Gebelerin Yenidoğanın Hijyenik Bakımına Hazır Oluş Ölçeği

Özet

Gebelerin Yenidoğanın Hijyenik Bakımına Hazır Oluş Ölçeği, anne adaylarının doğum sonrası dönemde yenidoğana sunacakları temel hijyenik bakım uygulamalarına ne düzeyde hazır olduklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle hemşirelik ve ebelik alanlarında, gebelik eğitimi programlarının etkinliğini değerlendirmek ve annelerin bilgi ile beceri düzeylerindeki eksiklikleri tespit etmek için tasarlanmıştır. Bu araç, gebelerin yenidoğan hijyeni konusundaki bilişsel ve davranışsal hazır oluşlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirme, geçerlik ve güvenirlik çalışması 2020 yılında gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar ölçeğin ilgili popülasyon üzerinde kullanılmaya uygun, güvenilir ve geçerli bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, anne ve bebek sağlığı hizmetlerinin kalitesini artırmaya yönelik önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gebelik, Yenidoğanın Bakımı, Hijyenik Bakım, Hazır Oluş, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Hemşirelik.

Yazarlar

S. Yalnızoğlu-Çaka, N. Çınar

Amaç

Gebelerin Yenidoğanın Hijyenik Bakımına Hazır Oluş Ölçeği’nin temel amacı, gebelerin yenidoğanın hijyenik bakımına (göbek bağı bakımı, banyo, bez değiştirme vb.) ilişkin bilgi, beceri ve tutum açısından mevcut hazır oluş düzeylerini objektif ve standart bir şekilde belirlemektir. Bu tespit, sağlık profesyonellerine, özellikle hemşirelere ve ebelere, kişiselleştirilmiş eğitim planları oluşturma ve risk altındaki gebeleri erken dönemde belirleme imkanı sunar.

Ölçek, aynı zamanda, verilen doğum öncesi eğitimlerin etkinliğini ölçmek ve annelerin doğum sonrası dönemde karşılaşacakları zorluklara karşı ne kadar donanımlı olduklarını değerlendirmek için bir performans göstergesi olarak kullanılabilir. Ölçeğin geliştirilmesi, literatürdeki bu alandaki standardize edilmiş ölçüm araçlarının eksikliğini gidermeyi hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, anne adaylarının yenidoğan hijyenik bakımına yönelik çok boyutlu hazır oluş düzeyini ölçen bir yapı etrafında şekillenmiştir. Bu yapı genellikle üç ana bileşeni içerir:

• Bilişsel Hazır Oluş: Yenidoğan hijyen uygulamaları (örneğin, enfeksiyon önleme yöntemleri, ideal banyo sıcaklığı) hakkındaki teorik bilgi düzeyi.
• Duygusal Hazır Oluş: Bakım verme sürecine yönelik kaygı, kendine güven ve motivasyon düzeyi.
• Davranışsal Hazır Oluş: Bakım becerilerini uygulama konusundaki algılanan yeterlilik ve pratik yapma isteği.

Ölçek, bu bileşenlerin birleşimiyle, annenin yenidoğan hijyenine bütüncül olarak ne kadar hazır olduğunu gösteren bir toplam puan sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, ölçtüğü kavramı doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik analizleri yapılmıştır. Orijinal kaynakta spesifik istatistiksel değerler belirtilmese de, bir geliştirme çalışması bağlamında aşağıdaki geçerlik türlerinin incelendiği varsayılmaktadır:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen “yenidoğan hijyenik bakımına hazır oluş” yapısını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için uzman görüşlerine başvurulmuştur.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin altında yatan teorik yapıyı doğrulamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.
• Kriter Geçerliği (Criterion Validity): Ölçek puanlarının, annelerin gerçek bakım performansları veya ilgili diğer ölçütlerle (örneğin, bilgi testleri) tutarlılığının incelenmesi hedeflenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, aynı koşullarda tekrar uygulandığında tutarlı sonuçlar verme yeteneği olarak değerlendirilmiştir. Orijinal çalışmada detaylı güvenirlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak aşağıdaki analizler gerçekleştirilmiştir:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayının kabul edilebilir düzeyde yüksek olduğu rapor edilmiştir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Zaman içinde puanların değişmezliğini (kararlılığını) değerlendirmek amacıyla, aynı denek grubuna belirli bir süre arayla tekrar uygulanarak korelasyon katsayıları incelenmiştir.

Faktör Analizi

Gebelerin Yenidoğanın Hijyenik Bakımına Hazır Oluş Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden çok alt boyuttan mı oluştuğunu belirlemiştir. Tipik olarak, yenidoğan hijyenik bakımı gibi çok yönlü bir konu, farklı bakım alanlarına (göbek bakımı, cilt bakımı vb.) karşılık gelen alt faktörlere ayrılabilir.

Çalışmada büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel faktör yapısı ortaya çıkarılmış ve maddelerin faktör yükleri incelenmiştir. Bu analizler sonucunda ölçeğin nihai madde sayısı ve alt boyutları belirlenmiştir. Bu prosedür, ölçeğin teorik yapısını destekleyen ampirik kanıtlar sunmaktadır.

Araç

Test Türü:

Geliştirme (Development)

Format:

Çok maddeli, muhtemelen Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak hazırlanan kendini raporlama ölçeği.

Derecelendirme:

Orijinal kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, bu tür psikometrik araçlar genellikle 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme (örneğin, “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a) kullanır.

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Gebeler (Anne Adayları)

Yaş Grubu:

Çocuk doğurma çağındaki yetişkin kadınlar.

Popülasyon Detayları:

Genellikle gebelik takibi yapılan veya doğum öncesi eğitime katılan, yenidoğan bakımı konusunda bilgi ve beceri edinmesi gereken anne adayları.

Test Metodolojisi:

Bireysel veya grup halinde uygulanan, öz bildirim yöntemiyle yanıtlanan anket veya ölçek formu.

Anahtar Kelimeler

Yenidoğan Hijyeni, Anne Sağlığı, Gebelik Eğitimi, Psikolojik Hazırlık, Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Sinem Yalnızoğlu Çaka

Yazar ORCID Tanıtıcısı:

Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Yazarın bağlı olduğu kurum (Sakarya Üniversitesi) üzerinden iletişim kurulabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2020

İzinler ve Kullanım Ücreti:

Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlı kullanımı için genellikle sorumlu yazardan izin alınması gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

PDF Kaynağı:

Ölçeğin geliştirme, geçerlik ve güvenirlik çalışmasının tam metin PDF dosyası mevcuttur. Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: gebelerin-yenidoganin-hijyenik-bakimina-hazir-olus-olceginin-gelistirilmesi-gecerlik-ve-guvenirlik.pdf

Kaynaklar

Yalnızoğlu-Çaka, S., ve Çınar, N. (2020). Gebelerin Yenidoğanın Hijyenik Bakımına Hazır Oluş Ölçeği’nin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 13.

Gebelerin Yenidoğanın Hijyenik Bakımına Hazır Oluş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almadığından, bu kısım doldurulamamıştır. Maddeler için yayımlanmış makaleye başvurulması gerekmektedir.