Evlilik İlişkisi İnançları Ölçeği

Öz

Evlilik İlişkisi İnançları Ölçeği (EİİÖ), evli bireylerin ilişkilerine dair sahip oldukları bilişsel şemaları ve işlevsel olmayan inançları psikometrik olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla ölçek geliştirme çalışması sonucunda oluşturulmuştur. Bu ölçek, özellikle evlilik uyumunu ve doyumunu olumsuz etkileyebilecek mantık dışı beklentileri ve katı varsayımları tespit etmeyi hedefler. EİİÖ, Türk kültürüne özgü evlilik dinamiklerini dikkate alarak geliştirilmiş olup, klinik ve araştırma ortamlarında evlilik danışmanlığı süreçlerine rehberlik etme potansiyeline sahiptir. Ölçek, evli çiftlerin ilişkisel sorunlarının temelinde yatan bilişsel mekanizmaları anlamlandırmaya yardımcı olan çok boyutlu bir yapıyı ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Evlilik, Evlilik İnançları, İlişki İnançları, Bilişsel Şemalar, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Evlilik Uyumu, Zeynep Kızıl, Sibel Nazlı.

Yazarlar

Zeynep Kızıl, Sibel Nazlı.

Amaç

Evlilik İlişkisi İnançları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin evlilik ilişkileri hakkındaki temel ve derindeki inançlarını, tutumlarını ve beklentilerini sistematik bir şekilde değerlendirebilecek bir psikometrik araç sağlamaktır. Bu inançlar, bireylerin ilişki içindeki davranışlarını, duygusal tepkilerini ve çatışma çözme stillerini doğrudan etkilemektedir.

Ölçek, özellikle evlilikte sorunlara yol açan işlevsiz inançları (örneğin, “eşler her zaman aynı fikirde olmalıdır” veya “eşim aklımdan geçenleri bilmelidir” gibi beklentileri) tespit etmek üzere tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, çift terapistlerinin müdahale stratejilerini planlamasında ve evlilik doyumunu artırmaya yönelik bilişsel yeniden yapılandırma çalışmalarında önemli bir kaynak teşkil eder.

Yapı

Ölçek, evlilik ilişkileri üzerine kurulu bilişsel şemalar yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Aaron Beck’in Bilişsel Terapi yaklaşımından ve Albert Ellis’in Akılcı Duygusal Davranış Terapisi (ADDT) ilkelerinden beslenmektedir. Evlilik ilişkisi inançları, ilişkiye dair mutlakiyetçi ve talepkâr beklentiler ile gerçekçi olmayan varsayımları içerir.

Kızıl ve Nazlı (2018) tarafından yürütülen geliştirme çalışması, evlilik inançlarının tek bir boyuttan ziyade, birden fazla alt boyutta kümelendiğini göstermiştir. Bu alt boyutlar tipik olarak “Değişmezlik İnançları”, “Anlaşmazlık İnançları” ve “Mükemmeliyetçilik İnançları” gibi alanları kapsamaktadır. Ölçek, bu farklı bilişsel bileşenlerin evlilik uyumu üzerindeki etkilerini ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmasında, Evlilik İlişkisi İnançları Ölçeği’nin yapısal uygunluğunu sağlamak amacıyla kapsamlı bir çalışma yürütülmüştür. Yapı geçerliğini incelemek için öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmış, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısı test edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin ölçtüğü yapının diğer ilgili yapılarla olan ilişkisini belirlemek amacıyla ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu bağlamda, EİİÖ puanlarının Evlilik Doyumu Ölçeği veya İlişki Çatışma Ölçekleri gibi mevcut ve kabul görmüş araçlarla anlamlı korelasyonlar gösterdiği varsayılmaktadır. Uzman görüşleri alınarak dil ve içerik geçerliği de sağlanmıştır.

Güvenirlik

Evlilik İlişkisi İnançları Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, aracın iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını göstermek üzere tasarlanmıştır. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini yüksek bir düzeyde göstermiştir (Genellikle .80 ve üzeri).

Ölçeğin kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışması yapılmıştır. Bu çalışma, belirli bir zaman aralığı (örneğin 3-4 hafta) sonrasında aynı katılımcılardan tekrar alınan puanlar arasındaki korelasyonun yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin evlilik inançlarını zaman içinde tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Evlilik İlişkisi İnançları Ölçeği’nin geliştirilmesi aşamasında yapılan Faktör Analizi, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan (örneğin %40-%60 aralığında) birden fazla ana faktörden oluştuğunu göstermiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, AFA sonucu elde edilen faktör yapısının teorik model ile uyumunu doğrulamıştır. Uyum indeksleri (CFI, TLI, RMSEA gibi) kabul edilebilir düzeylerde bulunmuş ve ölçeğin kuramsal olarak beklenen yapıyı başarıyla temsil ettiği kanıtlanmıştır. Bu faktörler, evlilik ilişkilerindeki farklı inanç kategorilerini (örneğin, Cinsellik İnançları, Rol İnançları, Problem Çözme İnançları) temsil etmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme, Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report)

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Evli Bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri, evlilik durumuna sahip).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, farklı demografik özelliklere sahip evli bireylerden oluşan örneklem grubu (Kızıl ve Nazlı, 2018 çalışması için). Örneklem büyüklüğü genellikle 300-500 kişi civarındadır.

Test Metodolojisi: Psikolojik test ve ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak, madde havuzu oluşturma, pilot uygulama, uzman görüşü alma, faktör analizi ve güvenirlik hesaplamalarını içeren bir süreç izlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Evlilik, İlişki İnançları, Bilişsel Çarpıtmalar, Psikometrik Özellikler, Zeynep Kızıl, Sibel Nazlı, Başkent Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Zeynep Kızıl)

Yazışma Adresi: Başkent Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçek, akademik ve eğitim amaçlı araştırmalarda genellikle yazarların izniyle kullanılabilir. Ticari kullanımlar için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ölçeğin akademik kullanımı genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: 2018 (Ölçeğin yayımlandığı yıl).

Ölçeğin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: evlilik-iliskisi-inanclari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kızıl, Z. ve Nazlı, S. (2018). Evlilik İlişkisi İnançları Ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Başkent University Journal of Education, 5(2), 198-211.

Evlilik İlişkisi İnançları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için doğrudan yayımlanmış makaleye (Kızıl & Nazlı, 2018) başvurulması gerekmektedir.