DSM-5 Düzey 1 Kesitsel Belirti Ölçeği

Özet

DSM-5 Düzey 1 Kesitsel Belirti Ölçeği, Amerikan Psikiyatri Birliği (APA) tarafından geliştirilen ve psikopatoloji alanındaki geniş belirti yelpazesini değerlendirmek üzere tasarlanmış bir tarama aracıdır. Bu ölçek, bireylerde mevcut olan çeşitli psikiyatrik bozukluklarla ilişkili belirtileri, herhangi bir spesifik tanı kategorisine bağlı kalmaksızın, boyutlu bir yaklaşımla ölçmeyi amaçlar. Ölçeğin temel amacı, klinisyenlere, hastaların ana tanısal alanlar dışındaki eşlik eden veya potansiyel olarak önemli belirti alanlarını hızlıca belirleme konusunda yardımcı olmaktır. Türkiye’deki geçerlilik ve güvenilirlik çalışması Sapmaz ve arkadaşları (2017) tarafından 11-17 yaş arası çocuklar ve 6-17 yaş arası ebeveynler için gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

DSM-5, Kesitsel Belirti Ölçeği, Çocuk Psikiyatrisi, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Tarama Aracı, Ergenlik, Ebeveyn Formu.

Yazarlar

Şermin YALIN SAPMAZ, H. Ömer ERKURAN, Cihan KAVURMA, Murat ÖZTÜRK, Büşra Uysal TANRIVERDİ, Emine KÖROĞLU, Ömer AYDEMİR.

Amaç

DSM-5 Düzey 1 Kesitsel Belirti Ölçeği, klinik değerlendirmenin başlangıç aşamasında, hastanın yaşadığı belirti şiddetini ve belirti profilini boyutlu olarak saptamak amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, 13 temel psikiyatrik belirti alanını kapsayarak, klinisyenin hastanın ana şikayetinin ötesindeki potansiyel komorbid durumları veya klinik dikkate değer diğer sorunları hızlıca fark etmesine olanak tanır.

Bu ölçeğin Türkçe Formunun geçerliliği ve güvenilirliği çalışması, uluslararası standartlara uygun psikometrik özelliklerin Türk popülasyonunda da sağlandığını göstermeyi hedeflemiştir. Bu uyarlama, ölçeğin Türkiye’deki çocuk ve ergen ruh sağlığı hizmetlerinde standart bir tarama aracı olarak kullanılmasına zemin hazırlamıştır.

Yapı

Ölçek, DSM-5’in getirdiği boyutlu değerlendirme yaklaşımını yansıtır. Yapısal olarak, farklı tanı kategorileriyle ilişkili olabilecek ancak bu kategorilere özgü olmayan 13 farklı psikopatoloji alanını ölçer. Bu alanlar genellikle depresyon, öfke, mani, anksiyete, somatik belirtiler, uyku sorunları ve madde kullanımı gibi geniş spektrumları içerir.

Ölçek, belirtilerin varlığını veya şiddetini belirli bir zaman dilimi içinde değerlendirir. Bu kesitsel yaklaşım, belirtilerin o anki durumunu yansıtarak, uzunlamasına değerlendirmeler için bir başlangıç noktası sunar. Bu boyutlu ölçüm, sadece bir tanı koymaktan ziyade, belirti şiddetinin derecesini belirlemeyi kolaylaştırır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal İngilizce formunun yapısal geçerliliği ve eşzamanlı geçerliliği kapsamlı uluslararası çalışmalarla kanıtlanmıştır. Sapmaz ve arkadaşlarının (2017) Türkçe uyarlama çalışması, Formun Türk örnekleminde yapısal ve ölçüt geçerliliğini incelemiştir. Geçerlilik analizlerinde, ölçeğin beklenen psikopatolojik yapıyı koruyup korumadığı ve klinik değerlendirmelerle uyumu araştırılmıştır.

Uyarlama çalışmalarında genellikle, Türkçe formun maddelerinin kültürel olarak uygunluğu ve orijinal formla anlamsal eşdeğerliği sağlanmaya çalışılır. Her ne kadar bu alanda spesifik geçerlilik katsayıları (örneğin, faktör yükleri veya korelasyonlar) kaynak referansta detaylı verilmemiş olsa da, yayın, ölçeğin geçerliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu belirtmektedir.

