İlkokullarda Öncelikli Değerler Ölçeği

Özet

İlkokullarda Öncelikli Değerler Ölçeği 1 (İÖDÖ-1), ilkokul çağındaki öğrencilerin ve eğitim sürecindeki paydaşların (öğretmen ve veliler) eğitim ortamında önceliklendirdiği temel insani ve sosyal değerleri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir ölçme aracıdır. Ölçek, 2017 yılında Mehmet Küçük ve arkadaşları tarafından, okullarda yürütülen Değerler Eğitimi programlarının etkinliğini değerlendirmek ve bu alandaki ihtiyaçları belirlemek üzere tasarlanmıştır. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenilirliğini kanıtlamaya odaklanmış olup, Türkiye’deki ilkokul müfredatında yer alan değerler çerçevesine uygun olarak hazırlanmıştır. İÖDÖ-1, değerlerin öğrencilere aktarılması ve benimsetilmesi sürecini nesnel verilerle takip etme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İÖDÖ-1, İlkokul, Değerler Eğitimi, Öncelikli Değerler, Ölçek Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Mehmet Küçük, İbrahim Korkmaz, Nurullah Karabacak, Fatih Taşdemir.

Amaç

İlkokullarda Öncelikli Değerler Ölçeği’nin temel amacı, ilkokul öğrencilerinin ve ilgili eğitimcilerin okul ortamında en çok önemsedikleri ve öncelik verdikleri temel değer yargılarını belirlemektir. Bu tespit, okul yönetimlerine ve eğitim programı geliştiricilerine, değerler eğitimine yönelik mevcut stratejileri gözden geçirme ve revize etme konusunda somut veriler sunar. Ölçek, değerler alanında yapılan müdahalelerin ve eğitim faaliyetlerinin sonuçlarını izlemek için güvenilir bir değerlendirme mekanizması sağlamayı hedefler.

Ölçeğin geliştirilmesi, 2017 yılında IV. Uluslararası Avrasya Eğitim Araştırmaları Kongresi’nde sunulan bir bildiri ile duyurulmuştur. Amaç, özellikle ilkokul kademesinde, öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal gelişim düzeylerine uygun, kültürel olarak geçerli değer yargılarını ölçebilecek standardize edilmiş bir araç oluşturmaktır. Bu sayede, eğitim sisteminin değerler alanındaki hedeflere ulaşma düzeyi hakkında somut çıkarımlar yapılabilmektedir.

Yapı

İÖDÖ-1, genellikle çok boyutlu bir yapıya sahiptir ve ilkokul düzeyinde kritik öneme sahip olan dürüstlük, saygı, sorumluluk, yardımlaşma, vatanseverlik gibi temel değer alanlarını temsil eden alt ölçeklerden veya faktörlerden oluşur. Ölçek maddeleri, öğrencilerin bu değerleri ne sıklıkta sergilediklerini, ne kadar benimsediklerini veya bu değerlere ne ölçüde katıldıklarını ölçmeye odaklanmıştır. Bu yapı, değer kavramının karmaşıklığını ve çok yönlülüğünü ilkokul öğrencisi perspektifinden ele almaktadır.

Ölçeğin geliştirilme sürecinde, değerler eğitimine yönelik teorik çerçeveler temel alınmış ve maddelerin, ölçülmek istenen spesifik değeri doğru bir şekilde yansıtması sağlanmıştır. Yapısal olarak sağlam ve tutarlı bir araç elde etmek için titizlikle çalışılmıştır. Bu sayede, elde edilen sonuçlar hem bireysel öğrenci düzeyinde hem de okul kültürünün genelinde değer önceliklerini anlamlandırmayı kolaylaştırmaktadır.

Geçerlik

İlkokullarda Öncelikli Değerler Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten de ilkokul öğrencilerinin öncelikli değerlerini ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yürütülmüştür. Yapı geçerliğini sağlamak için uzman görüşleri alınmış ve istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Geliştirme çalışmasında (Küçük vd., 2017), Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (AFA ve DFA) uygulanarak ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığı incelenmiştir.

