İlişkilerde İnanç Envanteri

Özet

İlişkilerde İnanç Envanteri (İİE), bireylerin kişilerarası ilişkilerine dair sahip oldukları temel bilişsel şemaları ve inançları ölçmek amacıyla Melek Kalkan tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Envanter, 20 maddeden ve yapı geçerlik çalışmaları sonucunda belirlenen iki faktörlü bir yapıdan oluşmaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, envanterin yüksek düzeyde iç tutarlığa ve güvenilirliğe sahip olduğunu göstermiştir. Derecelendirme, 5’li Likert Ölçeği formatında yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İlişkiler, İnanç Envanteri, Psikolojik Danışma, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, İlişkisel Bilişler

Yazarlar

Melek Kalkan

Amaç

İlişkilerde İnanç Envanteri’nin (İİE) temel amacı, bireylerin romantik veya yakın kişilerarası ilişkiler bağlamında geliştirdikleri rasyonel veya irrasyonel inanç kalıplarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu envanter, özellikle psikolojik danışma ve rehberlik alanında, bireylerin ilişki dinamiklerini ve beklentilerini anlamada teşhis edici bir araç olarak kullanılmak üzere geliştirilmiştir.

Ölçeğin geliştirilme süreci, ilişki inançlarının psikolojik iyi oluş ve ilişki doyumu üzerindeki etkilerini incelemeye yönelik araştırmalara sağlam bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, terapötik müdahalelerin hedef alınacak spesifik bilişsel çarpıtmaları belirlemesi kolaylaştırılmaktadır.

Yapı

İlişkilerde İnanç Envanteri, bireylerin ilişkilerine dair sahip oldukları temel bilişsel yapıları ölçmektedir. Bu inançlar genellikle ilişki beklentilerini, çatışma çözme yaklaşımlarını ve partnerlerine yönelik algılarını şekillendirir. Ölçek, geliştirme aşamasındaki faktör analizi sonucunda iki temel boyuttan oluştuğu belirlenen bir yapıyı temsil etmektedir.

Bu iki faktör, genel olarak ilişkilerdeki başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik beklentisi veya partnerin değişmezliği gibi yaygın irrasyonel inanç temalarını yansıtmaktadır. Ölçek, bu inançların yoğunluğunu belirleyerek, bireylerin ilişki sorunlarına yol açabilecek bilişsel eğilimlerini ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Envanterin yapı geçerlik çalışmaları, açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Yapılan analizler neticesinde İlişkilerde İnanç Envanteri’nin toplam varyansın %38.37’sini açıklayan iki faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu bulgu, ölçeğin teorik olarak varsayılan ilişki inançları yapısını ampirik olarak desteklediğini göstermektedir.

Güvenirlik

İİE’nin güvenirliği, hem iç tutarlılık hem de zaman içindeki istikrar yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılığı saptamak amacıyla hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur.

Güvenirlik analizleri sonucunda, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .87 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı direncini ölçmek için kullanılan test-tekrar test güvenirlik katsayısı .74 olarak belirlenmiştir. Bu değerler, envanterin tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını işaret etmektedir.

Faktör Analizi

İlişkilerde İnanç Envanteri, yapısal geçerliğini incelemek üzere yürütülen faktör analizi çalışmaları neticesinde 20 maddelik ve iki faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu iki faktör, ilişki inançlarının farklı boyutlarını temsil etmektedir.

Faktör analizi, ölçek maddelerinin toplam varyansın önemli bir kısmını (%38.37) açıkladığını ortaya koymuştur. Bu oran, psikometrik açıdan kabul edilebilir bir düzeyde olup, ölçeğin temel yapısının sağlamlığını desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) / İlişki Bilişleri Ölçeği

Format: 20 madde, 5’li Likert Ölçeği formatı

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri (Araştırma, Türk popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.)

Age Group: Genç Yetişkinlik ve Yetişkinlik Dönemi (18+)

Population Details: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları üzerinde standardizasyon ve geçerlik/güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Envanteri. Derecelendirme şu şekildedir: 1=hiç katılmıyorum, 2=katılmıyorum, 3=kararsızım, 4=katılıyorum ve 5=tamamen katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

İlişki İnançları, Bilişsel Şemalar, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Test-Tekrar Test

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Dergi İletişimi)

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2006 (Geliştirme ve ilk geçerlik/güvenirlik çalışmasının yayınlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yazara atıfta bulunulması beklenir. Detaylı izinler için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Envanterin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: iliskilerde-inanç-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Kalkan, M. (2006). İlişkilerde İnanç Envanterinin (İİE) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(25), 45-54.

İlişkilerde İnanç Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Sağlanan kaynak içerikte İlişkilerde İnanç Envanteri’nin (İİE) 20 maddelik listesi yer almamaktadır. Ölçeğin yapısı ve maddelerin sayısı (20) belirtilmiştir ancak maddelerin kendisi bu kaynakta mevcut değildir.

Ölçek 20 madde iki faktörden oluşmaktadır.