Erken Çocukluk Ebeveyn Medya Aracılık Ölçeği

Özet

Erken Çocukluk Ebeveyn Medya Aracılık Ölçeği (EÇEMAO), 2020 yılında Şen, Demir, Teke ve Yılmaz tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle erken çocukluk dönemindeki çocukların medya kullanımı bağlamında ebeveynlerin uyguladığı farklı ebeveyn medya aracılığı stratejilerini sistematik olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında ebeveynlerin dijital teknolojiler ve geleneksel medya karşısındaki tutum ve davranışlarını değerlendirmede önemli bir boşluğu doldurmaktadır. EÇEMAO, ebeveynlerin çocuklarının medya deneyimlerini nasıl yapılandırdığını, yönlendirdiğini ve sınırlandırdığını belirleyen çok boyutlu bir yapıyı ortaya koymaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, psikometri standartlarına uygun olarak geçerlik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin erken çocukluk dönemindeki medya aracılık davranışlarını ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Medya Aracılığı, Erken Çocukluk, Dijital Medya, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Ebeveynlik, Türkiye.

Yazarlar

Müge Şen, Emine Demir, Nermin Teke, Ayşe Yılmaz.

[quads id=5]

Amaç

Erken Çocukluk Ebeveyn Medya Aracılık Ölçeği’nin temel amacı, 3-6 yaş aralığındaki çocukların ebeveynlerinin, çocuklarının medya kullanımını düzenlerken veya desteklerken kullandıkları stratejileri belirlemek ve bu stratejilerin yoğunluğunu nicel olarak ölçmektir. Geleneksel olarak ebeveyn medya aracılığı, Kısıtlayıcı Aracılık, Aktif Aracılık ve Birlikte Kullanım (Co-use) olmak üzere üç ana boyutta incelenmektedir. Bu ölçek, bu boyutlardaki farklılaşmayı tespit ederek, ebeveyn eğitim programlarına ve çocuk gelişim araştırmalarına veri sağlamayı hedeflemektedir.

Çalışma, özellikle Türkiye’deki ebeveynlerin kültürel ve sosyal bağlamda medya araçlarını nasıl yönettiklerine dair özgün bir bakış açısı sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, erken çocukluk döneminde sağlıklı medya alışkanlıklarının geliştirilmesine yönelik müdahalelerin planlanması kolaylaştırılmaktadır.

Yapı

Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının medya ile ilişkisini yönetme biçimlerini temsil eden çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı (konstrükt), genellikle medya aracılığının üç temel stratejisine dayanır:

• Kısıtlayıcı Aracılık (Restrictive Mediation): Ebeveynlerin medya kullanımına koyduğu zaman sınırlamaları, erişim kısıtlamaları veya içerik yasakları gibi kontrol mekanizmalarını içerir.

• Aktif Aracılık (Active Mediation): Ebeveynlerin medya içeriğini çocuklarıyla tartışması, içeriğin anlamını açıklaması veya olumsuz mesajları eleştirmesi gibi sözel etkileşimleri ve yönlendirmeleri kapsar.

• Birlikte Kullanım (Co-use): Ebeveynin çocukla birlikte medya kullanması, bu deneyimi paylaşması ve böylece öğrenmeyi teşvik etmesi davranışlarını ifade eder.

Ölçek, bu farklı aracılık biçimlerinin göreceli ağırlığını ve ebeveynlik stilleriyle ilişkisini inceleyebilmek için tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapı geçerliği ve kapsam geçerliğine odaklanmıştır. Kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurularak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı temsil etme derecesi değerlendirilmiştir. Yapı geçerliği ise temel olarak faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir.

Geliştirme çalışmasında, toplanan veriler üzerinde uygulanan istatistiksel analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen alt boyutlarla tutarlı bir şekilde yüklendiğini göstermiştir. Bu durum, EÇEMAO’nun ebeveyn medya aracılığı yapısını başarıyla ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach’s Alpha) aracılığıyla incelenmiştir. Ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında hesaplanan Cronbach’s Alpha değerleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve farklı maddelerin aynı yapıyı güvenilir bir şekilde ölçtüğünü ortaya koymuştur.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin erken çocukluk dönemindeki ebeveyn aracılık davranışlarını ölçmek için tutarlı sonuçlar verdiğini ve tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar elde etme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Erken Çocukluk Ebeveyn Medya Aracılık Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu belirlemek için uygulanmış ve kuramsal beklentilere uygun olarak çok boyutlu bir yapının ortaya çıktığı görülmüştür.

DFA ise belirlenen faktör yapısının (muhtemelen Kısıtlayıcı, Aktif ve Birlikte Kullanım) toplanan yeni veri seti üzerinde uygunluğunu test etmek için kullanılmıştır. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme ölçekleri genellikle 3, 4 veya 5’li Likert formatını kullanır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (3-6 yaş arası çocuğu olan anneler ve/veya babalar)

Yaş Grubu: Ebeveynler için yetişkin yaşı; ölçülen davranışlar 3-6 yaş arasındaki erken çocukluk dönemini kapsamaktadır.

Popülasyon Detayları: Çalışma genellikle Türkiye’nin farklı bölgelerinden seçilen, sosyoekonomik ve eğitim düzeyleri farklı ebeveyn grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Ebeveynler, çocuklarının medya kullanımına ilişkin kendi aracılık davranışlarını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Medya Okuryazarlığı, Ebeveyn Tutumları, Dijital Ebeveynlik, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Aktif Aracılık, Kısıtlayıcı Aracılık.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Müge ŞEN

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Müge Şen, Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında yayımlanan bir bilimsel makale kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Müge ŞEN ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle yazardan izin alınarak ücretsiz gerçekleştirilebilir. Ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için izin ve ücret koşulları yazarlarla doğrudan görüşülmelidir.

Kaynaklar

Şen, M., Demi̇r, E., Teke, N., ve Yımaz, A. (2020). Erken Çocukluk Ebeveyn Medya Aracılık Ölçeği geliştirme çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (53), 228-265. DOI: 10.21764/maeuefd.646852

Çalışmanın tam metin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: erken-cocukluk-ebeveyn-medya-aracilik-olcegi-toad.pdf

Makalenin Dergipark üzerindeki linki: dergipark.org.tr

[quads id=5]

Erken Çocukluk Ebeveyn Medya Aracılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, kaynağın bu bölümünde sağlanmadığından, bu başlık altında içerik bulunmamaktadır. Maddeler için yayımlanmış makaleye başvurulması gerekmektedir.

• Maddeler, yayımlanmış makalenin ilgili bölümlerinde yer almaktadır.