Spor Taraftarı Özdeşleşme Ölçeği (STÖÖ)

Özet

Spor Taraftarı Özdeşleşme Ölçeği (STÖÖ), bireylerin destekledikleri spor takımları veya sporcular ile kurdukları psikolojik bağlılık ve özdeşleşme düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlama çalışması yapılmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, spor psikolojisi ve sosyal kimlik teorisi çerçevesinde, taraftarın takımla olan duygusal, bilişsel ve davranışsal bağlarının şiddetini nicel olarak belirlemeyi hedefler. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve spor ortamı için geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermek üzere gerçekleştirilmiştir.

STÖÖ, özellikle spor psikolojisi alanında yapılan araştırmalarda, taraftarlık düzeyinin sporla ilgili çeşitli tutumlar, davranışlar (örneğin, maçlara katılım, ürün satın alma) ve psikolojik refah üzerindeki etkilerini incelemek için kritik bir öneme sahiptir. Ölçeğin orijinal yapısının korunarak Türkiye örnekleminde test edilmesi, uluslararası literatüre katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Spor taraftarı özdeşleşmesi, taraftar, spor psikolojisi, psikometrik araçlar, uyarlama, takım bağlılığı, sosyal kimlik teorisi.

Yazarlar

Nejla Günay, Şeyda Tiryaki.

Amaç

Spor Taraftarı Özdeşleşme Ölçeği’nin (STÖÖ) temel amacı, spor izleyicilerinin ve taraftarlarının destekledikleri kulüplere veya spor dallarına karşı geliştirdikleri psikolojik özdeşleşme düzeyini belirlemektir. Bu özdeşleşme, bireyin benlik kavramının bir parçası olarak takıma ne kadar güçlü bir şekilde bağlandığını, takımın başarısızlıklarından veya başarılarından ne kadar etkilendiğini ölçmeyi amaçlar. Ölçek, bu özdeşleşmenin derecesini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçerek, taraftar davranışlarının altında yatan motivasyonları anlamaya yardımcı olur.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanma amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu yapıyı Türkiye’deki spor bilimleri ve sosyal bilimler araştırmacılarının kullanımına sunmak ve kültürel bağlamda geçerliliğini sağlamaktır. Böylece, ulusal düzeyde yapılan çalışmaların uluslararası literatürle karşılaştırılabilirliği artırılmaktadır.

Yapı

STÖÖ, temel olarak “Spor Taraftarı Özdeşleşmesi” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Sosyal Kimlik Teorisi (Social Identity Theory) bağlamında ele alınır. Özdeşleşme, bireyin kendisini bir sosyal gruba (bu durumda, bir spor takımının taraftar grubuna) ait hissetmesi ve bu üyeliğin benlik kavramının önemli bir parçası haline gelmesidir. Yüksek düzeyde özdeşleşme gösteren taraftarlar, takımın kaderini kişisel başarı veya başarısızlık olarak algılama eğilimindedirler.

Ölçek, genellikle bu özdeşleşmenin farklı boyutlarını (örneğin, duygusal bağlılık, bilişsel önem ve davranışsal katılım) tek bir yüksek dereceli faktör altında toplayarak taraftarlık yoğunluğunu ölçer. Bu psikolojik yapı, sadece bir takımı sevmekten ziyade, o takımın kimliğinin bireyin kişisel kimliğiyle bütünleşme derecesini temsil eder.

Geçerlik

Günay ve Tiryaki (2003) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, Spor Taraftarı Özdeşleşme Ölçeği’nin (STÖÖ) Türk kültürüne uygunluğunu tespit etmek amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar tipik olarak yapı geçerliği (construct validity) ve dilsel eşdeğerlik analizlerini içerir. Yapı geçerliğinin incelenmesi genellikle Faktör Analizi yoluyla gerçekleştirilir; bu sayede maddelerin teorik olarak öngörülen faktör yapısını doğrulayıp doğrulamadığı test edilir. Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin boyutlarının Türk örnekleminde de tutarlı bir şekilde ortaya çıktığı varsayılmaktadır.

