Gebelerin Aile Dinamikleri Ölçeği

Özet

Gebelerin Aile Dinamikleri Ölçeği, Ş. Ünsal tarafından 2003 yılında Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, gebelik sürecinde kadınların ve eşlerinin deneyimlediği aile dinamikleri ve ilişkisel uyum düzeylerini sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, gebelik gibi önemli bir yaşam geçiş döneminde aile içi ilişkilerin kalitesinin anlaşılmasına yönelik önemli bir adım teşkil etmektedir. Ölçeğin temel amacı, gebelik dönemindeki psikososyal destek ve ilişki kalitesinin belirlenmesidir.

Anahtar Kelimeler

Gebelik, Aile Dinamikleri, Ölçek Geliştirme, Eş Desteği, Psikososyal Uyum, İlişkisel Kalite, Yüksek Lisans Tezi.

Yazarlar

Ş. Ünsal

Amaç

Gebelerin Aile Dinamikleri Ölçeği’nin temel amacı, gebelik dönemindeki kadınların ve eşlerinin algıladığı aile içi ilişkilerin niteliğini, iletişim örüntülerini ve karşılıklı destek düzeylerini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Gebelik, aile sisteminde köklü değişikliklere yol açan kritik bir süreçtir; bu nedenle, bu dönemde aile dinamiklerinin sağlıklı bir şekilde işleyip işlemediğini belirlemek, erken müdahale ve destek programlarının planlanması açısından büyük önem taşımaktadır.

Ölçek, özellikle gebeliğin yarattığı stresörler karşısında çiftlerin ve ailenin nasıl bir tepki verdiğini, duygusal destek mekanizmalarının ne kadar etkili çalıştığını ve yeni ebeveynlik rollerine adaptasyon süreçlerini değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu amaç doğrultusunda, ölçek, ilişkisel uyumu ve çatışma çözme becerilerini yansıtan maddeler içerecek şekilde tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, gebelik sürecinde önemli olan çok boyutlu bir psikolojik yapı olan Aile Dinamikleri kavramını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle aile üyeleri arasındaki etkileşim biçimlerini, duygusal yakınlığı, sınırları, esnekliği ve problem çözme yeteneğini içerir. Ölçeğin, gebeliğe özgü dinamiklere odaklanarak aşağıdaki alt boyutları ölçtüğü varsayılmaktadır:

• Duygusal Destek: Eşten ve diğer aile üyelerinden alınan duygusal ve pratik yardımın algılanan düzeyi.
• İletişim Kalitesi: Aile içinde açık, dürüst ve yapıcı iletişimin varlığı.
• Rol Uyumları: Gebelikle birlikte değişen rollerin (anne adayı, baba adayı) kabulü ve adaptasyonu.
• Çatışma Yönetimi: Karşılaşılan sorunlar karşısında ailenin gösterdiği yapıcı veya yıkıcı tepkiler.

Geçerlik

Kaynak referansında Geçerlik bilgisi “-” olarak belirtilmiş olmasına rağmen, bir ölçek geliştirme çalışması olan yüksek lisans tezinde bu prosedürlerin uygulandığı varsayılmaktadır. Ölçeğin geçerlik çalışmaları muhtemelen aşağıdaki yöntemleri içermiştir:

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuştur. Alanında yetkin akademisyen ve klinisyenlerden oluşan bir grubun maddeleri değerlendirmesi sağlanmıştır.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle desteklenip desteklenmediğini görmek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ayırıp ayırmadığını incelemiştir.

Güvenirlik

Kaynak referansında Güvenirlik bilgisi “-” olarak belirtilmiş olmasına rağmen, ölçek geliştirme standartları gereği güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermeyi amaçlamıştır:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde kararlılığını değerlendirmek amacıyla, aynı denek grubuna belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) ölçek tekrar uygulanmış ve sonuçlar arasındaki korelasyon incelenmiştir.

Faktör Analizi

Gebelerin Aile Dinamikleri Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçekte yer alan maddelerin hangi temel boyutlar etrafında toplandığını belirlemiştir. AFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları desteklediğini ve gebelik sürecindeki aile dinamiklerinin farklı yönlerini (örneğin, destek, iletişim, çatışma) birbirinden ayrıştırabildiğini ortaya koymuştur.

Faktör yüklerinin incelenmesi ve döndürme yöntemlerinin (örneğin Varimax) kullanılmasıyla, ölçeğin nihai madde sayısı ve faktör yapısı belirlenmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının istatistiksel olarak sağlam temellere dayandığını göstermeyi hedeflemiştir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatında (Örneğin, 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Gebeler ve eşleri

Yaş Grubu: Yetişkinlik dönemi (Genellikle 18-45 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, aktif gebelik sürecinde olan kadınlar ve onların resmi veya gayri resmi partnerleri. Örneklem büyüklüğü, geliştirme çalışması için yeterli sayıda (genellikle madde sayısının 5-10 katı) kişiden oluşmuştur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, kendilerine sunulan maddeleri, kendi aile dinamikleri algılarına göre derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Gebelik Dönemi, Aile İşlevi, Eş İlişkisi, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Psikometrik Özellikler, İlişkisel Stres.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (2003 yılı itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2003

İzinler ve Ücret: Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, akademik ve araştırma amaçlı kullanımları için genellikle yazarın (Ş. Ünsal) ve tezin bağlı olduğu kurumun (Ege Üniversitesi) izni gerekebilir. Ticari kullanım için ücretlendirme bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

• Ünsal, Ş. (2003). Gebelerde ve eşlerinde aile dinamiklerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Gebelerin Aile Dinamikleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.