Doğumda Algılanan Destek ve Kontrol Ölçeği

Özet

Doğumda Algılanan Destek ve Kontrol Ölçeği (DADDÖ), kadınların doğum deneyimleri sırasında algıladıkları destek düzeyini ve süreç üzerindeki kontrol hislerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, doğum sürecinin sadece tıbbi bir olay olmaktan öte, annenin psikolojik ve duygusal refahını doğrudan etkileyen kritik bir yaşam olayı olduğu varsayımına dayanır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültüründeki gebelerin ve annelerin doğum deneyimlerine dair subjektif algılarını güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmeyi hedefler.

Ölçek, doğum sırasındaki hem çevresel faktörlerin (sağlık personelinin tutumu, eş veya yakının desteği) hem de kişisel faktörlerin (karar verme yetisi, özerklik) anne üzerindeki etkisini nicel olarak belirlemeye odaklanmıştır. Bu sayede, doğum hizmetlerinin kalitesini artırmak ve travmatik doğum deneyimlerini azaltmak için gereken müdahale alanları tespit edilebilir.

Anahtar Kelimeler

Doğumda algılanan destek, Doğumda kontrol, Doğum deneyimi, Psikososyal destek, Psikometri, Uyarlama, Gebelik, Doğum.

Yazarlar

Fadime İnci, Gözde Gökçe İşbir, Fatih Tanhan

Amaç

Doğumda Algılanan Destek ve Kontrol Ölçeği’nin temel amacı, doğum yapan kadınların doğum eylemi sırasında sağlık profesyonelleri ve çevrelerindeki diğer kişiler tarafından sağlanan desteği ne ölçüde algıladıklarını ve doğum süreci üzerindeki kararlara ne kadar katılabildiklerini (kontrol edebildiklerini) belirlemektir. Bu ölçüm, özellikle doğum sonrası psikolojik sonuçları (örneğin, doğum sonrası depresyon veya travmatik doğum algısı) yordamada kritik bir rol oynar.

Ölçeğin uyarlanması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında, doğum kalitesini değerlendirme ve anne sağlığı hizmetlerini kişiselleştirme çalışmalarına bilimsel bir zemin sağlamayı amaçlamıştır. Elde edilen veriler, doğumhane ortamlarının iyileştirilmesi ve anne merkezli bakım modellerinin geliştirilmesi için önemli bilgiler sunar.

Yapı (Ölçtüğü Psikolojik Yapı)

DADDÖ, iki temel psikolojik yapıyı ölçmektedir: Algılanan Destek ve Algılanan Kontrol. Bu yapılar, doğum deneyiminin subjektif kalitesini belirleyen en önemli bileşenler olarak kabul edilir.

• Algılanan Destek: Bu boyut, annenin doğum sırasında eşinden, ailesinden ve özellikle sağlık ekibinden (doktor, ebe) aldığı duygusal, fiziksel ve bilgilendirme desteğinin subjektif değerlendirmesini içerir. Yüksek algılanan destek, genellikle daha olumlu doğum sonuçları ve daha düşük anksiyete ile ilişkilidir.

• Algılanan Kontrol: Bu boyut, annenin doğum süreciyle ilgili önemli kararlara ne ölçüde katılabildiğini, tercihlerinin dikkate alınıp alınmadığını ve kendi bedeni üzerindeki özerkliğini koruyup koruyamadığını ölçer. Kontrol hissi, doğum travmasını önlemede merkezi bir faktördür.

Geçerlik

Doğumda Algılanan Destek ve Kontrol Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (İnci ve ark., 2015), ölçeğin yapısal uygunluğunu ve amaca hizmet etme derecesini belirlemek için kapsamlı geçerlik analizleri yürütülmüştür. Ölçeğin özgün yapısının kültürel bağlama uygunluğu, hem içerik geçerliği hem de yapı geçerliği yöntemleriyle incelenmiştir.

Yapı geçerlik çalışmaları genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiş ve ölçeğin orijinalindeki iki faktörlü yapının (Destek ve Kontrol) Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Bu analizler, maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ve modelin kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, ölçek puanlarının doğum memnuniyeti ve doğum stresi gibi ilgili dış değişkenlerle anlamlı korelasyonlar gösterdiği bildirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla çeşitli güvenirlik analizleri yapılmıştır. İç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir. İnci ve arkadaşlarının çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılığının ve alt boyutlarının Cronbach Alfa katsayılarının yüksek olduğu (genellikle 0.80’in üzerinde) rapor edilmiştir.

Bu yüksek alfa değerleri, DADDÖ’nün Türkçe versiyonunun son derece güvenilir bir araç olduğunu ve maddelerin tutarlı bir şekilde Algılanan Destek ve Kontrol yapılarını ölçtüğünü göstermektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin klinik araştırmalarda ve bireysel değerlendirmelerde tutarlı sonuçlar üretebileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinde, Faktör Analizi, ölçeğin psikometrik özelliklerinin temelini oluşturmuştur. Başlangıçta Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile maddelerin kültürel uygunluğu test edilmiş, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile orijinal modelin Türk popülasyonunda teyit edilmesi sağlanmıştır. DFA sonuçları, iki boyutlu yapının, veri setine mükemmel veya çok iyi uyum sağladığını göstermiştir.

Ölçek, destek ve kontrol alt boyutları olarak iki ana faktöre ayrılmaktadır. Bu faktörler arasındaki ayrım, doğum deneyiminin farklı yönlerini bağımsız olarak ölçme yeteneğini güçlendirir. Faktör Analizi bulguları, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu ve ölçülen yapıların teorik çerçeveyle tutarlı olduğunu desteklemektedir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Genellikle 5’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılır (örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Doğum yapmış veya doğum eylemi sırasında olan kadınlar (doğum sonrası ilk günlerde veya haftalarda uygulanır).

Age Group: Doğurganlık çağındaki yetişkin kadınlar (genellikle 18-45 yaş arası).

Population Details: Türkiye’deki çeşitli hastanelerde doğum yapmış annelerden oluşan klinik veya genel popülasyon örneklemi.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Uygulama genellikle bireysel olarak, doğumdan hemen sonraki kritik dönemde (örneğin, 24-48 saat sonra) yapılır.

Anahtar Kelimeler

Doğumda Algılanan Destek, Algılanan Kontrol, Doğumhane, Anne Sağlığı, Güvenirlik, Geçerlik, Jinekoloji, Obstetrik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışmasının yazarları için spesifik ORCID bilgileri kaynakta belirtilmemiştir. İlgili akademik yayınlarda kontrol edilmelidir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Gözde Gökçe İşbir

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Doğumda Algılanan Destek ve Kontrol Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun kullanımı genellikle akademik ve klinik araştırma amaçları için, sorumlu yazar ile iletişime geçilerek izin alınmasını gerektirir. Ölçek, 2015 yılında Türkçe literatüre kazandırılmıştır.

Test Yılı (Uyarlama): 2015

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücret talep edilmez, ancak yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: the-turkish-version-of-perceived-support-and-control-in-birth-scale-toad.pdf

Kaynaklar

• Inci, F., Gokce Isbir, G., & Tanhan, F. (2015). The Turkish version of Perceived Support and Control in Birth scale. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 36(3), 103-113. doi: 10.3109/0167482X.2015.1073708

Doğumda Algılanan Destek ve Kontrol Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için yukarıda belirtilen referans yayına (Inci et al., 2015) başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.