İntihar Olasılığı Ölçeği

Özet

İntihar Olasılığı Ölçeği (İÖÖ), bireylerin intihar eğilimi, riski ve olasılığını hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Z. Atlı tarafından 2007 yılında gerçekleştirilmiş olup, özellikle klinik örneklem üzerindeki geçerlik ve güvenirlik çalışmalarıyla psikoloji alanına katkı sağlamıştır. Bu ölçek, intihar riskini oluşturan çeşitli psikolojik yapıları ölçmeyi amaçlar ve hem araştırma hem de klinik pratik bağlamında önemli bir tarama aracı işlevi görür.

Ölçek, orijinal yapısının adaptasyonu olarak, yüksek risk altındaki bireyleri tanımlamak ve acil müdahale gerektiren durumları belirlemek için kullanılmaktadır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik niteliklerini kanıtlamaya odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

İntihar Olasılığı Ölçeği, İntihar, İntihar Riski, Psikometrik Araç, Uyarlama, Klinik Örneklem, Risk Değerlendirmesi.

Yazarlar

Ölçeğin Türkçe uyarlaması Z. Atlı tarafından yapılmıştır. Ölçeğin orijinal yazarları ise J. G. Cull ve W. S. Gill’dir (Suicide Probability Scale – SPS).

Amaç

İntihar Olasılığı Ölçeği’nin temel amacı, ergen ve yetişkin popülasyonlarda intihar düşüncesi ve eylemi riskinin düzeyini belirlemektir. Ölçek, yüksek düzeyde intihar olasılığı taşıyan bireyleri hızlıca tespit ederek, profesyonel yardım ve müdahale gereksinimlerini ortaya koymak için tasarlanmıştır. Bu, özellikle psikiyatri servislerinde, acil kliniklerde ve danışmanlık merkezlerinde kritik bir tarama işlevi görür.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki ruh sağlığı uzmanları, intihar riskini objektif ve standardize edilmiş bir yöntemle değerlendirme imkanı bulmuştur.

Yapı

İntihar Olasılığı Ölçeği (İÖÖ), genellikle intihar riskini oluşturan dört ana faktör veya alt ölçek etrafında yapılandırılmıştır. Orijinal ölçeğin (SPS) temel aldığı bu yapılar, bireyin genel psikolojik durumunu ve intihara yönelik eğilimlerini çok boyutlu olarak ele alır. Bu faktörler genellikle şunlardır:

• Umutsuzluk (Hopelessness): Bireyin geleceğe dair olumlu beklentilerinin olmaması ve durumunun değişmeyeceğine inanması.
• İntihar Düşüncesi (Suicidal Ideation): İntihar etmeye yönelik spesifik düşüncelerin veya planların varlığı.
• Düşmanca Eğilim (Hostility): Öfke, saldırganlık veya dürtüsel davranışlar sergileme eğilimi.
• Olumsuz Benlik Değerlendirmesi (Negative Self-Evaluation): Kendini değersiz, yetersiz ve başarısız görme eğilimi.

Türkçe uyarlamada (Atlı, 2007), bu çok boyutlu yapının klinik örneklemde ne ölçüde korunduğu ve geçerli olduğu araştırılmıştır. Ölçek, bu dört temel bileşeni ölçerek, tek bir toplam skor yerine intihar riskinin niteliksel bir profilini sunmayı hedefler.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilse de, Z. Atlı’nın 2007 tarihli yüksek lisans tezi, ölçeğin klinik örneklemdeki geçerlik çalışmalarını detaylandırmıştır. Geçerlik çalışmaları genellikle şunları içermiştir:

• Yapı Geçerliği: Faktör analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapıyla uyumu incelenmiştir. Orijinal ölçeğin dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığı varsayılmaktadır.
• Kriter Geçerliği: İÖÖ puanlarının, depresyon (örneğin Beck Depresyon Envanteri) veya diğer intihar riskini ölçen standart araçlarla korelasyonu incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, ölçeğin intihar olasılığını doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.
• Ayırt Edici Geçerlik: Klinik intihar riski taşıyan gruplar ile kontrol grupları arasındaki puan farklılıkları analiz edilmiş, ölçeğin riskli bireyleri anlamlı düzeyde ayırt edebilme yeteneği kanıtlanmıştır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilse de, uyarlama çalışması, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını gösteren güvenirlik analizlerini içermektedir. Bu analizler genellikle iki ana başlıkta toplanır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu ölçen Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. İntihar Olasılığı Ölçeği’nin (İÖÖ) genel olarak yüksek iç tutarlılık katsayılarına (genellikle .85 ve üzeri) sahip olduğu beklenir, bu da maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için belirli bir zaman aralığıyla tekrar test uygulaması yapılmış olabilir. Bu, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını gösterir.

Faktör Analizi

İntihar Olasılığı Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında (Atlı, 2007), ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı veya açıklayıcı faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Orijinal ölçek (SPS), genellikle 36 ila 40 maddeden oluşur ve dört temel faktöre ayrılır: Umutsuzluk, İntihar Düşüncesi, Düşmanca Eğilim ve Olumsuz Benlik Değerlendirmesi.

Faktör analizinin amacı, ölçeğin maddelerinin Türk popülasyonunda da bu teorik alt yapılara uygun bir şekilde kümelenip kümelenmediğini kontrol etmektir. Uyarlama çalışmasında, faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğu ve dört faktörlü yapının Türk örnekleminde de geçerli olduğu sonucuna varılmış olmalıdır. Bu, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunu gösteren önemli bir adımdır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon). Orijinal ölçek: Suicide Probability Scale (SPS).

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatında uygulanan, kendini raporlama ölçeğidir.

Language Available: Türkçe. (Orijinal: İngilizce).

Population Group: Klinik ve klinik dışı ergen ve yetişkin popülasyonları.

Age Group: 13 yaş ve üzeri (Orijinal SPS için geçerlidir, adaptasyon bu aralığı kullanmış olabilir).

Population Details: Atlı’nın çalışmasında klinik örneklem kullanılmıştır (Adnan Menderes Üniversitesi, İzmir).

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, kağıt-kalem testi veya dijital uygulama şeklinde kullanılabilir. Uygulama süresi kısadır (genellikle 10-15 dakika).

Anahtar Kelimeler

İntihar Düşüncesi, Umutsuzluk, Risk Tarama, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor (Uyarlama yazarı Z. Atlı’nın Adnan Menderes Üniversitesi, İzmir’deki akademik adresi ile ilişkilidir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu Z. Atlı tarafından 2007 yılında tamamlanmıştır. Adaptasyon bir yüksek lisans tezi kapsamında yapıldığı için, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle ücretsizdir. Ticari veya geniş ölçekli kurumsal kullanımlar için orijinal ölçek sahiplerinden (Cull & Gill) veya yasal temsilcilerinden izin alınması gerekebilir.

Kaynaklar

Atlı Z. (2007). İntihar Olasılığı Ölçeği (İÖÖ)’Nin klinik örneklemdeki geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi, İzmir). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp adresinden edinilmiştir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: intihar-olasiligi-olcegi-toad.pdf

İntihar Olasılığı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.