İlköğretim Okulu Etik Ölçeği

Özet

İlköğretim Okulu Etik Ölçeği, ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenler ile bu okullarda öğrenim gören öğrencilerin okulun etik iklimine dair algılarını belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama çalışmasıdır. Ölçek, okul ortamındaki etik davranışları ve ilişkileri değerlendirmeyi hedefler. Türkçeye uyarlama süreci, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu sağlamak için kapsamlı yapı geçerliliği analizlerini içermiştir.

Bu çalışma, özellikle öğrenci-öğretmen, öğretmen-öğrenci ve öğrenci-öğrenci arasındaki etik etkileşim boyutlarını inceleyerek, okulun genel etik atmosferine dair nicel veriler sunmaktadır. Ölçek, 38 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okul etiği, etik iklim, ilköğretim, uyarlama, öğretmen-öğrenci ilişkileri, eğitim etiği, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Özcan, K., Balyer, A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin ve öğretmenlerin ilköğretim okulu bağlamındaki etik iklim algılarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş olan bu aracın, Türk eğitim sistemine ve diline uyarlanarak bilimsel araştırmalara kazandırılması hedeflenmiştir.

Uyarlama çalışması, okul yöneticilerine ve eğitim politikacılarına, okuldaki etik değerlere ve ilişkisel adalete yönelik mevcut durumu anlamaları ve iyileştirme stratejileri geliştirmeleri için veri sağlama amacını taşımaktadır. Ölçek, okul ortamındaki farklı paydaşların (öğrenci ve öğretmen) etik algılarındaki potansiyel farklılıkları ortaya koymada kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

İlköğretim Okulu Etik Ölçeği, okulun etik iklimini çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Yapılan faktör analizleri sonucunda ölçeğin üç temel alt boyuttan oluştuğu belirlenmiştir. Bu alt boyutlar, okul ortamında gözlemlenen etik davranışların ve ilişkilerin odak noktalarını temsil etmektedir.

• Öğretmen-Öğrenci İlişkileri: Öğretmenlerin öğrencilere karşı sergilediği etik tutum ve davranışları kapsar.
• Öğrenci-Öğretmen İlişkileri/Öğrenme Çevresi: Öğrenci bakış açısından öğretmenlerle olan etkileşim etiğini ve genel öğrenme ortamının etik kalitesini değerlendirir.
• Öğrenci-Öğrenci İlişkileri: Öğrencilerin kendi aralarındaki etkileşimlerde gözlemlenen etik davranışları ve saygıyı ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama sürecinde, kapsamlı psikometrik analizler gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliliğini test etmek amacıyla hem keşfedici hem de doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmıştır.

Yapısal modelin uygunluğunu değerlendirmek için kullanılan uyum indeksleri, önerilen üç faktörlü yapının veriyle uyumlu olduğunu göstermiştir. Elde edilen önemli uyum indeksleri şunlardır: χ² /df oranı 1.65 olarak bulunmuştur (bu değerin 3’ün altında olması iyi uyuma işaret eder). Diğer uyum indeksleri ise şöyledir: RMSEA: 0.05, RMR: 0.06, SRMR: 0.04, NFI: 0.95, NNFI: 0.97, CFI: 0.98, GFI: 0.87, AGFI: 0.85 ve PGFI: 0.75. Bu değerler, ölçeğin önerilen yeni modelinin kabul edilebilir düzeyde uygun olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin alt faktörleri ile toplam puan arasındaki korelasyon katsayısının 0.85’e eşit veya daha küçük olması, alt boyutların toplam puanla anlamlı ancak aşırı örtüşmeyen bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir.

Güvenilirlik

İlköğretim Okulu Etik Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach α katsayısı ile analiz edilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Ölçeğin tamamına ilişkin hesaplanan Cronbach α güvenirlik katsayısı 0.91’dir. Alt boyutların güvenilirlik katsayıları ise aşağıdaki gibidir:

• Öğretmen-Öğrenci İlişkileri alt boyutu: 0.92
• Öğrenci-Öğretmen İlişkileri/Öğrenme Çevresi alt boyutu: 0.85
• Öğrenci-Öğrenci İlişkileri alt boyutu: 0.72

Tüm alt boyutların güvenilirlik katsayılarının kabul edilebilir limitlerin (genellikle 0.70) üzerinde olması, ölçeğin alt boyutlarının da tutarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğinin belirlenmesi amacıyla öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmış, ardından bu yapı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir.

AFA sonucunda, öz değeri 1’in üzerinde olan ve kuramsal olarak anlamlı üç faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Bu üç faktörlü yapı, ölçeğin ölçtüğü toplam varyansın % 46.91’ini açıklamaktadır. Bu oran, sosyal bilimler alanında kabul edilebilir düzeyde bir açıklayıcılığı işaret etmektedir. DFA sonuçları ise, AFA ile belirlenen bu üç faktörlü yapının veriye mükemmel uyum gösterdiğini (RMSEA: 0.05, CFI: 0.98) kanıtlamıştır.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Yazılı Anket Tipi Ölçek

Maddeler: 38 madde

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek (1= Hiçbir Zaman – 5= Her Zaman)

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim öğrencileri ve öğretmenleri

Yaş Grubu: İlköğretim seviyesindeki öğrenciler ve yetişkin öğretmenler.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin uyarlama çalışması, ilköğretim kademesindeki farklı paydaşları kapsamaktadır.

Test Metodolojisi: Yapı geçerliliği için Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri, güvenilirlik için Cronbach α katsayısı kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik, okul iklimi, psikometrik, adaptasyon, faktör analizi, öğrenci algısı, öğretmen algısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Kenan Özcan

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

ilkogretim-okulu-etik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Özcan, K., Balyer, A.(2014). İlköğretim Okulu Etik Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması ve öğrenci-öğretmenlerin ilköğretim okulu etik iklimi algılarının belirlenmesi. Route Educational ve Social Science Journal, 1(1), 104-126.

İlköğretim Okulu Etik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 38 maddesi kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal yayın veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmelidir.