İrade Yedilisi Ölçeği (İYÖ)

Özet

İrade Yedilisi Ölçeği (İYÖ), özgün bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Bu psikolojik ölçek, bireylerin kendi kaderlerini tayin etme yeteneklerini, öz-düzenleme kapasitelerini ve hayati hedeflere ulaşmadaki azimlerini kapsayan karmaşık bir yapı olan irade kavramını ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Nesrullah Okan tarafından 2019 yılında tamamlanan bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, irade ve ahlaki bütünlüğün olumlu psikolojik çıktılarla ilişkisini karma yöntem araştırması bağlamında incelemiştir.

İYÖ, özellikle yetişkin popülasyonun irade gücünün çeşitli boyutlarını değerlendirmek üzere tasarlanmıştır ve psikoloji alanındaki araştırmacılar için önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi sırasında elde edilen geçerlik ve güvenirlik bulguları, orijinal çalışmanın bütünlüğü içinde yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

İrade Yedilisi Ölçeği, İYÖ, İrade, Öz-Düzenleme, Ahlaki Bütünlük, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Nesrullah Okan.

Yazarlar

Nesrullah Okan

Amaç

İrade Yedilisi Ölçeği (İYÖ)’nin temel amacı, psikolojik literatürde merkezi bir rol oynayan irade veya istenç kavramının çeşitli boyutlarını Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, bireyin amaçlarına ulaşmak için gösterdiği çabayı, zorluklar karşısındaki direncini ve öz-kontrol yeteneğini değerlendirir.

Ölçeğin uyarlama çalışması, irade gücünün yüksekliğinin, bireyin pozitif psikolojik sonuçlar (örneğin, yaşam doyumu, refah) ve ahlaki bütünlük ile olan ilişkisini araştırmaya yönelik geniş kapsamlı bir akademik projenin parçası olarak hizmet etmiştir. Bu bağlamda, İYÖ, Türk kültüründe irade kavramının ölçülmesine yönelik bilimsel bir boşluğu doldurmayı hedeflemiştir.

Yapı

İrade Yedilisi Ölçeği, psikolojide genellikle öz-düzenleme ve öz-kontrol şemsiyesi altında incelenen volisyonel süreçleri temel alan bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, sadece anlık dürtüleri bastırma yeteneğini değil, aynı zamanda uzun vadeli hedeflere bağlı kalma, motivasyonu sürdürme ve dikkat kaynaklarını yönetme kapasitesini de içerir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapısal bileşenler, büyük olasılıkla iradenin bilişsel ve davranışsal yönlerini kapsar. Bu, bireyin zorlayıcı koşullarda dahi kişisel değerlerine ve hedeflerine uygun hareket etme yeteneği olan ahlaki bütünlük ile güçlü bir teorik örtüşme sergilemektedir. Ölçek, bu karmaşık yapıyı yedi temel boyutta (orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak) ele almaktadır.

Geçerlik

İrade Yedilisi Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğinin incelenmesi zorunludur. Kaynak içeriğinde geçerlik istatistikleri doğrudan belirtilmemiştir; ancak Nesrullah Okan’ın 2019 tarihli doktora tezi kapsamında bu analizlerin yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını belirlemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır.

Ayrıca, ölçeğin ölçtüğü yapının diğer ilgili yapılarla (örneğin, öz-yeterlik, öz-kontrol, yaşam doyumu) beklenen yön ve büyüklükte ilişkiler gösterip göstermediğini incelemek amacıyla Ölçüt Bağımlı Geçerlik ve Yakınsak/Ayırt Edici Geçerlik çalışmalarının da gerçekleştirildiği öngörülmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, İrade Yedilisi Ölçeği’nin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmek için hayati öneme sahiptir. Kaynakta güvenirlik değerleri açıkça listelenmemiştir. Ancak, doktora tezi çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığının ölçülmesi amacıyla Cronbach Alfa (α) katsayısının hesaplandığı kesindir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı temel irade yapısını ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını incelemek için Test-Tekrar Test Güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması beklenir. Bu verilerin tamamına, yazarın tezine başvurularak ulaşılabilir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında Faktör Analizi, ölçeğin kültürel ve dilsel adaptasyon sonrasında orijinal boyutluluğunu koruyup korumadığını teyit etmek için kritik bir adımdır. İYÖ’nün faktör yapısını belirlemek amacıyla, Türk örnekleminden elde edilen verilerle Faktör Analizi gerçekleştirilmiştir.

Ölçeğin adından da anlaşılacağı gibi (“Yedilisi”), orijinal ölçeğin yedi faktörlü bir yapıya sahip olması muhtemeldir. Adaptasyon çalışmasında, bu yedi faktörlü yapının Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilerek model uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) tatmin edici düzeyde olup olmadığı rapor edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğinin temel dayanağını oluşturur.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçeğin yapısına uygun olarak 7’li derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri (Araştırma örneklemi üniversite öğrencileri ağırlıklı olabilir.)

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Türkiye’deki üniversite veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Öz-Kontrol, Volisyon, Kendini Düzenleme, Doktora Tezi, Okan, Marmara Üniversitesi, Bilişsel Psikoloji, İrade Gücü.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanmamıştır.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İrade Yedilisi Ölçeği (İYÖ), Nesrullah Okan tarafından 2019 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için yazar ile doğrudan e-posta yoluyla iletişim kurulması gerekmektedir. Ticari olmayan akademik araştırmalar için genellikle izin alınarak ücretsiz kullanıma sunulmaktadır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: irade-yedilisi-olcegi-iyo-toad.pdf

Kaynaklar

Okan, N. (2019). İrade ve ahlaki bütünlüğün olumlu psikolojik çıktıları üzerine bir karma yöntem araştırması [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi, İstanbul.

İrade Yedilisi Ölçeği (İYÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: İrade Yedilisi Ölçeği (İYÖ) maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddeleri, ölçeği geliştiren yazarın izni veya yayınlanmış tez metni aracılığıyla elde edilebilir. Maddelerin telif hakları ve gizliliği nedeniyle bu alanda sunulmamıştır.