Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi

Özet

Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi, yaşlı bireylerin potansiyel veya mevcut istismar durumlarını ve bu durumlara yol açan risk faktörlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, orijinal olarak Hwalek ve Sengstock tarafından tasarlanmış olup, Türkiye’de Emine Özmete tarafından 2016 yılında Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılmıştır. Bu uyarlama çalışması, testin Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik özelliklerini araştırmış ve yaşlı istismarının taranmasında kullanılabilecek 14 maddelik, üç alt boyutlu bir yapının uygunluğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Yaşlı İstismarı, Tarama Testi, Hwalek-Sengstock, Uyarlama, Gerontoloji, Risk Değerlendirmesi, Psikometri

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricileri Hwalek ve Sengstock’tur. Türkçe uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı ise Emine Özmete‘dir.

Amaç

Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi’nin temel amacı, yaşlı bireyler arasında fiziksel, duygusal, finansal veya ihmal yoluyla gerçekleşen yaşlı istismarı durumlarını erken tespit etmektir. Ölçek, risk altında olabilecek yaşlıları belirleyerek sosyal hizmet uzmanları ve sağlık profesyonelleri için müdahale gerektiren durumlar hakkında önemli ipuçları sağlamayı hedefler.

Ölçek, doğrudan istismar göstergelerinin yanı sıra, yaşlının savunmasızlığını artıran çevresel ve kişisel özellikleri de değerlendirerek kapsamlı bir risk profili çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu sayede, sadece mevcut istismarı değil, aynı zamanda potansiyel istismar durumlarını da önlemeye yönelik çalışmalar için zemin hazırlar.

Yapı

Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi, yaşlı istismarı riskini üç ana psikolojik ve sosyal yapı üzerinden ölçmektedir. Toplam 14 maddeden oluşan bu ölçek, yaşlının çevresiyle etkileşimini, bağımsızlık düzeyini ve kişisel haklarının korunma durumunu sorgular.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şunlardır:

• Kişisel Hakların İhlali ve Doğrudan İstismar (3 madde): Bireyin temel haklarının ihlal edilip edilmediği ve fiziksel veya duygusal istismara maruz kalıp kalmadığına odaklanır.
• Savunmasız Olan Yaşlının Özellikleri (5 madde): Yaşlının bağımlılık seviyesi, karar verme yetisi ve çevresel desteğe olan ihtiyacı gibi istismara karşı savunmasızlığını artıran kişisel faktörleri değerlendirir.
• Potansiyel İstismar Durumu (6 madde): Aile içi gerilimler, bakım veren yükü ve yaşlının sosyal izolasyonu gibi istismar riskini artırabilecek çevresel ve sosyal koşulları sorgular.

Geçerlik

Özmete (2016) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olup olmadığı araştırılmış ve üç faktörlü yapının korunduğu tespit edilmiştir. Ancak, kaynakta doğrudan geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Uyarlama çalışması, testin yaşlı istismarı riskini belirlemede kültürel olarak uygun ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir. Geçerlik çalışmaları, genellikle kriter geçerliği ve yapı geçerliği yöntemlerini içerir, bu da testin teorik yapıyı ölçtüğünü ve diğer ilgili ölçümlerle tutarlı sonuçlar verdiğini kanıtlar.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik katsayıları (“-“) olarak belirtilmiş olsa da, bir uyarlama çalışmasının gereği olarak Özmete (2016) çalışmasında ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) analiz edilmiştir. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir.

Güvenirlik analizleri, testin farklı zamanlarda veya farklı uygulamacılar tarafından uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini doğrulamak için kritik öneme sahiptir. Uyarlama çalışması, Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi’nin Türkçe formunun güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, Türkçe adaptasyon çalışmasında Faktör Analizi kullanılarak incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin 14 maddesinin teorik olarak belirlenen üç alt boyuta (Kişisel Hakların İhlali ve Doğrudan İstismar, Savunmasız Olan Yaşlının Özellikleri, Potansiyel İstismar Durumu) ayrıldığını desteklemiştir.

Faktör analizi sonuçları, her bir alt boyutun kendine özgü bir istismar risk alanını temsil ettiğini ve maddelerin ilgili alt boyutlara yüksek yüklenme gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu üç faktörlü yapı, yaşlı istismarının çok boyutlu doğasını yakalama kapasitesini güçlendirmektedir.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Tarama Testi/Kişisel Raporlama (Soru-Cevap)

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Yaşlı Bireyler

Yaş Grubu: Yaşlılık dönemi (Genellikle 65 yaş ve üstü)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki yaşlı nüfus üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Bireylere veya bakım verenlere yönelik sorular aracılığıyla yaşlı istismarı potansiyelini ve risk faktörlerini tespit etmeye dayalıdır. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak tarama testleri genellikle evet/hayır veya Likert benzeri bir ölçek kullanır.

Anahtar Kelimeler

Yaşlı Bakımı, Sosyal Hizmet, Psikometrik Özellikler, Savunmasızlık, Risk Tespiti, Emine Özmete

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynakta Sağlanmamıştır.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Emine Özmete (Uyarlama Sorumlusu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme yılı kaynakta belirtilmemiştir. Türkçe uyarlama çalışması 2016 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri için sorumlu yazar Emine Özmete ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçek, akademik ve klinik amaçlarla Türkiye’de kullanıma sunulmuştur.

Kaynaklar

Özmete, E. (2016). Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi: Türkçeye uyarlama çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17(Ek1), 45-52. https://www.dx.doi.org/10.5455/apd.200727

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: hwalek-sengstock-yasli-istismari-tarama-testi-toad.pdf

Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplam 3 alt boyut ve 14 maddeden oluşmaktadır:

• Kişisel Hakların İhlali ve Doğrudan İstismar alt boyutu (3 madde):
  • Sizinle zaman geçiren, sizi alışverişe ya da doktora götüren birisi var mı?
• Savunmasız Olan Yaşlının Özellikleri alt boyutu (5 madde):
  • Yaşamınız hakkında kararları kim verir? Örneğin, nasıl ve nerede yaşamanız gerektiği gibi.
• Potansiyel İstismar Durumu alt boyutu (6 madde):
  • Ailenizde herhangi birisinden rahatsızlık hissediyor musunuz?