İş ve Meslek Hayatına Uyum Ölçeği

Özet

İş ve Meslek Hayatına Uyum Ölçeği, bireylerin kariyer gelişim süreçlerinde karşılaştıkları değişimlere ve zorluklara ne ölçüde hazır olduklarını değerlendirmek amacıyla geliştirilen bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçek, Savickas’ın Kariyer İnşası Kuramı çerçevesinde tanımlanan dört temel kariyer uyum yeteneği boyutunu (Endişe, Kontrol, Merak ve Güven) ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2014 yılında Kaya, Akın, Sarıçam ve Uğur tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk kültürü bağlamında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye’deki genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri popülasyonunda kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kariyer uyumu, İş uyumu, Meslek uyumu, Kariyer İnşası Kuramı, CWAQ, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Çetin Kaya, Ahmet Akın, Hamit Sarıçam, Emine Uğur

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin iş ve meslek hayatındaki uyum yeteneklerini, özellikle de kariyer geçişleri sırasında sergiledikleri adaptif davranışları ve kaynakları bilimsel olarak ölçmektir. Bu adaptasyon, bireyin gelecekteki kariyer zorluklarına karşı ne kadar hazırlıklı olduğunu gösteren önemli bir göstergedir.

Adaptasyon çalışmasının spesifik amacı, uluslararası alanda kabul görmüş olan Career and Work Adaptability Questionnaire (CWAQ) ölçeğinin, Türkçeye çevirisini yaparak dilsel ve kültürel eşdeğerliğini sağlamak ve ardından faktör yapısının, güvenirlik katsayılarının ve geçerlik kanıtlarının Türkiye örnekleminde doğrulanmasını gerçekleştirmektir. Bu sayede, Türk psikoloji ve eğitim alanında kariyer danışmanlığı çalışmalarında kullanılabilecek geçerli bir araç sunulması hedeflenmiştir.

Yapı

İş ve Meslek Hayatına Uyum Ölçeği, esasen kariyer uyum yeteneği (Career Adaptability) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Donald Super’ın yaşam boyu, yaşam alanı yaklaşımından ilham alan ve Mark Savickas tarafından geliştirilen Kariyer İnşası Kuramı’nın (Career Construction Theory) merkezi bileşenidir. Ölçek, kariyer uyumunu dört temel boyutta ele alır:

• Endişe (Concern): Bireyin geleceğe yönelik planlama yapma ve kariyerine odaklanma derecesini ifade eder.
• Kontrol (Control): Bireyin kariyer gelişiminde kendi kararlarını alma ve sorumluluk üstlenme inancını gösterir.
• Merak (Curiosity): Bireyin farklı kariyer yollarını ve kendini keşfetme isteğini, yeni deneyimlere açıklığını ifade eder.
• Güven (Confidence): Bireyin kariyer görevlerini, hedeflerini ve sorunlarını başarıyla çözebileceğine dair öz yeterlilik inancını temsil eder.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, orijinal ölçeğin teorik yapısını Türk örnekleminde desteklediğini göstermiştir. Yapılan geçerlik analizleri kapsamında, öncelikle çeviri ve kültürel uyarlama süreçleri titizlikle yürütülmüştür. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin orijinal dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde de istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, İş ve Meslek Hayatına Uyum Ölçeği’nin, teorik olarak ölçmeyi amaçladığı kariyer uyumu yapılarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili kariyer değişkenleriyle olan ilişkileri incelenerek ölçüt bağıntılı geçerlik kanıtları da desteklenmiştir.

Güvenirlik

İş ve Meslek Hayatına Uyum Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılık düzeyinin yüksek olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık katsayıları, Cronbach Alfa değeri hesaplanarak belirlenmiştir.

Adaptasyon çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa katsayıları, hem toplam ölçek puanı hem de dört alt boyut için kabul edilebilir sınırların (genellikle .70 ve üzeri) oldukça üzerinde bulunmuştur. Bu yüksek güvenirlik düzeyleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar ürettiğini ve dolayısıyla ölçüm hatasının düşük olduğunu göstermektedir. Bu, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir araç olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon sürecinde, ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Kaya ve arkadaşları (2014) tarafından hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA ile maddelerin faktörlere yüklenme biçimleri incelenmiş ve orijinal ölçekteki yapıyı yansıttığı görülmüştür.

Daha kritik olan DFA aşamasında ise, dört boyutlu (Endişe, Kontrol, Merak, Güven) yapının Türkiye verileriyle uyumu test edilmiştir. Elde edilen uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA değerleri), modelin veriyle mükemmel derecede uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, İş ve Meslek Hayatına Uyum Ölçeği’nin kariyer uyumu yapısını kültürel olarak tutarlı ve yapısal açıdan geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert tipi ölçek (Genellikle 5 veya 6 dereceli Likert formatında yanıtlanmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Genç yetişkinler ve kariyer gelişim sürecindeki bireyler.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri (Üniversite öğrencileri ve çalışan yetişkinler).

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-Report) yöntemiyle bireysel veya grup halinde uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Endişe boyutu, Kontrol boyutu, Merak boyutu, Güven boyutu, Kariyer danışmanlığı, Kariyer İnşası, Kariyer psikolojisi

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Araştırma makalesinde ORCID bilgisi belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Sorumlu yazarın akademik kurumu üzerinden iletişim kurulabilir (Ahmet Akın).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Ahmet Akın) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve telif hakları, orijinal ölçeğin yazarının ve uyarlama ekibinin politikalarına bağlıdır.

Ek Bilgi: Çalışmanın orijinal makalesine doğrudan erişim sağlayan DOI bağlantısı mevcuttur.

Kaynaklar

Kaya, Ç., Akın, A., Sarıçam, H., & Uğur, E. (2014). Turkish version of the Career and Work Adaptability Questionnaire (CWAQ): Validity and reliability study. e-International Journal of Educational Research , 5(1), 76-87. http://dx.doi.org/10.19160/e-ijer.64074

İş ve Meslek Hayatına Uyum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu akademik girişte doğrudan sunulmamaktadır. Maddelere erişim için, yukarıda belirtilen Kaya, Akın, Sarıçam ve Uğur (2014) referansında yer alan makalenin incelenmesi gerekmektedir.