Elde edilen faktör analizleri sonuçları, ölçek maddelerinin kültüre ve yaş grubuna uygun, güçlü bir yapı sergilediğini göstermiştir. Yüksek faktör yükleri ve kabul edilebilir düzeydeki model uyum indeksleri (CFI, TLI, RMSEA), İÖDÖ-1’in ölçmeyi amaçladığı değer yapılarını başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve bu nedenle yapı geçerliğinin sağlandığını ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

İÖDÖ-1’in güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını ve farklı zamanlarda kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olarak yaygın şekilde Cronbach Alfa kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, ölçeğin genelinde ve alt faktörlerinde yüksek düzeyde Cronbach Alfa değerleri elde edilmiştir. Bu yüksek değerler, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçeğin kararlılığını test etmek için ise test-tekrar test güvenirlik analizleri uygulanmış, iki farklı zamanda uygulanan test sonuçları arasındaki korelasyonun yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu durum, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar ürettiğini ve dolayısıyla güvenilir bir ölçme aracı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

İlkokullarda Öncelikli Değerler Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin maddelerinin altında yatan temel faktörleri belirlemiş ve bu faktörlerin değerler eğitiminin teorik yapısıyla uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu analizler, maddelerin hangi değer gruplarına (örneğin, bireysel değerler, sosyal değerler) ait olduğunu netleştirmiştir.

Ardından, AFA ile belirlenen yapının farklı bir örneklem üzerinde geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin çok faktörlü yapısının iyi bir model uyumu sergilediğini ve ölçeğin yapısal faktör analizi açısından sağlam olduğunu kanıtlamıştır. Bu analizler, ölçeğin ilkokul düzeyinde değer önceliklerini geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme amaçlı, öz bildirim veya gözlem temelli bir değer yargıları ölçeğidir.

Format: Genellikle 3’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örneğin: “Hiç Katılmıyorum”, “Kısmen Katılıyorum”, “Tamamen Katılıyorum”).

Mevcut Diller: Türkçe.

Hedef Nüfus Grubu: İlkokul öğrencileri (İÖDÖ-1) ve ilgili eğitim paydaşları.

Yaş Grubu: 6-11 yaş aralığındaki ilkokul öğrencileri.

Nüfus Detayları: Türkiye’deki ilkokullarda öğrenim gören öğrencilerden ve bu öğrencilerin öğretmenlerinden oluşan bir örneklem üzerinde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Madde havuzu oluşturma, uzman görüşleri ile kapsam geçerliği sağlama, pilot uygulama, AFA, DFA, iç tutarlılık (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenirlik analizleri. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir yapı geçerliği çalışmasını içermektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ilkokullarda-oncelikli-değerler-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Değer Öğretimi, Ahlaki Gelişim, Sosyal Değerler, İlköğretim Öğrencileri, Psikometrik Geliştirme, Öz Bildirim Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Yazarların kurumsal adresleri, Pamukkale Üniversitesi’nde sunulan 2017 kongre bildirisi referansında mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Mehmet Küçük ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım şartları ve izin süreçleri yazar tarafından belirlenmektedir.

Ücret: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı genellikle ücretsiz olabilir, ancak kesin ücret ve kullanım koşulları için yazarla doğrudan görüşülmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2017 (Geçerlik ve güvenirlik çalışmasının tamamlandığı ve kongrede sunulduğu yıl).

Kaynaklar

1. Küçük, M., Korkmaz, İ., Karabacak, N. ve Taşdemir, F. (2017). İlkokullarda Öncelikli Değerler Ölçeği 1- (İÖDÖ-1)’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. IV. International Eurasian Educational Research Congress içinde (s.1310-1311). Denizli: Pamukkale Üniversitesi.

İlkokullarda Öncelikli Değerler Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynakta (kongre bildirisi özeti) listelenmemiştir. Maddelere tam erişim ve uygulama kılavuzu için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya 2017 tarihli kongre bildirisinin tam metninin incelenmesi gerekmektedir.