Yapı geçerliğine ek olarak, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, takım bağlılığı, saldırganlık eğilimi gibi) ilişkisi incelenerek ölçüt bağıntılı geçerlik (criterion-related validity) kanıtları da sunulmuş olabilir. Ancak, bu akademik girişin dayandığı kaynak verilerinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, STÖÖ’nün ölçtüğü yapıyı tutarlı ve kararlı bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemek için zorunludur. Günay ve Tiryaki (2003) çalışmasında, güvenirlik analizlerinin başında iç tutarlılık (internal consistency) katsayısı olan Cronbach Alfa (α) değerinin hesaplanması yer almaktadır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte ne kadar başarılı olduğunu gösterir.

Uyarlama çalışmalarında ayrıca test-tekrar test güvenirliği de incelenerek, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında aynı sonuçları verme kararlılığı araştırılır. Bu analizler, STÖÖ’nün Türk örnekleminde istikrarlı ölçümler sağladığını bilimsel olarak kanıtlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu akademik girişteki kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları yer almamaktadır, ancak uyarlama çalışmasının bu standartları karşıladığı kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Spor Taraftarı Özdeşleşme Ölçeği’nin (STÖÖ) psikometrik yapısını Türk örnekleminde incelemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bir uyarlama çalışmasında, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) uygulanır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının (genellikle tek boyutlu veya çok boyutlu) Türkçeye çevrilmiş maddelerle de sürdürülüp sürdürülmediğini kontrol etmeyi amaçlar. Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin özdeşleşme yapısına ne kadar katkıda bulunduğunu gösterir.

Faktör analizinin başarılı sonuçlanması, STÖÖ’nün Türk kültüründe de geçerli bir yapısal model sunduğunu ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini kanıtlar. Bu süreç, ölçeğin geçerlik kazanmasının temel taşlarından birini oluşturur.

Ölçme Aracı Detayları

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçekler genellikle Likert tipi derecelendirme kullanır. Bu tip bir ölçekte katılımcılar, maddelere ne ölçüde katıldıklarını (örneğin, 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum) belirten bir aralıkta işaretleme yaparlar. Kaynakta spesifik derecelendirme bilgisi verilmemiştir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Spor taraftarları, spor izleyicileri, üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu içindeki sporla ilgilenen bireyler.

Age Group: Genellikle ergenlik dönemi ve sonrası (15 yaş üstü) yetişkin popülasyon.

Population Details: Uyarlama çalışması (Günay & Tiryaki, 2003) genellikle üniversite öğrencileri veya belirli bir spor kulübünün taraftarları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-Report) ölçeğidir. Bireylerin kendi spor takımlarıyla özdeşleşme düzeylerine ilişkin düşünce ve duygularını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Öz bildirim ölçeği, psikometrik değerlendirme, spor bilimleri, sosyal psikoloji, taraftar davranışı, Hacettepe Spor Bilimleri Dergisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Nejla Günay)

Correspondence Address: Nejla Günay (Sorumlu Yazar), Gazi Üniversitesi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. İletişim e-posta adresi bu amaçla kullanılabilir.

Ücret: Akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir, ancak yayıncı veya yazar politikaları kontrol edilmelidir.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2003 yılında yayınlanmıştır.

The original PDF of the validity and reliability study can be downloaded here: spor-taraftari-ozdeslesme-olcegi-stoo-toad.pdf

Kaynaklar

Günay, N. ve Tiryaki, Ş. (2003). Spor Taraftarı Özdeşleşme Ölçeği’nin (STÖÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Spor Bilimleri Dergisi, 14(1), 14-26.

Spor Taraftarı Özdeşleşme Ölçeği (STÖÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen referans yayına veya yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.