Güçlü Yönler Öz-yeterlik Ölçeği

Özet

Güçlü Yönler Öz-yeterlik Ölçeği, bireylerin kişisel güçlü yönlerini tanıma, kullanma ve bu yönleri yaşamın farklı alanlarında başarılı bir şekilde uygulama becerilerine olan inanç düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçme aracıdır. Bu ölçek, orijinal bir yapının Türkçe kültürüne ve diline uyarlanmış versiyonudur. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Sarıçam, Mert ve Çelik (2019) tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu çalışma aracın Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir. Ölçek, özellikle pozitif psikoloji ve güçlü yönler temelli yaklaşımlar çerçevesinde yapılan araştırmalar için değerli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, Güçlü Yönler, Adaptasyon, Psikometrik Özellikler, Pozitif Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Benlik Yeterliliği.

Yazarlar

Hakan Sarıçam, Ali Mert, İbrahim Çelik

Amaç

Güçlü Yönler Öz-yeterlik Ölçeği’nin temel amacı, bireyin kendi güçlü yönlerini harekete geçirme ve bu yeteneklerini zorluklar karşısında etkili bir şekilde kullanma kapasitesine dair öznel inancını (öz-yeterliğini) nicel olarak belirlemektir. Bu öz-yeterlik düzeyi, bireyin akademik başarı, iş performansı, sosyal ilişkiler ve genel yaşam doyumu gibi alanlardaki motivasyonunu ve dayanıklılığını anlamak için kritik öneme sahiptir.

Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, ilgili yapının Türkiye bağlamında geçerli bir şekilde ölçülmesini sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, özellikle pozitif psikoloji araştırmalarında, bireylerin güçlü yönlerini merkeze alan müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmede standart bir araç sunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel yapılarından biri olan öz-yeterlik kavramına dayanmaktadır; ancak bunu daha spesifik bir alana, yani kişisel güçlü yönlerin kullanımına odaklamaktadır. Ölçülen yapı, Güçlü Yönler Öz-yeterliği olarak tanımlanır. Bu yapı, bireyin doğuştan gelen veya sonradan edindiği yetenekleri, erdemleri ve olumlu kişilik özelliklerini (güçlü yönlerini) tanıma ve bu yönleri kullanarak hedeflerine ulaşabileceğine dair sahip olduğu inanç sistemini temsil eder. Yüksek güçlü yönler öz-yeterliğine sahip bireylerin, kişisel gelişim süreçlerinde daha proaktif oldukları ve zorluklarla daha etkili başa çıktıkları varsayılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Sarıçam ve arkadaşları (2019) tarafından yürütülmüştür. Adaptasyon çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği kanıtlanmıştır. Yapı geçerliğinin incelenmesi genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve Keşfedici Faktör Analizi (KFA) yöntemleri ile gerçekleştirilir. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe örnekleminde de korunduğunu ve maddelerin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Her ne kadar kaynak içerikte spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, yayınlanan akademik makale (OPUS) aracılığıyla, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, genel öz-yeterlik, yaşam doyumu) ilişkileri incelenerek ölçüt bağıntılı geçerlik ve ayrışan geçerlik kanıtlarının sunulduğu kabul edilmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü değerlendirir. Sarıçam, Mert ve Çelik (2019) tarafından yapılan adaptasyon çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık (içsel güvenirlik) katsayıları incelenmiştir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa değeri ile rapor edilir.

Adaptasyon çalışması sonuçları, Güçlü Yönler Öz-yeterlik Ölçeği’nin Türkçe formunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermiştir. Bu, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede homojen olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Güçlü Yönler Öz-yeterlik Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin belirlenmesi sürecinde, ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu bir yapıya mı sahip olduğunu, yoksa çok boyutlu alt faktörlerden mi oluştuğunu belirlemeyi amaçlamıştır.

Adaptasyon çalışması (Sarıçam, Mert ve Çelik, 2019), orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamış ve Türkçe versiyonunun da teorik yapıyla uyumlu bir faktör yapısı sergilediğini tespit etmiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin güçlü yönler öz-yeterliğini tutarlı ve ayrıştırılmış bir biçimde ölçebildiğinin temel kanıtını oluşturur.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi mevcut olmamakla birlikte, psikolojik öz-yeterlik ölçekleri genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler ve Genel Popülasyon (Üniversite öğrencileri gibi belirli alt gruplar üzerinde de geçerlik çalışmaları yapılmıştır.)

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler ve genel yetişkin popülasyon.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Bireylerin kendi inanç ve yeterlik düzeylerini rapor etmelerine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık, Faktör Yapısı, Psikolojik Ölçüm, Hakan Sarıçam, Adaptasyon.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim Adresi)

Correspondence Address: Sorumlu yazar Hakan Sarıçam.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Hakan Sarıçam ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim adresi: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir:

guclu-yonler-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Sarıçam, H., Mert, A. ve Çelik, İ. (2019). Güçlü Yönler Öz-Yeterlik Ölçeğinin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 288-313. DOI: http://dx.doi.org/10.26466-/opus.587269

Güçlü Yönler Öz-yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım ve maddelere erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.