Ebeveynin Çocuğuyla İletişimi Ölçeği (EÇİÖ)

Özet

Ebeveynin Çocuğuyla İletişimi Ölçeği (EÇİÖ), ebeveynlerin çocuklarıyla kurdukları iletişimin kalitesini ve bileşenlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş 27 maddelik, beş faktörlü bir ölçektir. Ölçek, özellikle üstün yetenekli çocukların ebeveynleriyle olan iletişim dinamiklerini incelemek üzere Süleyman Kahraman tarafından 2016 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, iletişimi; Problem Çözme, Paylaşıma Açık Olma, Saygı-Kabul, Duyarlılık ve Engelsiz Dinleme olmak üzere beş temel alt boyutta değerlendirmektedir.

Ölçeğin geliştirme çalışmaları, psikometrik açıdan güçlü sonuçlar vermiş olup, açımlayıcı faktör analizi (Açımlayıcı Faktör Analizi) ile yapı geçerliği desteklenmiştir. EÇİÖ, ebeveyn-çocuk ilişkisindeki sağlıklı iletişim süreçlerini değerlendirmede önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn iletişimi, üstün yetenekli çocuklar, psikoeğitim programı, psikometrik, ölçek geliştirme, problem çözme, engelsiz dinleme, Likert tipi ölçek

Yazarlar

Süleyman Kahraman

Amaç

Ebeveynin Çocuğuyla İletişimi Ölçeği (EÇİÖ), ebeveynlerin çocuklarıyla olan iletişim becerilerini ve tutumlarını çok boyutlu olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, Kahraman’ın doktora tezinde belirtildiği üzere, üstün yetenekli çocukların ebeveynlerine yönelik uygulanan psikoeğitim programının iletişim üzerindeki etkisini ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç sunmaktır. Bu bağlamda, ölçek özellikle ebeveynlerin çocuklarına karşı gösterdiği kabul, duyarlılık ve problem çözme yaklaşımlarını nicelleştirmeye odaklanmıştır.

Yapı

EÇİÖ, ebeveyn-çocuk iletişiminin beş temel boyutunu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı, sağlıklı ve destekleyici bir ebeveyn iletişiminin temel bileşenlerini kapsamaktadır. Ölçek, ebeveynin çocuğunun duygularına ve sorunlarına karşı ne kadar açık, saygılı ve çözüm odaklı olduğunu değerlendirir. Ölçeğin alt boyutları şunlardır:

• Problem Çözme: Ebeveynin çocukla yaşadığı sorunları yapıcı bir şekilde çözme yeteneği.
• Paylaşıma Açık Olma: Ebeveynin çocuğunun düşüncelerini, duygularını ve deneyimlerini rahatça paylaşmasını teşvik etmesi.
• Saygı-Kabul: Çocuğun bireysel farklılıklarına ve duygularına koşulsuz saygı gösterme ve kabul etme düzeyi.
• Duyarlılık: Çocuğun sözel ve sözel olmayan ipuçlarına karşı ebeveynin hassasiyeti ve tepkiselliği.
• Engelsiz Dinleme: Ebeveynin dikkati dağılmadan, yargılamadan ve kesintiye uğratmadan çocuğu aktif olarak dinlemesi.

Geçerlik

EÇİÖ’nün geçerlik çalışmaları kapsamında, ölçeğin yapısal uygunluğunu belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. Analiz öncesinde örneklem uygunluğunu değerlendirmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity testleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, örneklem uygunluk katsayısı (KMO) değeri .910 olarak bulunmuştur, bu da verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Bartlett Sphericity testi sonucu ise χ² değeri 5335,151 (p<.001) ile istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur, bu da maddeler arasında faktörleşmeye uygun bir korelasyon matrisi olduğunu kanıtlamıştır.

