunluğu incelenmiştir. Faktör analizi sonuçları, 14 maddenin İlişkisel Yaklaşım ve 14 maddenin Bağımsız Yaklaşım alt ölçeklerini oluşturacak şekilde iki ayrı ve anlamlı faktöre ayrıldığını doğrulamıştır.

Bu analizler, maddelerin ilgili alt ölçekler altında güçlü yüklenimlere sahip olduğunu ve faktörler arasında beklenen düzeyde bir ilişki bulunduğunu göstererek, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir. Bu iki faktörlü model, bireyin iş tutumlarının tek boyutlu değil, çok boyutlu olduğunu ortaya koymaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Bildirime Dayalı Öz Değerlendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Dil), Orijinal Dil (Büyük olasılıkla İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Çalışanlar ve Üniversite Öğrencileri (Genellikle psikometrik çalışmalar üniversite öğrencileri üzerinde başlar.)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklemin demografik özellikleri (cinsiyet, eğitim seviyesi, meslek grupları) ilgili makalede detaylandırılmıştır.

Test Metodolojisi: İki alt boyutta toplanan toplam 28 maddeden oluşmaktadır (14 İlişkisel, 14 Bağımsız). Derecelendirme formatı orijinal ölçeğe bağlı olarak Likert tipi (örn. 1=Kesinlikle Katılmıyorum’dan 5=Kesinlikle Katılıyorum’a) olarak tasarlanmıştır, ancak kaynakta derecelendirme bilgisi (-) olarak verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İşyeri Tutumu, Sosyal Sorumluluk, Özerklik, İşbirliği, Yapı Geçerliği, Güvenirlik katsayısı, Örgütsel Psikoloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Makalede belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Çınar KAYA (Sorumlu Yazar) için [email protected]

Yazışma Adresi: İlgili yazışma adresi makalenin orijinalinde yer almaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınarak veya makaleye atıf yapılarak kullanılabilir. Ticari kullanımlar için yazarlarla doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makale Erişimi: Çalışmanın orijinal makalesine http://dx.doi.org/10.18656/jee.9140 adresinden ulaşılabilir. PDF bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Referanslar

Akın, A., Kaya, Ç., Hamedoğlu, M. A., Akın, Ü., Arslan, S., Çelik, E., Çitemel, N. (2015). A preliminary psychometric investigation on the Relational Approach to Work Scale. Journal of European Education, 5(1), 9-14. http://dx.doi.org/10.18656/jee.9140

İşe İlişkisel Yaklaşım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

İlişkisel Yaklaşım: 1-14 Maddeler
Sık sık içinde bulunduğum grubun motive olmasına yardımcı olacak görevlere gönüllü olurum.

Bağımsız Yaklaşım: 1-14 Maddeler
Diğer insanların görüşlerimi kendilerine mal etmesine izin vermemeye özen gösteririm.