İş Rehabilitasyonu Anketi

Özet

İş Rehabilitasyonu Anketi (Work Rehabilitation Questionnaire – WORQ), bireylerin işlevselliklerini, işe dönüş süreçlerine katılımlarını ve mesleki performanslarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe’ye uyarlaması, WORQ-Turkish adıyla O. T. Aran ve arkadaşları tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, anketin Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesi için gerekli psikometrik analizleri içermektedir. WORQ-Turkish, mesleki rehabilitasyon alanında çalışan uzmanlara, bireylerin işe geri dönme potansiyellerini ve bu süreçteki engelleri ölçmede bilimsel bir dayanak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş Rehabilitasyonu, İşlevsellik, Mesleki Rehabilitasyon, Çapraz Kültürel Uyarlama, Psikometri, WORQ-Turkish, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

O. T. Aran, H. Abaoğlu, G. Ekici Çağlar, B. S. Akel, E. Akı, S. Karahan, H. Kayıhan.

Amaç

İş Rehabilitasyonu Anketi’nin temel amacı, hastalık, yaralanma veya kronik durumlar nedeniyle işten uzak kalan bireylerin işe geri dönme yeteneklerini, işlevsel kısıtlılıklarını ve rehabilitasyon sürecine olan katılımlarını objektif bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, özellikle iş rehabilitasyon programlarının planlanması, uygulanması ve sonuçlarının değerlendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Türkçe uyarlaması, orijinal WORQ ölçeğinin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında uluslararası standartlara uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı ihtiyacını karşılamayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türk popülasyonunda mesleki rehabilitasyon sonuçları küresel literatürle karşılaştırılabilir hale gelmiştir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

İş Rehabilitasyonu Anketi, bireyin işlevselliği ve mesleki katılımı üzerindeki fiziksel, sosyal ve psikolojik etkileşimleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Ölçek, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Uluslararası İşlevsellik, Engellilik ve Sağlık Sınıflandırması (ICF) modeli çerçevesinde, bireyin sağlık durumu ile çevresel ve kişisel faktörler arasındaki karmaşık ilişkiyi ele alır. Ölçülen temel yapılar arasında işe adaptasyon, fiziksel kapasite algısı ve işyeri sosyal destek algısı yer almaktadır.

Geçerlik

WORQ-Turkish’in geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaya odaklanmıştır. Çapraz kültürel uyarlama sürecinde, çeviri ve geri çeviri yöntemleri titizlikle uygulanarak dilsel ve kavramsal eşdeğerlik sağlanmıştır. İçerik geçerliliği, alanında uzman akademisyen ve klinisyenlerin görüşleri alınarak doğrulanmıştır.

Yapı geçerliliği kapsamında ise, ölçeğin teorik alt boyutlarının Türk örnekleminde de korunduğu incelenmiştir. Bu analizler, WORQ-Turkish’in geçerlik standartlarını karşıladığını ve Türk popülasyonunda işlevsellik yapısını geçerli bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir. Bu bulgular, Journal of Occupational Rehabilitation dergisinde yayımlanan makalede detaylandırılmıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, İş Rehabilitasyonu Anketi’nin Türkçe versiyonunun tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını göstermiştir. İç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiş ve yüksek değerler elde edilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmede homojen olduğunu işaret eder.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği analizleri yapılmıştır. Bu analizler, anketi farklı zamanlarda dolduran bireylerin benzer sonuçlar elde ettiğini ortaya koyarak, WORQ-Turkish’in klinik ve araştırma amaçlı kullanımlarda yüksek güvenirlik sunduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

WORQ-Turkish uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk kültürüne aktarılırken korunup korunmadığını belirlemek için faktör analizleri uygulanmıştır. Genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçek maddelerinin orijinal modelde öngörülen alt boyutlara uygun bir şekilde yüklendiği test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve kültürlerarası geçerliliğini destekleyen önemli veriler sağlamıştır.

Elde edilen faktör yapısı, WORQ-Turkish’in iş rehabilitasyonu alanındaki temel teorik construct’ları başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve maddeler arasındaki ilişkilerin teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Cross-Cultural Adaptation of the Work Rehabilitation Questionnaire – WORQ)

Format: Derecelendirme sistemi (Spesifik detaylar kaynakta belirtilmemiş olup, orijinal ölçek yapısına uygun olarak Likert tipi derecelendirme beklenmektedir.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: İş kısıtlamaları veya mesleki engeller yaşayan yetişkinler.

Age Group: Yetişkin Popülasyon.

Population Details: İşe geri dönüş programlarına katılan veya sağlık sorunları nedeniyle işlevsel kısıtlamalar yaşayan bireyler.

Test Methodology: Öz Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Mesleki Sağlık, Rehabilitasyon, İş Gücü Kaybı, Psikolojik Değerlendirme, Psikometri, WORQ, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama makalesinde belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar (Gamze Ekici Çağlar): [email protected]

Correspondence Address: Bilgi, makalenin orijinal metninde yer almaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe Uyarlama 2020 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili detaylı bilgi ve izinler için sorumlu yazar Gamze Ekici Çağlar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Uyarlama çalışmasına ait orijinal makale referansı Journal of Occupational Rehabilitation dergisinde bulunmaktadır: https://doi.org/10.1007/s10926-020-09917-8

Anketin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: is-rehabilitasyonu-anketi-toad.pdf

Kaynaklar

Aran, O. T., Abaoğlu, H., Ekici Çağlar, G., Akel, B. S., Akı, E., Karahan, S., & Kayıhan, H. (2020). Cross‑Cultural Adaptation, Reliability, and Validity of a Turkish Version of the Work Rehabilitation Questionnaire (WORQ‑Turkish). Journal of Occupational Rehabilitation, 1-8. DOI: https://doi.org/10.1007/s10926-020-09917-8

İş Rehabilitasyonu Anketi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Detaylı madde listesi için referans makaleye başvurulması gerekmektedir.