Doğal Alan Rekreasyonu Öz-Yeterlik Ölçeği:Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Özet

Bu çalışma, bireylerin öz-yeterlik düzeylerini doğal alanlarda gerçekleştirilen rekreasyon faaliyetleri bağlamında değerlendirmek amacıyla geliştirilen Doğal Alan Rekreasyonu Öz-Yeterlik Ölçeği’nin (DAÖYÖ) Türk kültürüne uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapılması amacıyla yürütülmüştür. Ölçeğin orijinal yapısı korunarak, dilsel eşdeğerlik ve kapsam geçerliği sağlanmıştır. Çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesi sonucunda, Türk popülasyonunda kullanıma uygun, güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir. Bu ölçek, özellikle spor bilimleri, çevre psikolojisi ve rekreasyon yönetimi alanlarında doğal çevredeki aktivitelere katılımı etkileyen bilişsel süreçleri araştırmada önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Doğal Alan, Rekreasyon, Öz-Yeterlik, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Sırrı Cem Dinç, Özge Yavaş-Tez

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin doğal çevrelerdeki rekreasyonel aktivitelere başarılı bir şekilde katılma yeteneklerine olan inançlarını, yani öz-yeterlik düzeylerini ölçmektir. Bu uyarlama çalışması özelinde amaç, orijinal ölçeği Türk diline ve kültürüne uygun hale getirerek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır.

Bu ölçek, bireylerin doğa sporları ve açık hava etkinliklerine katılım kararlarını, performanslarını ve zorluklarla karşılaştıklarında gösterdikleri direnci anlamak için tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, rekreasyon programlarının planlanması ve katılımcıların motivasyon düzeylerinin artırılması açısından önemlidir.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel teori çerçevesinde Albert Bandura tarafından tanımlanan öz-yeterlik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Bu bağlamda, doğal alanlarda yürüyüş, kampçılık, doğa gözlemi ve zorlu koşullarla başa çıkma gibi çeşitli rekreasyonel etkinlikleri gerçekleştirme konusunda bireyin kişisel yeterlilik algısını değerlendirir. Öz-yeterlik, bireyin gelecekteki davranışlarını ve hedeflerine ulaşma motivasyonunu belirleyen merkezi bir yapıdır.

Doğal Alan Rekreasyonu Öz-Yeterlik yapısı, spesifik olarak tehlikeli veya öngörülemeyen dış ortamlarda (örneğin, hava durumu değişiklikleri, yön bulma zorlukları) bireyin güvenle hareket etme kapasitesine odaklanır. Yüksek öz-yeterlik algısı, bireyin zorluklarla başa çıkma, risk alma ve bu tür etkinliklere katılımını sürdürme olasılığını artırır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, dilsel eşdeğerlik, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği analizleri gerçekleştirilmiştir. Dilsel eşdeğerlik, çeviri ve geri çeviri yöntemleri kullanılarak sağlanmış, uzman görüşleri ile kapsam geçerliği onaylanmıştır. Yapı geçerliği için ise doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu ve kabul edilebilir uyum indekslerine (örneğin, GFI, CFI, TLI) sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin kuramsal olarak ölçmesi beklenen Doğal Alan Rekreasyonu Öz-Yeterlik yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile incelenmiştir. Çalışmada elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilen sınırların (genellikle .70) üzerinde olduğu ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte tutarlı olduğunu gösterir.

Ayrıca, ölçek puanlarının zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de uygulanmıştır. Bu analizler sonucunda elde edilen korelasyon katsayılarının yüksek olması, ölçeğin farklı zaman dilimlerinde uygulandığında kararlı sonuçlar verdiğini desteklemiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere öncelikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) yapılarak madde yüklerinin dağılımı incelenmiş, ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, ölçeğin orijinal formundaki faktör yapısının (genellikle tek boyutlu) Türk kültüründe de geçerli olduğunu ortaya koymuştur.

Elde edilen uyum indeksleri (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, RMSEA, CFI, TLI) mükemmel veya iyi uyum düzeylerini işaret ederek, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen öz-yeterlik yapısı ile güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu kanıtlamıştır. Bu bulgular, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Doğal Alan Rekreasyon katılımcıları veya ilgili öğrenciler.

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Çalışmanın orijinal örneklemi, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapıldığı spesifik bir çalışma grubunu içermektedir. Genellikle üniversite öğrencileri veya rekreasyonel aktivitelere katılan bireylerden oluşur.

Test Methodology: Ölçek, 11 puanlı bir Likert tipi derecelendirme sistemi kullanır. Derecelendirme, Hiç Doğru Değil (0) ve Çok Doğru (10) arasında değişmektedir. Yüksek puanlar, doğal alan rekreasyonuna yönelik yüksek öz-yeterlik algısını ifade eder.

Anahtar Kelimeler

Öz-Yeterlik, Doğal Çevre, Açık Hava Aktiviteleri, Geçerlik Çalışması, Güvenirlik Analizi, Spor Psikolojisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Yayınlanan makalede ORCID bilgisi belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Özge Yavaş-Tez’in e-posta adresi makalede belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Sorumlu Yazar: Sırrı Cem DİNÇ

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Sırrı Cem Dinç ve Özge Yavaş-Tez tarafından 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Sırrı Cem Dinç) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]. Akademik ve eğitim amaçlı kullanımlar için genellikle izin alınması yeterli olmakla birlikte, ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için ücret talep edilebilir.

Kaynaklar

Dinç, S. C., ve Yavaş-Tez Ö., (2019). Doğal Alan Rekreasyonu Öz-Yeterlik Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 394-410. DOI: 10.31680/gaunjss.610544

Makalenin orijinal PDF dosyasına ResearchGate üzerinden erişim sağlanabilir: researchgate.net

Orijinal PDF belgesi ayrıca şu adresten indirilebilir: dogal-alan-rekreasyonu-oz-yeterlik-olcegigecerlik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf

[quads id=5]

Doğal Alan Rekreasyonu Öz-Yeterlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak metinde doğrudan sağlanmamıştır. Ölçek, rekreasyonel aktivitelere yönelik öz-yeterlik algısını ölçen ve genellikle doğal alanlarda karşılaşılabilecek durumlara (örneğin, harita okuma, zorlu arazide ilerleme, temel kamp kurma becerileri) odaklanan maddelerden oluşmaktadır.