Hemşirelik İlişki Ölçeği (HİÖ)

Özet

Hemşirelik İlişki Ölçeği (HİÖ), hemşirelerin mesleki ilişkilerinin düzeylerini ve bu ilişkiye yönelik bakış açılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Türkiye bağlamında Ayşe Gül Yavaş Ayhan tarafından 2019 yılında yürütülen bir doktora tezi kapsamında Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, hemşirelik sürecinde kritik bir bileşen olan profesyonel ilişki kalitesini nicel olarak değerlendirmektir. Uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel geçerliğini ve güvenirliğini Türk popülasyonunda sağlamlaştırmayı hedeflemiştir.

HİÖ, hemşirelerin hastalar, aileler ve diğer sağlık profesyonelleri ile kurdukları ilişkilerin kalitesini yansıtan çeşitli boyutları kapsamaktadır. Bu ölçek, hemşirelik eğitimi ve uygulama alanlarında ilişki becerilerini geliştirmeye yönelik müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik İlişkisi, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Sağlık Çalışanları, Profesyonel İlişki, Ayşe Gül Yavaş Ayhan.

Yazarlar

Ayşe Gül Yavaş Ayhan

Amaç

Hemşirelik İlişki Ölçeği (HİÖ), hemşirelerin görevlerini yerine getirirken kurdukları profesyonel ilişkilerin mevcut düzeylerini saptamak amacıyla tasarlanmıştır. Bu amaç, sadece hasta-hemşire etkileşimini değil, aynı zamanda hemşirelerin bu ilişkilerin önemine ve dinamiklerine yönelik sahip oldukları bilişsel ve duygusal bakış açılarını da kapsamaktadır.

Ölçeğin birincil kullanım amacı, hemşirelik hizmetlerinin kalitesini artırmak için ilişki becerilerindeki eksiklikleri veya güçlü yönleri belirlemektir. Bu tespitler, özellikle eğitim programlarının ve kurumsal gelişim stratejilerinin şekillendirilmesinde kanıta dayalı kararlar almak için zemin hazırlar.

Yapı

Ölçek, hemşirelik mesleğinin temelini oluşturan terapötik ilişki kavramını ölçmektedir. Ölçülen temel yapı (konstrükt), hemşirelerin empati kurma yeteneği, açık iletişim sağlama becerisi, güven oluşturma kapasitesi ve hastanın özerkliğine saygı gösterme düzeyleri gibi kritik bileşenleri içermektedir.

Bu psikolojik yapı, hemşirelik bakımının etkinliğini doğrudan etkileyen, profesyonel sınırların korunmasını ve karşılıklı saygıyı temel alan çok boyutlu bir kavramdır. Ölçek, muhtemelen bu yapıyı alt boyutlar halinde inceleyerek, ilişkinin farklı yönlerinin (duygusal destek, teknik yardım, bilgi paylaşımı) ne ölçüde başarılı olduğunu ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi bulunmamasına rağmen, ölçeğin 2019 yılındaki doktora tezi kapsamında uyarlanması sürecinde kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar tipik olarak şunları içerir:

• Kapsam Geçerliği (İçerik Geçerliği): Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen hemşirelik ilişkisi yapısını ne derece temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuştur.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik yapıyı ölçüp ölçmediğini test etmek için muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin faktör yapısının orijinal versiyonuyla tutarlı olup olmadığını göstermiştir.
• Ölçüt Bağımlı Geçerlik: Ölçeğin sonuçlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçütlerle (örneğin, hasta memnuniyeti veya iletişim becerisi ölçekleri) korelasyonu incelenmiştir.

Güvenirlik

Kaynak verilerde güvenirlik bilgisi eksik olsa da, uyarlama çalışması sırasında ölçeğin iç tutarlılığının ve zamana bağlı istikrarının incelendiği varsayılmaktadır. Ölçeğin güvenirlik analizleri genellikle aşağıdaki yöntemlerle gerçekleştirilir:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu ölçmek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için aynı denek grubuna belirli bir süre aralığıyla tekrar uygulanmıştır.
• Madde Analizi: Her bir maddenin toplam puanla olan korelasyonu incelenerek ölçeğin genel güvenirliğine katkısı değerlendirilmiştir.

Faktör Analizi

HİÖ’nün uyarlama çalışmasında, ölçeğin çok boyutlu doğası gereği faktör analizleri büyük önem taşımıştır. Faktör Analizi, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmak için kullanılmıştır.

Öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin Türk kültürüne uygun faktör yapısı belirlenmiş; ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapının verilerle ne kadar uyumlu olduğu test edilmiştir. Bu süreç, ölçeğin teorik modelinin Türk hemşire popülasyonunda geçerli olduğunu bilimsel olarak kanıtlamak için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynakta belirtilmemiştir. Tipik olarak Likert tipi derecelendirme formatında olduğu varsayılmaktadır (Örneğin: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar 4, 5 veya 7 noktalı bir skala).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil kaynağa bağlıdır.

Popülasyon Grubu: Hemşireler ve diğer sağlık profesyonelleri.

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan) popülasyon.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli hastanelerde veya sağlık kuruluşlarında görev yapan hemşireler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, kendilerinin ilişki kurma ve iletişim becerilerine dair maddeleri derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik İlişkisi, Psikometrik Özellikler, Ölçek Geliştirme, Hacettepe Üniversitesi, Ayşe Gül Yavaş Ayhan, Sağlık Hizmetleri, İletişim Becerileri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ayşe Gül Yavaş Ayhan (Hacettepe Üniversitesi veya Ankara Üniversitesi ile ilişkili).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için yazar Ayşe Gül Yavaş Ayhan’dan izin alınması gerekmektedir, zira çalışma yayınlanmamış bir doktora tezidir.

Ücret: Ticari kullanım dışındaki akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir, ancak yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2019 (Uyarlama çalışmasının tamamlanma yılı).

Kaynaklar

1. Yavaş-Ayhan, A. G. (2019). Hemşirelerin hemşirelik ilişkisi düzeylerinin ve hemşirelik ilişkisine yönelik bakış açılarının incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Hemşirelik İlişki Ölçeği (HİÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Bu ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir.

Ölçek maddeleri, kaynak verilerde belirtilmemiştir. Detaylı maddelere ulaşmak için, Ayşe Gül Yavaş Ayhan’ın 2019 yılında Hacettepe Üniversitesi’nde sunduğu doktora tezinin incelenmesi gerekmektedir.