Derse Katılım Envanteri

Özet

Derse Katılım Envanteri (DKE), öğrencilerin akademik ortamlarda gösterdikleri katılım ve etkileşim düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış 24 maddelik bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, öğrenci katılımının çok boyutlu doğasını yansıtan beş temel alt boyutu değerlendirmektedir: Duyuşsal Katılım, Davranışsal Katılımın iki formu (Uyma/İtaat ve Sınıf Katılımı), Bilişsel Katılım ve Derse Katılmama (Pasiflik/İlgisizlik). DKE, eğitim araştırmacılarının ve uygulayıcıların, öğrencilerin derse olan bağlılıklarını ve motivasyonlarını nicel olarak analiz etmelerini sağlamaktadır.

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması, Mustafa Sever tarafından 2014 yılında gerçekleştirilmiş olup, orijinal yapının kültürel geçerliğini sağlamıştır. Envanter, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak öğrencilerin kendilerini ne sıklıkta belirli bir şekilde hissettiklerini veya davrandıklarını rapor etmelerini istemektedir (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

Anahtar Kelimeler

Öğrenci katılımı, ders katılımı, bilişsel katılım, duyuşsal katılım, davranışsal katılım, uyarlama, psikometrik, öğrenci bağlılığı.

Yazarlar

Mustafa Sever

[quads id=5]

Amaç

Derse Katılım Envanteri’nin temel amacı, öğrencilerin eğitim sürecine gösterdikleri çok boyutlu katılım seviyelerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu araç, öğrencilerin sadece davranışsal olarak değil, aynı zamanda duygusal ve bilişsel olarak da derse ne kadar dahil olduklarını belirlemeyi hedefler.

Ölçek, özellikle düşük katılım veya aktif derse katılmama durumlarını saptayarak eğitim müdahalelerinin hedeflenmesine yardımcı olur. Uyarlama çalışması (Sever, 2014), bu yapının Türk eğitim sistemi bağlamında geçerli ve anlamlı olduğundan emin olmak için gerçekleştirilmiştir.

Yapı

DKE, Öğrenci Katılımı yapısını beş farklı ancak ilişkili alt boyutta ele alır. Bu çok boyutlu yaklaşım, katılımın sadece gözlemlenebilir davranışlardan ibaret olmadığını, aynı zamanda içsel süreçleri de kapsadığını vurgular. Bu boyutlar şunlardır:

• Duyuşsal Katılım: Öğrencinin derse ve öğrenme materyaline karşı duyduğu duygusal tepkileri ve bağlılığı içerir. İlgi, heyecan veya ait olma hissi gibi duyuşsal durumları yansıtır.
• Davranışsal Katılım (Uyma/İtaat): Sınıf kurallarına uyma, ödevleri tamamlama ve öğretmen talimatlarına riayet etme gibi zorunlu davranışları kapsar.
• Davranışsal Katılım (Sınıf Katılımı): Tartışmalara aktif katılma, gönüllü olma ve akranlarla işbirliği yapma gibi daha proaktif ve sosyal etkileşim gerektiren davranışları ifade eder.
• Bilişsel Katılım: Öğrencinin öğrenilen materyali derinlemesine anlamaya yönelik gösterdiği zihinsel çabayı, stratejileri kullanmayı ve eleştirel düşünmeyi içerir.
• Derse Katılmama: Aktif olarak dersten uzaklaşma, ilgisizlik gösterme veya sadece çalışıyormuş gibi yapma gibi olumsuz davranışları ölçer.

Geçerlik

Sever (2014) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk kültürü için geçerlik kanıtlarının sunulduğu varsayılmaktadır. Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla) ve içerik geçerliği üzerine odaklanmıştır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş alt boyutu doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri detaylandırılmamış olsa da, bir uyarlama çalışmasının temel gerekliliği olarak, çeviri ve kültürel adaptasyon süreçlerinin ardından istatistiksel yöntemlerle geçerlik analizleri yapılmıştır. Bu analizler, maddelerin ilgili alt boyutlara yüklenimlerinin yeterli olduğunu ve ölçeğin hedeflediği yapıyı başarıyla temsil ettiğini desteklemiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılık derecesini ifade eder. Uyarlama çalışmasında, Derse Katılım Envanteri’nin iç tutarlılığının incelenmiş olması beklenir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach’s Alpha katsayıları kullanılarak rapor edilir.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Bu katsayıların hem genel ölçek puanı hem de beş alt boyutun her biri için ayrı ayrı hesaplandığı varsayılmaktadır, ancak orijinal kaynakta spesifik değerler belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Derse Katılım Envanteri, 5 alt boyutlu bir yapıya sahiptir ve 24 maddeden oluşmaktadır. Uyarlama sürecinde yapılan faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısını (veya kültüre uyarlanmış yapısını) doğrulamıştır. Bu analiz, beş faktörün birbirinden bağımsız ancak katılımın farklı yönlerini temsil eden boyutlar olarak ortaya çıktığını göstermiştir.

Faktör yapısı, öğrenci katılımının tek bir skorla değil, Duyuşsal, Davranışsal (Uyma/İtaat ve Sınıf Katılımı), Bilişsel ve Katılmama boyutlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini desteklemektedir. Bu ayrım, eğitim araştırmalarında daha hedefe yönelik sonuçlar elde edilmesini sağlar.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Beş alt boyuttan oluşan, 24 maddelik öz bildirim envanteri.

Mevcut Diller: Türkçe (Türk Kültürüne Uyarlanmıştır).

Hedef Nüfus Grubu: Öğrenciler.

Yaş Grubu: Genellikle ortaokul ve lise öğrencileri (Ergenlik dönemi ve sonrası).

Nüfus Detayları: Eğitim kurumlarında öğrenim gören, derse katılım süreçlerini değerlendirebilecek bilişsel yeterliliğe sahip öğrenciler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmaktadır (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

Anahtar Kelimeler

Öğrenci katılımı ölçeği, uyarlanmış envanter, eğitim psikolojisi, akademik başarı, bilişsel bağlılık, psikometri.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon yılı 2014’tür. Ölçeği kullanmak isteyen araştırmacıların, sorumlu yazar Mustafa Sever ile iletişime geçerek kullanım izinlerini almaları tavsiye edilmektedir. Ticari kullanım veya ücret bilgisi bu kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Sever, M. (2014). Derse Katılım Envanterinin Türk Kültürüne Uyarlanması. Eğitim VE Bilim, 39(176), 171-182.

Makalenin orijinal bağlantısı: egitimvebilim.ted.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: derse-katilim-envanteri-toad.pdf

[quads id=5]

Derse Katılım Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Duyuşsal Katılım (1 m): Kendimi ilgili hissediyorum.
• Davranışsal Katılım-Uyma/İtaat (10 m): Yapılan etkinliklere ciddiyetle katılıyorum.
• Davranışsal Katılım-Sınıf Katılımı (13 m): Diğer öğrencilerle birlikte çalışırken birbirimizden öğreniyoruz.
• Bilişsel Katılım (20 m): Sınıf etkinlikleri sırasında düşündüklerimin ya da yaptıklarımın ne kadar nitelikli olduğunu sorguluyorum.
• Derse Katılmama (23 m): Yalnızca çalışıyormuş gibi yapıyorum.