Demans Bilgi Değerlendirme Ölçeği

Özet

Demans Bilgi Değerlendirme Ölçeği (DBEÖ), mevcut bir demans bilgi ölçeğinin Türkçe’ye psikometrik olarak uyarlanmış versiyonudur. Ölçek, özellikle demans hastalığına ilişkin bilgi düzeyini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, hemşirelik mesleği mensupları ve genel popülasyonun demans hakkındaki temel anlayışını ve farkındalığını değerlendirmeyi hedeflemiştir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türkçe bağlamında tutarlı ve geçerli sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Ölçeğin Türkçe versiyonu 17 maddeden oluşmakta olup, demansın tanımı, nedenleri, risk faktörleri ve yönetim stratejileri gibi kritik alanlardaki bilgi eksikliklerini belirlemek için değerli bir araçtır. Elde edilen yüksek uyum indeksleri ve güvenirlik katsayısı, DBEÖ’nün klinik ve akademik araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Demans, Bilişsel Bozukluk, Bilgi Düzeyi, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Hemşirelik, Geriatri.

Yazarlar

Merve Aliye AKYOL, Sevinç Gül ŞENTÜRK, Burcu Akpınar SÖYLEMEZ, Özlem KÜÇÜKGÜÇLÜ.

Amaç

Demans Bilgi Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, demans hakkındaki güncel ve doğru bilgi düzeyini ölçmektir. Bu, özellikle sağlık profesyonelleri (örneğin, hemşirelik öğrencileri ve çalışanları) arasında bilgi eksikliklerini tespit etmek ve bu eksiklikleri gidermeye yönelik eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek için hayati önem taşır. Ölçek, hemşirelik ve genel popülasyon arasında demansla ilgili yanlış inanışları ve bilgi boşluklarını ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Uyarlama çalışması, orijinal İngilizce ölçeğin kültürel olarak Türkçeye adapte edilmesini ve bu adaptasyonun Türk kültürü ve dil yapısına uygunluğunu psikometrik yöntemlerle doğrulamayı amaçlamıştır. Bu süreç, ölçeğin Türkiye’deki araştırmalarda ve klinik uygulamalarda standart bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, katılımcıların demans hastalığı hakkındaki bilgi seviyelerini ölçen bilişsel bir yapıyı değerlendirir. Ölçülen yapı, genellikle demansın etiyolojisi, semptomları, tedavi seçenekleri ve hastalığın ilerleyişi gibi temel bilgi alanlarını kapsamaktadır. Ölçek, tek bir toplam puan üzerinden demans bilgisi yeterliliğini yansıtmaktadır.

DBEÖ, bireylerin demans hakkındaki bilimsel gerçeklere ne kadar hakim olduğunu tespit ederken, aynı zamanda yanlış veya mitlere dayalı bilgileri de ayırt etme kapasitesine sahiptir. Bu, özellikle eğitimsel müdahaleler planlanırken hedef kitlenin mevcut bilgi düzeyinin belirlenmesi açısından kritik bir temel oluşturur.

Geçerlik

Demans Bilgi Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir. Tüm uyum indeksleri, kabul edilebilir sınır olan 0.90’ın üzerinde bulunmuştur, bu da modelin veriye mükemmel uyum sağladığını göstermektedir.

Elde edilen spesifik uyum indeksleri şunlardır: Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) = 0.975, İyilik Uyum İndeksi (GFI) = 0.983 ve Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI) = 0.962. Ayrıca, ki-kare serbestlik derecesi oranı (χ2/df) 2.757 (p < 0.001) olarak hesaplanmıştır. Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) değeri ise 0.033 gibi oldukça düşük bir değerde olup, bu da modelin mükemmel uyumunu pekiştirmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, yaygın olarak kullanılan bir güvenirlik ölçütü olan Cronbach’s α katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, Cronbach’s α değeri 0.836 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu göstermektedir.

Yüksek güvenirlik katsayısı (0.836), ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında tutarlı sonuçlar üretme kapasitesini teyit etmektedir. Bu durum, DBEÖ’nün hem klinik hem de araştırma ortamlarında güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılmasına olanak tanır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması, literatürde güvenilirliği kanıtlanmış bir yöntem olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile gerçekleştirilmiştir. DFA, ölçeğin 17 maddelik yapısının teorik tek faktörlü veya çok faktörlü yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir. Elde edilen tüm uyum indekslerinin (CFI, GFI, NFI) 0.90 eşiğinin üzerinde olması (sırasıyla 0.975, 0.983, 0.962), teorik modelin veri tarafından güçlü bir şekilde desteklendiğini göstermektedir.

Ayrıca, χ2/df oranının 3’ün altında (2.757) ve RMSEA değerinin 0.08’in altında (0.033) olması, modelin kabul edilebilir sınırlardan çok daha iyi bir uyuma sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Bu sonuçlar, Demans Bilgi Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun, ölçtüğü demans bilgisi yapısını doğru ve saf bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Cross-Cultural Adaptation)

Format: 17 maddeden oluşan, muhtemelen çoktan seçmeli veya doğru/yanlış formatında bilgi düzeyini ölçen bir araçtır.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal ölçek İngilizce’dir).

Popülasyon Grubu: Sağlık Profesyonelleri (Özellikle Hemşireler) ve Genel Popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Çalışma, hemşirelik mesleği ve genel halk örneklemleri üzerinde geçerli kılınmıştır.

Test Metodolojisi: Nicel bilgi değerlendirmesi; psikometrik doğrulama için Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

CFI, GFI, NFI, RMSEA, