Futbol Taraftarı Fanatiklik Ölçeği

Özet

Futbol Taraftarı Fanatiklik Ölçeği (FTFÖ), bireylerin futbol takımlarına yönelik sahip oldukları aşırı bağlılık ve fanatiklik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2015 yılında Taşmektepligil, Çankaya ve Tunç tarafından literatüre kazandırılmıştır. Yapısal olarak iki faktörlü ve 13 maddeden oluşan bu araç, özellikle spor psikolojisi alanında taraftar davranışlarının ve potansiyel riskli eğilimlerin belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Ölçek, fanatikliği sadece yoğun bağlılık olarak değil, aynı zamanda olası yıkıcı davranışları içeren bir yapı olarak ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Futbol, taraftarlık, fanatizm, psikometrik ölçek, spor psikolojisi, sosyal kimlik.

Yazarlar

Mehmet Yalçın Taşmektepligil, S. Çankaya, T. Tunç.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, futbol izleyicileri ve taraftarları arasında gözlemlenen fanatizm düzeyini objektif ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geliştiriciler, fanatikliğin sadece bağlılık değil, aynı zamanda potansiyel olarak yıkıcı ve saldırgan davranışları da içeren boyutlarını tespit etmeyi amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle yüksek fanatizm seviyelerinin sosyal uyum ve spor ahlakı üzerindeki etkilerini inceleyen akademik araştırmalara veri sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, spor alanında olumsuz davranışların önlenmesine yönelik stratejiler geliştirilebilir ve taraftar kültürü daha sağlıklı bir zemine taşınabilir.

Yapı

Futbol Taraftarı Fanatiklik Ölçeği (FTFÖ), futbol taraftarlarının fanatizm eğilimini ölçen çok boyutlu bir yapıdır. Fanatizm, genellikle rasyonel olmayan, aşırı duygusal bağlılık ve rakip takımlara karşı hoşgörüsüzlük ile karakterize edilen bir davranış biçimi olarak ele alınmıştır. Ölçek, bu yapıyı iki temel faktör altında toplamaktadır: bunlardan biri yoğun katılım ve bağlılık, diğeri ise saldırganlık ve kural dışı davranış eğilimleridir.

Ölçek, toplam 13 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler aracılığıyla bireyin takımına olan bağlılığının ne ölçüde sağlıklı bir sınırda kaldığını veya aşırı bir fanatiklik seviyesine ulaştığını belirlemeyi hedefler. Bu ikili yapı, ölçeğin sadece duygusal değil, aynı zamanda davranışsal boyutları da ölçmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yürütülmüştür. Yapı geçerliliği, hem açıklayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak tespit edilmiştir.

Örneklem büyüklüğünün faktörleştirmeye uygunluğunu değerlendiren KMO testi sonucu 0,891 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Ayrıca, verilerin çok değişkenli normal dağılımdan gelip gelmediği Bartlett küresellik testi ile ortaya konulmuştur. Ölçek maddelerinin faktör yükleri, güçlü bir yapısal ilişkiyi teyit ederek 0,466 ile 0,775 arasında değişmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve güvenilirliğini belirlemek amacıyla güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizde, izleyicilerin FTFÖ’ye verdikleri cevapların kendi içindeki tutarlılığı güvenirlik katsayısı olan Cronbach’s Alpha ile hesaplanmıştır.

Bu analiz sonucunda güvenirlik katsayısı 0,875 olarak bulunmuştur. Psikometrik standartlara göre bu yüksek değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin genel olarak güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Futbol Taraftarı Fanatiklik Ölçeği, hem açıklayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizleri neticesinde toplamda iki faktörlü yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçek, bu iki faktöre dağılmış toplam 13 maddeden oluşmaktadır. Bu faktörler, fanatikliğin farklı ancak ilişkili alt boyutlarını temsil etmektedir.

Faktör yüklerinin 0,466 ile 0,775 arasında seyretmesi, her bir maddenin ilgili faktörle güçlü bir korelasyon içinde olduğunu göstermektedir. Bu yapı, araştırmacılara futbol taraftarlığı bağlamında fanatikliğin yoğunluk ve davranışsal eğilimler açısından ayrı ayrı incelenmesi imkanını sunmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Derecelendirme sistemi makalede belirtilmemiş olup, geliştirme ölçeklerinin yaygın olarak kullandığı Likert tipi derecelendirme formatına sahip olduğu varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Futbol Taraftarları/İzleyicileri

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle spor izleyicisi olan genç yetişkin ve yetişkin gruplar)

Population Details: Futbol maçlarını aktif olarak takip eden ve spor müsabakalarına ilgi duyan izleyici ve taraftar örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: 13 maddelik, iki faktörlü yapıya sahip, kendi kendine raporlama (self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Futbol fanatiği, ölçme aracı, KMO testi, Cronbach Alpha, taraftar davranışları, spor sosyolojisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Mehmet Yalçın Taşmektepligil)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçek, 2015 yılında yayınlanan makale ile literatüre girmiştir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı, çoğaltılması ve ticari amaçlarla kullanılması için sorumlu yazar Mehmet Yalçın Taşmektepligil ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal Makale Bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

PDF İndirme Bağlantısı: Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: futbol-taraftari-fanatiklik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Taşmektepligil, M., Y., Çankaya, S. ve Tunç, T. (2015). Futbol Taraftarı Fanatiklik Ölçeği. Spor Ve Performans Araştırmaları Dergisi, 6(1), 41-49. DOI: 10.17155/spd.73408.

Futbol Taraftarı Fanatiklik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Toplamda 2 faktör ve 13 madde vardır. Aşağıda örnek maddeler verilmiştir:

• “Maç esnasında kızdığımda sahaya yabancı cisim atabilirim.”
• “Takımımın maçlarını izlemek için stadyumlara giderim.”