Enerji Tasarrufu Ölçeği (ETÖ)

Öz

Enerji Tasarrufu Ölçeği (ETÖ), Ahmet Volkan Yüzüak tarafından 2017 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle fen bilimleri öğretmen adaylarının mezuniyet sonrası ev ve okul ortamlarında sergilemeyi düşündükleri enerji tasarrufu davranışlarına yönelik algılarını ve niyetlerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, temel olarak Planlanmış Davranış Teorisi (PDT) çerçevesinde geliştirilmiş olup, bireylerin enerji tasarrufu yapma eylemlerini kolaylaştıracak veya zorlaştıracak algılanan davranışsal kontrol faktörlerini ölçmeye odaklanmaktadır.

Ölçek, katılımcıların enerji tasarrufu yapma niyetlerinin ardındaki motivasyonel ve bilişsel süreçleri yedi (7) aşamalı bir derecelendirme sistemi üzerinden incelemektedir. Elde edilen yüksek güvenirlik katsayıları, ETÖ’nün ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde değerlendirdiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Enerji Tasarrufu, Planlanmış Davranış Teorisi, Sürdürülebilirlik, Çevre Eğitimi, Öğretmen Adayları, Algılanan Davranışsal Kontrol, Sürdürülebilir Davranış.

Yazarlar

Ahmet Volkan Yüzüak

Amaç

Enerji Tasarrufu Ölçeği (ETÖ)’nün temel amacı, fen bilimleri öğretmen adaylarının mezun olduktan sonraki altı aylık dönem içerisinde evlerinde ve çalışacakları okullarda gerçekleştirmeyi planladıkları enerji tasarrufu davranışlarına ilişkin algılanan kolaylık düzeylerini tespit etmektir. Ölçek, bu davranışların gerçekleştirilmesini destekleyen veya engelleyen içsel ve dışsal faktörleri, özellikle de algılanan davranışsal kontrol boyutunu, teorik bir zemin üzerinde değerlendirmeyi hedefler.

Bu ölçek, eğitim bilimleri alanında, bireylerin çevresel sorumluluklarını ve sürdürülebilirlik odaklı eylemlerini anlamak için önemli bir araç sağlamakta ve gelecekteki eğitimcilerin çevreye duyarlı davranış eğilimlerini öngörmeye yardımcı olmaktadır.

Yapı

ETÖ, Planlanmış Davranış Teorisi (PDT) temelinde geliştirilmiştir. PDT, davranış niyetinin tutum, öznel norm ve algılanan davranışsal kontrol tarafından belirlendiğini varsayar. ETÖ, bu teorinin özellikle algılanan davranışsal kontrol (ADK) boyutuna odaklanmaktadır. ADK, bireyin belirli bir davranışı gerçekleştirme yeteneğine ve bu davranışı engelleyen veya kolaylaştıran kaynakların varlığına dair algısını ifade eder.

Ölçek maddeleri, bireylerin enerji tasarrufu yapma eylemlerini ne ölçüde “mümkün” gördüklerini sorgular. Örnek maddeler, enerji tasarrufunun maddi kazanç, ülke ekonomisine katkı ve kaynakların korunması gibi somut faydalarla ilişkilendirilerek, davranışın algılanan kolaylığını ve değerini ölçmektedir.

Geçerlik

Kaynak referansta ETÖ’nün geçerlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel veriler yer almamaktadır. Ancak, ölçeğin bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş olması, genellikle içerik geçerliği (uzman görüşü) ve yapı geçerliği (faktör analizi) çalışmalarının yapılmış olduğunu düşündürmektedir. Ölçek, teorik çerçeve olarak Planlanmış Davranış Teorisine sıkı sıkıya bağlı kalarak geliştirildiği için, teorik geçerliğinin yüksek olması beklenmektedir.

Güvenirlik

Enerji Tasarrufu Ölçeği (ETÖ), yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahiptir. Ölçeğin bütününe ait hesaplanan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı 0.944 olarak bulunmuştur. Psikometrik standartlara göre, 0.90 ve üzeri katsayılar “mükemmel” iç tutarlılık düzeyini gösterir. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve sonuçların güvenilir olduğunu ortaya koymaktadır.

Kaynak içerikte ayrıca TTAKÖ’nün Cronbach Alpha güvenirlik katsayısının 0.950 olduğu belirtilmiştir; bu da çalışmanın genelinde kullanılan ölçüm araçlarının yüksek güvenilirlik standartlarını karşıladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Sağlanan kaynak materyalde ETÖ’nün faktör analiz sonuçlarına ilişkin detaylı bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak, ölçeğin Planlanmış Davranış Teorisi temelinde geliştirilmiş olması, ölçek geliştirme sürecinde yapı geçerliğini sağlamak amacıyla açımlayıcı ve/veya doğrulayıcı faktör analizlerinin gerçekleştirildiğini işaret etmektedir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak belirlenen alt boyutları doğru bir şekilde temsil edip etmediğini kontrol etmek için hayati öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Fen Bilimleri Öğretmen Adayları)

Yaş Grubu: Genç Yetişkin

Popülasyon Detayları: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde öğrenim gören Fen Bilimleri Öğretmen Adayları.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, mezun olduktan sonraki altı ay içinde enerji tasarrufu yapma eylemlerinin gerçekleşme olasılığını, yedi dereceli bir ölçek üzerinde belirtmeleri istenmektedir.

Derecelendirme: 7’li Likert Tipi Ölçek:

• 1-Hiç mümkün değil
• 2-Mümkün değil
• 3-Biraz mümkün değil
• 4-Mümkün olabilir de olmayabilir de
• 5-Biraz mümkün
• 6-Mümkün
• 7-Oldukça Mümkün

Anahtar Kelimeler

Enerji Verimliliği, Davranışsal Kontrol, Sürdürülebilirlik Eğitimi, Doktora Tezi, İç Tutarlılık, Çevresel Algı, Enerji Tasarrufu.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bartın Üniversitesi (Yazarın güncel akademik adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir tez çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım için sorumlu yazar Ahmet Volkan Yüzüak ile iletişime geçilmesi önerilir.

Tez Bağlantısı: Ölçeğin geliştirildiği doktora tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: enerji-tasarrufu-olcegi-eto-toad.pdf

Enerji Tasarrufu Ölçeği (ETÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

E6. Mezun olduğunda gelecek altı ay içerisinde evde ve çalışacağınız okulda enerji tasarrufu yapmak
istediğinizde, bu aşağıda bulunan hangi maddelerden dolayı kolay olacaktır?

1. Maddi kazanç sağlayacağından dolayı kolay olur.
2. Ülke ekonomisine katkı sağlayacağından dolayı kolay olur.
3. Enerji kaynakları uzun süre kullanılabileceğinden dolayı kolay olur

Kaynaklar

• Yüzüak, A. V. (2017). Fen bilimleri öğretmen adaylarının sürdürülebilir davranışlarının planlanmış davranış teorisi temelinde değerlendirilmesi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.