Dijital Okuma Eğilimi Ölçeği (Digital Reading Disposition Scale)

Özet

Dijital Okuma Eğilimi Ölçeği (Digital Reading Disposition Scale), bireylerin dijital ortamlarda okumaya yönelik genel eğilimlerini, tutumlarını ve davranışsal tercihlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2018 yılında Berker Bulut ve Nuri Karasakaloğlu tarafından Türkçe diline uyarlama çalışması yapılarak eğitim araştırmaları alanına kazandırılmıştır. Özellikle dijital metin tüketiminin yaygınlaştığı modern eğitim bağlamında, öğrencilerin dijital okumaya karşı olan motivasyonlarını ve rahatlık düzeylerini belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin geliştirilmesi ve uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiş olup, dijital okuma becerileri ve alışkanlıkları üzerine yapılan çalışmalara önemli bir katkı sağlamaktadır. Ölçek, dijital kaynaklara erişim kolaylığının, algılanan yararın ve okuma tercihlerinin ölçülmesinde kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital okuma, okuma eğilimi, psikometrik uyarlama, geçerlik, güvenirlik, eğitim araştırmaları, dijital yeterlilik.

Yazarlar

Berker Bulut, Nuri Karasakaloğlu

Amaç

Dijital Okuma Eğilimi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin (özellikle üniversite veya okul düzeyindeki öğrencilerin) elektronik cihazlar ve ekranlar aracılığıyla sunulan metinleri okumaya yönelik gösterdikleri genel eğilimi, istekliliği ve duygusal tepkileri standart bir şekilde ölçmektir. Bu araç, dijital okuma alışkanlıklarının geleneksel okuma alışkanlıklarından nasıl ayrıştığını anlamak ve bu eğilimin akademik başarı üzerindeki etkilerini incelemek için tasarlanmıştır.

Ölçek, eğitim bilimcilerine ve araştırmacılara, dijitalleşen dünyada okuma kültürünün değişimini analiz etme ve bu değişime uygun pedagojik stratejiler geliştirme konusunda veri sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireyin dijital ortamda okumaya karşı geliştirdiği psikolojik yapı olan Dijital Okuma Eğilimi’ni ölçmektedir. Bu yapı genellikle çok boyutludur ve şunları içerebilir:

• Algılanan Rahatlık ve Kolaylık: Dijital cihazlarda okuma yaparken hissedilen fiziksel ve zihinsel rahatlık düzeyi.
• Tutum: Dijital okumaya karşı geliştirilen olumlu veya olumsuz duygusal tepkiler ve inançlar.
• Davranışsal Eğilimler: Bilgi edinme veya keyif alma amaçlı dijital metinleri tercih etme sıklığı.

Ölçeğin faktör yapısı, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlıklarının dijital bağlamda nasıl tezahür ettiğini ortaya koymak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Dijital Okuma Eğilimi Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, Bulut ve Karasakaloğlu (2018) tarafından yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten dijital okuma eğilimini ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır. Çalışmada, yapı geçerliği (construct validity) yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumu incelenmiştir. Özellikle faktör analizleri, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri de uyarlama çalışmasının önemli bir parçasıdır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. 2018 tarihli çalışmada, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir güvenirlik katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi boyuta yüklendiğini ortaya çıkarmıştır. Uyarlama çalışmasında muhtemelen hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin çok faktörlü yapısı teyit edilmiştir. Bu analizler sonucunda ölçeğin özgün yapısının korunduğu veya kültürel bağlama uygun olarak yeniden yapılandırıldığı belirlenmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır (örneğin, 5’li veya 7’li Likert). Detaylı derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta yer almaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim alanındaki öğrenciler (Lise ve/veya Üniversite öğrencileri).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve genç yetişkinlik (15+).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki farklı üniversitelerde okuyan öğrenciler üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli likert tipi ölçek. Katılımcılar, dijital okuma ile ilgili ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Dijital okuma, okuma alışkanlıkları, teknoloji entegrasyonu, ölçek geliştirme, psikometri, üniversite öğrencileri.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Berker Bulut’tan izin alınması gerekmektedir.

Ücret: Genellikle akademik araştırmalar için ücretsizdir, ancak ticari kullanım için yazarla iletişime geçilmelidir.

Kaynaklar

Bulut, B., & Karasakaloglu, N. (2018). Digital reading disposition scale: A study of validity and reliability. Universal Journal of Educational Research, 6(4), 613-618.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: dijital-okuma-egilimi-olcegidigital-reading-disposition-scale-toad.pdf

Makalenin tam metnine aşağıdaki ERIC bağlantısından erişilebilir: files.eric.ed.gov (EJ1175377.pdf)

Dijital Okuma Eğilimi Ölçeği Maddeleri (Digital Reading Disposition Scale Items)

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanan makaleye başvurulması gerekmektedir.