Güvenirlik

Güvenilirlik, ölçeğin zaman içinde veya farklı iç tutarlılık ölçümleriyle ne kadar tutarlı sonuçlar verdiğini gösterir. DSM-5 Düzey 1 Kesitsel Belirti Ölçeği’nin güvenilirliği, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak incelenir.

Sapmaz ve arkadaşlarının (2017) çalışması, Türkçe formun hem çocuk/ergen öz bildirim formunda hem de ebeveyn formunda yeterli düzeyde güvenilirliğe sahip olup olmadığını araştırmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

DSM-5 Düzey 1 Kesitsel Belirti Ölçeği, doğası gereği multidimensiyonel bir yapıya sahiptir. Orijinal ölçek, 13 farklı belirti alanını temsil eden faktörlere ayrılmaktadır. Türkçe uyarlama çalışmasında da, ölçeğin bu çok faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da korunup korunmadığının doğrulanması için doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi tekniklerinin kullanılması beklenir.

Faktör analizinin temel amacı, belirti gruplarının beklenen klinik alanlarla tutarlı bir şekilde kümelenip kümelenmediğini test etmektir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliliğinin önemli bir kanıtını oluşturur ve her bir belirti alanının bağımsız olarak değerlendirilmesine olanak tanır.

Ölçek Bilgisi

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) ve Tarama Ölçeği

Format: Öz Bildirim ve Ebeveyn Bildirimi Formları

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Form), İngilizce (Orijinal Form)

Popülasyon Grubu: Klinik ve Toplum Örneklemi

Yaş Grubu: Çocuk ve Ergenler (11-17 yaş öz bildirim), Ebeveynler (6-17 yaş arası çocuklar için bildirim)

Popülasyon Detayları: Türk çocuk ve ergen popülasyonunda psikometrik özellikleri incelenmiştir.

Test Metodolojisi: Kesitsel belirti şiddetini ölçmek için Likert benzeri derecelendirme sistemi kullanılır. Belirtiler, genellikle son iki hafta içindeki sıklık veya şiddet açısından değerlendirilir.

Anahtar Kelimeler

Dimensional Değerlendirme, Tarama, Ergen Psikolojisi, Ebeveyn Raporu, Psikometri, Anadolu Psikiyatri Dergisi, Şiddet Ölçümü.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Şermin YALIN SAPMAZ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı tarihteki yazışma adresi ilgili akademik birimdir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, DSM-5’in bir parçası olarak APA tarafından geliştirilmiştir. Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri genellikle ölçeğin orijinal geliştiricisine ve uyarlama çalışmasını yürüten araştırmacılara aittir. Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için telif hakları ve ücretlendirme bilgileri, sorumlu yazar veya ilgili yayıncı aracılığıyla edinilmelidir.

Orijinal makale 2017 yılında yayımlanmıştır.

Referanslar

1. Sapmaz, S. Y., Erkuran, H. Ö., Kavurma, C., Öztürk, M., Tanriverdi, B. U., Köroglu, E., & Aydemir, Ö. (2017). DSM-5 Düzey 1 Kesitsel Belirti Ölçegi Türkçe Formunun geçerliliği ve güvenilirliği (11-17 yas çocuk ve 6-17 yas anne-baba formlari). Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18(Ek sayı.2), 99-106. doi: 10.5455/apd.245364
2. Ek olarak, ölçeğin dayandığı orijinal kılavuz: American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: dsm-5-duzey-1-kesitsel-belirti-olcegi-toad.pdf

DSM-5 Düzey 1 Kesitsel Belirti Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri bu kaynakta mevcut değildir, ancak genel yapısı 13 temel belirti alanını kapsar.

• Depresyon (Örn: Üzgün veya çökkün hissetmek)
• Öfke (Örn: Hiddetli veya sinirli hissetmek)
• Mani (Örn: Aşırı enerjik veya heyecanlı hissetmek)
• Anksiyete (Örn: Endişeli veya gergin hissetmek)
• Somatik Belirtiler (Örn: Açıklanamayan baş veya mide ağrısı)
• Uyku Sorunları (Örn: Uykuya dalmakta zorlanmak)
• Psikoz (Örn: Gerçek olmayan şeyler duymak veya görmek)
• Madde Kullanımı (Örn: Alkol veya uyuşturucu kullanma isteği)
• Hafıza Sorunları
• Tekrarlayıcı Düşünceler/Davranışlar (OKB)
• Disosiyasyon
• Yeme Sorunları
• İntihar Düşüncesi