Çocuk ve Ergenlerin Karşılaştığı İnternet Risklerine Yönelik Algı Ölçeği

Özet

Çocuk ve Ergenlerin Karşılaştığı İnternet Risklerine Yönelik Algı Ölçeği, Onur Dönmez tarafından 2015 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçeğin temel amacı, sınıf öğretmeni adaylarının, çocukların çevrimiçi ortamda karşılaştığı potansiyel risklere dair algı düzeylerini ve bu risklerin önemini nasıl değerlendirdiklerini belirlemektir. Bu araç, özellikle internet güvenliği ve çocuk koruma alanlarında pedagojik farkındalığın ölçülmesine odaklanmaktadır.

Ölçek, öğretmen adaylarının çocukların maruz kaldığı potansiyel tehlikeleri ne derece ciddiye aldığını ve bu tehlikelerin farkında olup olmadığını saptamak için tasarlanmıştır. Bu bağlamda, ölçek maddeleri cinsel içeriklere maruz kalma, zararlı etkileşimler ve riskli çevrimiçi davranışlar gibi kritik alanları kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İnternet riskleri, çevrimiçi güvenlik, çocuk koruma, algı ölçeği, öğretmen adayları, risk algısı, siber zorbalık.

Yazarlar

Onur Dönmez

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, sınıf öğretmeni adaylarının, çocukların ve ergenlerin internet ortamında maruz kaldığı potansiyel tehlikelere yönelik algı düzeylerini kapsamlı bir şekilde incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, aday öğretmenlerin riskleri tanımlama, ciddiyetini değerlendirme ve bu risklere karşı önleyici tedbirler alma konusundaki farkındalıklarını ölçmek hedeflenmiştir.

Ölçek, doktora tezi kapsamında, öğretmen adaylarının risk algılarının demografik özellikler ve eğitim değişkenleri açısından nasıl farklılaştığını ortaya koymak amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, pedagojik eğitim programlarında çevrimiçi risk farkındalığının düzeyini belirlemek için değerli bir araç sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, çocuk ve ergenlerin çevrimiçi ortamda karşılaşabileceği çeşitli risk alanlarına odaklanan çok boyutlu bir yapı ölçmektedir. Temel olarak, bireylerin (öğretmen adaylarının) bu risklerin ciddiyetine ve yaygınlığına dair subjektif değerlendirmelerini, yani risk algılarını ölçer.

Maddelerin içeriği incelendiğinde, ölçeğin ağırlıklı olarak cinsel içeriklere maruz kalma, internette tanışılan kişilerden gelen zararlı etkileşimler ve yasa dışı/kendine zarar verici davranışlara yönelik öneriler alma gibi kritik çevrimiçi tehlikeleri kapsadığı anlaşılmaktadır. Bu yapı, öğretmen adaylarının risk yönetimi becerileri açısından önemli bir gösterge sunar.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak referansında (Dönmez, 2015), geçerlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel veriler (örneğin, yapı geçerliği, kriter geçerliği veya ayırt edici geçerlik katsayıları) doğrudan sunulmamıştır. Kaynakta bu bölüm boş bırakılmıştır (-).

Ancak, geliştirme aşamasında kapsam ve içerik geçerliğinin sağlanması, ölçek geliştirme sürecinin temel adımlarındandır. Bu süreçte, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen psikometrik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini göstermek amacıyla uzman görüşlerine başvurulduğu varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, maddelerin iç tutarlılığının incelenmesi yoluyla gerçekleştirilmiştir. İç tutarlık katsayısı, bir ölçme aracındaki tüm maddelerin aynı amaca hizmet ettiğini gösteren kritik bir güvenirlik göstergesidir (Akbulut, 2010).

Dönmez (2015) çalışmasında, ölçme aracındaki maddelerin alabileceği değer sayısının ikiden fazla olması nedeniyle, iç tutarlık katsayısının hesaplanmasında en yaygın yöntem olan Cronbach’s Alpha (α) kullanılmıştır. Elde edilen Alpha katsayısı, ölçeğin yüksek düzeyde tutarlı ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin önemli bir aşaması olarak, ölçeğin yapısal geçerliğini ve boyutluluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve ölçeğin teorik yapıyı ne kadar iyi yansıttığını ortaya koymaktadır.

Maddelerin içeriği göz önüne alındığında, Faktör Analizi sonucunda ölçeğin muhtemelen çok boyutlu bir yapıda olduğu ve cinsel riskler, zararlı içeriklere maruziyet ve tehlikeli etkileşim riskleri gibi alt boyutlara ayrıldığı tahmin edilmektedir. Bu boyutlar, risk algısının farklı yönlerini ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanır.

Araç

Test Türü: Geliştirme ölçeği (Özel olarak geliştirilmiş psikometrik araç).

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi net olarak belirtilmemiştir (-); ancak güvenirlik analizinde Cronbach’s Alpha kullanılması, ölçeğin büyük ihtimalle 3’lü, 4’lü veya 5’li bir Likert tipi derecelendirme formatına sahip olduğunu düşündürmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Ölçek, çocuk ve ergenlerin internet risklerine yönelik algıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Geliştirme çalışması Sınıf Öğretmeni Adayları üzerinde yapılmıştır.

Yaş Grubu: Ölçek, çocuk ve ergenlerin karşılaştığı riskleri hedef alsa da, uygulandığı popülasyon genellikle 18-25 yaş aralığındaki üniversite öğrencileridir (öğretmen adayları).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Anadolu Üniversitesi’nde öğrenim gören sınıf öğretmeni adayları örnekleminde kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim temelli (Self-report) anket veya ölçek formatındadır.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi riskler, risk algısı, Onur Dönmez, doktora tezi, iç tutarlık, Cronbach’s Alpha, cinsel içerik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Onur Dönmez (Ege Üniversitesi, İletişim e-postası baz alınarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015.

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için yazarın izninin alınması gerekmektedir. Ticari amaçlı kullanımlar için yazarla doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin tam metni, tezin kamuya açık olması durumunda erişilebilir olmalıdır.

Ölçeğe ait orijinal PDF dosyası kaynağında belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Dönmez, O. (2015). Sınıf öğretmeni adaylarının çocukların karşılaştığı çevrimiçi risklere yönelik algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yayınlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.

Akbulut, Y. (2010). Kaynak belirtilmemiş, ancak güvenirlik analizinde iç tutarlık tanımı için atıfta bulunulmuştur.

Çocuk ve Ergenlerin Karşılaştığı İnternet Risklerine Yönelik Algı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuş olup, herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. Bu maddeler, ölçeğin odaklandığı risk alanlarını temsil eden örneklerdir.

1. Cinsel içerikler (fotoğraf, video vb.) indirmeleri
2. Arkadaşlarından cinsel içerikli mesajlar almaları
3. İnternette cinsel içerik (fotoğraf, video vb.) paylaşmaları
4. İnternette gezinirken cinsel içerikler sunan sitelere ulaşmaları
5. İnternette cinsel içerikli reklamlarla karşılaşmaları
6. İnternette tanıştığı kişilerden kendilerine zarar verebilecek öneriler (aşırı zayıflama, kaçak yazılım kullanımı vb.) almaları