Hakem Öz yeterlik Ölçeği

Özet

Hakem Öz yeterlik Ölçeği (HÖYÖ), spor hakemlerinin görevlerini başarıyla yerine getirme yeteneklerine olan inançlarını ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış (adaptasyon) bir ölçektir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye bağlamında psikometrik özelliklerini, özellikle de faktör yapısını, geçerliğini ve güvenirliğini bilimsel yöntemlerle incelemiştir. Ölçek, hakemlerin fiziksel, bilişsel ve sosyal becerilere yönelik algılarını sistematik bir şekilde ölçmeyi hedefler ve 5 alt boyutta toplanmış 18 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hakem, Öz yeterlik, Spor Psikolojisi, Uyarlama, Faktör Analizi, Psikometri, Hakemlik.

Yazarlar

Aydın Karaçam, Ali Pulur.

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, çeşitli spor branşlarında görev yapan hakemlerin mesleki yeterlik alanlarındaki öz yeterlik inanç düzeylerini belirlemektir. Hakemlik mesleği, yüksek baskı altında hızlı ve doğru karar verme yeteneği gerektirdiğinden, bu ölçek hakemlerin kendilerini ne ölçüde yeterli gördüklerini saptamayı hedefler.

Ölçek, hakemlerin fiziksel dayanıklılık, baskı yönetimi, karar verme becerisi, etkili iletişim ve oyun bilgisi gibi kritik alanlardaki algılarını sistematik bir şekilde ölçerek, hakem eğitim programlarının ve gelişim stratejilerinin belirlenmesine bilimsel bir zemin sunmaktadır.

Yapı

Hakem Öz yeterlik Ölçeği, Albert Bandura’nın sosyal bilişsel teorisine dayanan öz yeterlik kavramını ölçmektedir. Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak hakemlik görevine özgü yeterlik alanlarına odaklanmaktadır. Ölçek, hakemlerin zorlu koşullar altında bile görevlerini başarıyla yerine getirebileceklerine dair sahip oldukları inanç düzeyini yansıtan çok boyutlu bir yapıyı temsil eder.

Ölçek, toplam 18 madde ile ölçülen 5 ayrı alt boyutta organize edilmiştir. Bu boyutlar şunlardır:

• Fiziksel Yetenek: Müsabaka yönetimi için gerekli kondisyon ve fiziksel hazırlık inancı.
• Baskı: Oyuncuların, antrenörlerin veya seyircilerin baskısından etkilenmeme inancı.
• Karar Verme: Zor ve kritik durumlarda doğru ve hızlı karar verebilme inancı.
• İletişim: Antrenörler ve oyuncularla etkili iletişim kurabilme inancı.
• Oyun Bilgisi: Hakemlik yapılan spor branşının temel oyun stratejilerini ve kurallarını anlayabilme inancı.

Geçerlik

Geçerlik analizleri, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve ölçütle ilişkisini değerlendirmek üzere kapsamlı bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla verilere öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmış, ardından oluşan yapının uygunluğunu belirlemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, AMOS programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

DFA sonucunda modelin uyum düzeyini değerlendirmek için birçok uyum indeksi kullanılmıştır. Bu indekslerin yorumlanması aşağıda özetlenmiştir:

• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekökü Ortalaması): RMSEA uyum indeksinin 0.06’dan küçük olması modelin mükemmel uyumlu olduğunu, 0.10’dan küçük olması ise uyum düzeyinin kabul edilebilir olduğunu göstermektedir.
• NFI (Normlanmış Uyum İndeksi) ve CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi): Bu uyum indekslerinin 0.95’e eşit veya büyük olması, modelin iyi bir uyuma sahip olduğunu göstermiştir.
• GFI (İyilik Uyum İndeksi) ve AGFI (Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi): Bu indekslerin 0.90 ve üzerinde olması iyi bir uyumun göstergesi olarak kabul edilmiştir.
• RMR (Karekök Ortalama Rezidüel): RMR uyum indeksinin 0.05’ten küçük olması da iyi bir uyumun göstergesidir.

Ölçeğin ölçüt geçerliği için Pearson momentler çarpım korelasyon katsayısı kullanılarak ilgili değişkenlerle arasındaki ilişki incelenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, maddeler arasındaki iç tutarlılığı değerlendiren alfa iç tutarlık katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Verilerin çözümlenmesi SPSS 21 ve AMOS istatistik programları kullanılarak yapılmıştır.

Güvenirlik analizleri öncesinde, veri setinin kalitesi detaylı olarak incelenmiştir. Bu inceleme kapsamında veri seti, hatalı değer, aykırı değer, normallik ve çoklu bağıntı açısından analiz edilmiştir. Bu titiz süreç sayesinde, güvenilirlik hesaplamalarının sağlam ve temiz bir veri tabanı üzerinde yapıldığı teyit edilmiştir.

Faktör Analizi

Hakem Öz yeterlik Ölçeği’nin faktör yapısını incelemek amacıyla öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmıştır. AFA sonucunda ortaya çıkan beş faktörlü yapının, Türk örnekleminde teorik modele ne ölçüde uygun olduğunu saptamak için AMOS programı kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir.

DFA sonuçları, modelin iyi uyum indekslerine sahip olduğunu ve ölçeğin beş alt boyuttan (Fiziksel Yetenek, Baskı, Karar Verme, İletişim, Oyun Bilgisi) oluşan 18 maddelik yapısının korunduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 5 alt boyut, 18 madde. Yanıtlar Likert tipi derecelendirme ile toplanır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Spor Hakemleri

Age Group: Yetişkin (Çalışma içeriğine göre belirlenmiştir.)

Population Details: Türkiye’deki spor hakemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li derecelendirme ölçeği kullanılmıştır: (1=hiç katılmıyorum – =tamamen katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Hakemlik, Öz Yeterlik Algısı, SPSS, AMOS, Psikometrik Özellikler, Spor Bilimleri.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Aydın Karaçam (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Hakem Öz yeterlik Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri ile ilgili detaylı bilgi için sorumlu yazar Aydın Karaçam ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya uygulama ücretlerine dair bilgi mevcut değildir.

Kaynaklar

Karaçam, A. ve Pulur, A. (2017). HAKEM ÖZ YETERLİK Ölçeği’nin (Höyö) Türkçeye uyarlama çalışması. Beden Egitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 11 (1), 118-128.

Makalenin orijinal bağlantısı: dergi.nigde.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: hakem-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Hakem Öz yeterlik Ölçeği Maddeleri

Hakem Öz yeterlik Ölçeği 5 alt boyut ve toplam 18 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı (1=hiç katılmıyorum – =tamamen katılıyorum) şeklindedir.

• Fiziksel Yetenek (5m): Kondisyonum müsabaka yönetmek için yeterlidir
• Baskı (3m):Oyuncuların baskısından etkilenmem.
• Karar verme(3m):Zor durumlarda karar verebilirim.
• İletişim(4m):Antrenörlerle etkili iletişim kurabilirim
• Oyun Bilgisi(3m):Hakemliğini yaptığım branşın temel oyun stratejilerini anlayabilirim.