DSM-5 Düzey 2 Depresyon Ölçeği

Özet

DSM-5 Düzey 2 Depresyon Ölçeği, çocuk ve ergen popülasyonunda depresyon belirtilerinin şiddetini standart bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayımlanan ve yaygın olarak kullanılan DSM-5 (Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, Beşinci Baskı) tanı sistematiği ile uyumlu olarak tasarlanmıştır. Ölçek, Düzey 1 taraması sonrasında ortaya çıkan depresif semptomların daha derinlemesine ve boyutlu (dimensional) olarak değerlendirilmesini sağlar.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Şermin Yalın-Sapmaz ve arkadaşları tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, iki temel form üzerinden yürütülmüştür: 11-17 yaş aralığındaki çocuklar için öz bildirim formu ve 6-17 yaş aralığındaki çocuklar için ebeveyn bildirim formu. Bu çift form yapısı, hem bireyin kendi deneyimini hem de ebeveynin dış gözlemini kapsayarak kapsamlı bir değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

DSM-5, Depresyon, Çocuk, Ergen, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Düzey 2 Ölçek, Yapı Geçerliliği.

Yazarlar

Şermin Yalın-Sapmaz, N. Yalın, C. Kavurma, B. U. Tanrıverdi, S. Öztekin, E. Köroğlu, Ö. Aydemir.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, DSM-5’in önerdiği çok düzeyli değerlendirme sistematiği kapsamında, klinisyenlerin ve araştırmacıların çocuk ve ergenlerdeki depresif semptomların şiddetini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemesine yardımcı olmaktır. Ölçek, özellikle Düzey 1 taramasından sonra daha derinlemesine bir değerlendirme yapılması gerektiğinde, semptomların sıklığı ve yoğunluğu hakkında nicel veri sağlamayı hedefler.

Bu ölçek, tanı koyma aracı olmaktan ziyade, semptomların şiddetini ölçerek tedaviye yanıtın izlenmesi ve klinik seyrin takibi için standart bir metodoloji sunar. Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik niteliklerinin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Yapı

DSM-5 Düzey 2 Depresyon Ölçeği, majör depresif bozukluk ve diğer depresif bozukluklarla ilişkili temel semptomları ölçen boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, duygudurum, anhedoni, uyku bozuklukları, iştah değişiklikleri, psikomotor yavaşlama/ajitasyon ve intihar düşünceleri gibi çekirdek depresif belirtileri kapsar. Ölçek, bireyin bu belirtileri ne sıklıkla deneyimlediğini ölçerek depresyonun şiddeti hakkında sürekli bir skor elde edilmesini sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlilik çalışmaları, yapı geçerliliğine odaklanmıştır. Yapı geçerliliğini ortaya koymak amacıyla, veri setine açıklayıcı faktör çözümlemesi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklenen depresyon yapısı altında toplanıp toplanmadığını kontrol etmeyi amaçlamıştır.

Açıklayıcı faktör çözümlemesi uygulaması öncesinde, örneklem grubunun faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için istatistiksel ön koşullar test edilmiştir. Bu bağlamda, örneklem yeterliliğini gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) çözümlemesi ve verilerin çok değişkenli normal dağılımını test eden Bartlett Testi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar, ölçeğin yapısal geçerliliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

DSM-5 Düzey 2 Depresyon Ölçeği’nin güvenilirlik çözümlemeleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerleri üzerinden hesaplanmıştır. Uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek katsayılar, ölçeğin farklı maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

• Çocuk Formu (11-17 Yaş) için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı: 0.965
• Ebeveyn Formu (6-17 Yaş) için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı: 0.952

Bu değerler, hem çocuk hem de ebeveyn formlarının klinik ve araştırma ortamlarında yüksek derecede güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır. 0.90 üzerindeki bu katsayılar, ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu belirtir.

Faktör Analizi

Türkçe formun psikometrik özelliklerini belirlemek üzere gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin yapı geçerliliğinin temelini oluşturmuştur. Araştırmacılar, mevcut verinin faktör analizi için uygunluğunu kontrol etmek amacıyla KMO ve Bartlett testlerini kullanmıştır. KMO değeri, verilerin faktörleştirme için yeterli olduğunu, Bartlett Testi ise değişkenler arasında anlamlı bir korelasyon olduğunu göstermiştir.

Uygulanan açıklayıcı faktör çözümlemesi (AFA), ölçek maddelerinin tek bir temel faktör altında toplandığını destekleyerek, ölçeğin depresyonun şiddetini tek boyutlu bir yapı olarak ölçme amacına uygun olduğunu ortaya koymuştur.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (5 seçenekli)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler (Klinik ve Genel Popülasyon)

Yaş Grubu: Öz Bildirim Çocuk Formu (11-17 yaş); Ebeveyn Bildirim Formu (6-17 yaş)

Popülasyon Detayları: Depresyon ve ilgili duygudurum bozukluklarının semptom şiddetini ölçmek isteyen araştırmacılar ve klinisyenler için uygundur.

Test Metodolojisi: Ölçek, semptomların son iki hafta içerisindeki sıklığını ölçen 5 dereceli bir sistem kullanır:

1. hiçbir zaman
2. neredeyse hiçbir zaman
3. bazen
4. sıklıkla
5. neredeyse her zaman

Anahtar Kelimeler

Çocuk Psikiyatrisi, Ergen Psikolojisi, Psikometri, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Semptom Şiddeti.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Şermin Yalın-Sapmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, telif hakları ve potansiyel ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Şermin Yalın-Sapmaz ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Kaynaklar

Yalın-Sapmaz, Ş., Yalın, N., Kavurma, C., Tanrıverdi, B. U., Öztekin, S., Köroğlu, E. ve Aydemir, Ö., (2017). DSM-5 Düzey 2 Depresyon Ölçeği Türkçe Formunun Güvenilirliği ve Geçerliliği (11-17 Yaş Çocuk Formu ve 6-17 Yaş Ebeveyn Formu). Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi 6(1), 15-21, DOI: 10.5455/JCBPR.253026.

Makalenin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: dsm-5-duzey-2-depresyon-olcegi-turkce-formunun-guvenilirligi-ve-gecerliligi-11-17-yas-cocuk-formu-ve.pdf

Makalenin dergi linki: ejmanager.com

DSM-5 Düzey 2 Depresyon Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak metinde sunulmamıştır. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya belirtilen akademik makalenin incelenmesi gerekmektedir.