Binişik maddeler çıkarıldıktan sonra, Varimax döndürme işlemi ve çizgi grafiği (scree plot) incelemesi sonucunda, 27 maddelik ölçeğin beş faktörlü yapısı doğrulanmıştır. Bu beş faktörlü yapı, toplam varyansın % 54,363’ünü açıklamaktadır. Bu bulgular, EÇİÖ’nün teorik olarak öngörülen beş alt boyutu temsil eden güçlü bir yapı geçerliğine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık analizi ve test-tekrar test analizi olmak üzere iki ana yöntemle incelenmiştir. İç tutarlılık için Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmıştır. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (toplam alfa) .865 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlara ait alfa ve test-tekrar test (r) katsayıları ise şöyledir:

• Problem Çözme: α=.762; r=.610
• Paylaşıma Açık Olma: α=.842; r=.690
• Saygı-Kabul: α=.768; r=.881
• Duyarlılık: α=.769; r=.741
• Engelsiz Dinleme: α=.703; r=.453
• Toplam Ölçek: α=.865; r=.899

Test-tekrar test güvenirlik analizi, 81 katılımcı ile 4 hafta arayla yapılan iki uygulama arasındaki korelasyonları karşılaştırmıştır. Toplam puan korelasyonu (r = .899) oldukça yüksek bulunmuştur. Engelsiz Dinleme alt boyutu hariç, tüm alt ölçekler ve toplam puan için birinci ve ikinci uygulama arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Bu sonuçlar, EÇİÖ’nün zaman içinde tutarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla Varimax döndürme yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi (AFA), 27 maddelik nihai ölçeğin beş temel faktörden oluştuğunu göstermiştir. Bu faktörler, toplam varyansın % 54,363’ünü açıklamaktadır. Faktör yapısı ve madde yükleri aşağıdaki gibidir:

1. Birinci Faktör: Problem Çözme (5 Madde)

   Bu faktör, toplam varyansın % 30,985’ini açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .491 ile .637 arasında değişmektedir.

2. İkinci Faktör: Paylaşıma Açık Olma (4 Madde)

   Bu faktör, toplam varyansın % 9,258’ini açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .460 ile .507 arasında değişmektedir.

3. Üçüncü Faktör: Saygı-Kabul (7 Madde)

   Bu faktör, toplam varyansın % 5,085’ini açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .358 ile .595 arasında değişmektedir.

4. Dördüncü Faktör: Duyarlılık (6 Madde)

   Bu faktör, toplam varyansın % 4,711’ini açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .492 ile .777 arasında değişmektedir.

5. Beşinci Faktör: Engelsiz Dinleme (5 Madde)

   Bu faktör, toplam varyansın % 4,324’ünü açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .421 ile .558 arasında değişmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 27 maddeden oluşan, 5 alt boyutlu öz bildirim ölçeği.

Derecelendirme: Beşli Likert tipi ölçek kullanılmaktadır. Seçenekler: “5=her zaman”, “4=sıklıkla”, “3=bazen”, “2=ara sıra” ve “1=hiçbir zaman”.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Özellikle üstün yetenekli çocuğu olan ebeveynler)

Yaş Grubu: Ebeveyn yaşına göre değişmekle birlikte, iletişim becerileri ölçülmektedir.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, doktora tezi kapsamında belirlenen örneklem üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen bireysel veya grup uygulaması.

Anahtar Kelimeler

EÇİÖ, iletişim becerileri, ebeveynlik, psikometrik özellikler, iç tutarlılık, geçerlik, güvenirlik, KMO testi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Süleyman Kahraman (Doktora Tezi yazarı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında Süleyman Kahraman tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Yazarın Google Akademik profili üzerinden erişim sağlanabilir: scholar.google.com.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ebeveynin-cocuguyla-iletisimi-ecio-toad.pdf

Kaynaklar

Kahraman, S., (2016). Ebeveynin üstün yetenekli çocuğuyla iletişimini geliştirmeye yönelik psikoeğitim programının etkisinin incelenmesi (Doktora Tezi). Fatih Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Ebeveynin Çocuğuyla İletişimi Ölçeği (EÇİÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Toplam Madde Sayısı: 27
• Alt Boyut Sayısı: 5

Alt Boyutların Madde Dağılımı:

• Problem çözme (5 madde): 1, 3, 4, 7 ve 19. maddeler
• Paylaşıma açık olma (4 madde): 11, 13, 14, 21. maddeler
• Saygı-kabul (7 madde): 5, 9, 16, 18, 20, 22, 23. maddeler
• Duyarlılık (6 madde): 6, 12, 17, 24, 25, 26. maddeler
• Engelsiz dinleme (5 madde): 2, 8, 10, 15, 27. maddeler