Engelli Bireylere Yönelik Evlilik Tutumları Ölçeği

Öz

Engelli Bireylere Yönelik Evlilik Tutumları Ölçeği (EBYETÖ), Yasir Sinan İşler tarafından 2019 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, genel popülasyondaki bireylerin engelli kişilerle evlilik yapma potansiyeline ilişkin bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimlerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, yapısal geçerliği kanıtlamak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve yüksek düzeyde iç tutarlılığı göstermek için Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesaplamalarını içermektedir. Nihai form, üç alt boyutta toplam 24 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Engelli Bireyler, Evlilik Tutumları, Tutum, Psikolojik Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Sosyal Kabul.

Yazarlar

Yasir Sinan İşler

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, engelli bireylere yönelik evlilik tutumlarını bilimsel ve sistematik bir çerçevede ölçmektir. Geliştirme çalışması, toplumsal düzeyde engelli bireylerin evlilik potansiyellerine ilişkin var olan algıları, olumlu veya olumsuz önyargıları ve sosyal kabul düzeylerini belirlemeyi hedeflemiştir. Elde edilen veriler, engellilik alanında çalışan profesyonellere ve sosyal politikalara yön verecek önemli bir tanı aracı sunmayı amaçlamaktadır.

Bu ölçek, bireylerin sadece engelli bir kişiyle evlenme fikrine ne kadar açık olduğunu değil, aynı zamanda bu evliliğin getireceği ebeveynlik rolleri ve sosyal çevre etkileşimleri gibi daha karmaşık boyutlardaki tutumlarını da derinlemesine inceleme fırsatı sunmaktadır.

Yapı

Engelli Bireylere Yönelik Evlilik Tutumları Ölçeği, bireylerin evlilik bağlamında engelliliğe karşı gösterdikleri tutumları çok boyutlu olarak ele alır. Ölçeğin yapısal analizi sonucunda, kuramsal temellere uygun olarak üç ana faktör (alt boyut) altında toplandığı belirlenmiştir. Bu alt boyutlar, bireylerin engelli bir kişiyle evliliğe dair farklı açılardan yaklaşımlarını temsil etmektedir:

• Eş Seçimi Alt Boyutu: Romantik ilişkilerde ve evlilik kararlarında engellilik durumunun bir kısıtlama olarak görülüp görülmediği.
• Ebeveynlik ve Sosyal Çevre Alt Boyutu: Engelli bir eşle kurulan evliliğin, ebeveynlik görevleri ve geniş sosyal çevrenin (aile ve arkadaşlar) tepkileri üzerindeki etkisine dair tutumlar.
• İşlevsellik ve Kabul Alt Boyutu: Engellilik durumunun günlük yaşamdaki işlevselliği etkileme derecesi ve engelli bireyin toplumsal yaşamda ne kadar kabul gördüğüne dair inançlar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği kanıtlarını sunmak amacıyla, geliştirme sürecinde faktör analizleri kullanılmıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), 405 kişilik bir katılımcı grubundan elde edilen veriler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Analize başlamadan önce, veri setinin uygunluğunu kontrol etmek amacıyla KMO ve Bartlett testi sonuçları incelenmiş ve verinin faktör analizi için uygun olduğu tespit edilmiştir.

Analiz sürecinde, veri indirgeme yöntemi olarak Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis) kullanılmıştır. Öz değerler ve scree plot grafiği incelenerek, kuramsal çerçeve doğrultusunda üç faktörlü bir yapının uygun olduğu kararlaştırılmıştır. Faktörlerin daha net ayrıştırılabilmesi için dik döndürme yöntemlerinden Varimax döndürme kullanılmıştır. Bu süreçte, faktör yükleri düşük olan veya birden fazla faktörde yüke sahip olan maddeler (4, 5, 7, 9, 16, 19, 22, 23) ölçekten çıkarılarak, ölçeğin nihai 24 maddelik formu oluşturulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Psikometrik standartlara göre, elde edilen güvenirlik katsayısının α=0.70 üzerinde olması, test puanlarının genel olarak güvenilir kabul edilmesi için yeterli görülmektedir. Engelli Bireylere Yönelik Evlilik Tutumları Ölçeği, bu standartların oldukça üzerinde sonuçlar vermiştir.

Ölçeğin genel boyutu için elde edilen Cronbach Alfa değeri α=0.94 olarak saptanmıştır. Alt boyutlara ilişkin güvenirlik katsayıları da yüksek düzeyde tutarlılık göstermektedir: Eş Seçimi alt boyutu için α=.94; Ebeveynlik ve sosyal çevre alt boyutu için α=.86; ve İşlevsellik ve kabul alt boyutu için α=.86. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin tutarlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirmede kullanılan faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi gizil yapıları temsil ettiğini belirlemek için kritik bir adımdır. Başlangıçta 32 madde ile yola çıkılan analiz, 405 kişilik veri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda, faktör yapısını bozabilecek düşük veya çapraz yüklemeli maddelerin elenmesiyle (toplam 8 madde), ölçeğin nihai olarak üç faktörlü ve 24 maddelik bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir.

Kullanılan Temel Bileşenler Analizi ve Varimax döndürme teknikleri, maddelerin teorik olarak beklenilen üç alt boyutta net bir şekilde ayrışmasını sağlamıştır. Bu bulgular, ölçeğin kuramsal temellerini destekleyen güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme Tipi Psikometrik Ölçek

Format: 24 madde, 3 alt boyut.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler (Genel Popülasyon)

Age Group: Yetişkin

Population Details: Geçerlik ve güvenirlik çalışması 405 kişilik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert Tipi Derecelendirme kullanılmaktadır (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

EBYETÖ, Engellilik, Evlilik Tutumu, Likert Ölçeği, Temel Bileşenler Analizi, Cronbach Alfa Katsayısı, Varimax Döndürme, Faktör Yükü.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında Hasan Kalyoncu Üniversitesi’nde Yüksek Lisans tezi olarak geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Yasir Sinan İşler ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: engelli-bireylere-yonelik-evlilik-tutumlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. İşler, Y. S. (2019). Engelli bireylere yönelik evlilik tutumları ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Gaziantep.

[quads id=5]

Engelli Bireylere Yönelik Evlilik Tutumları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Toplam 24 madde vardır. Örnek maddeler:

• Biriyle evlenmek için sevmek ve anlaşmak yeterlidir.
• İşitme engelli biriyle evlenebirilirim
• Koltuk değnekli eşimle dışarı çıkmaktan utanmam.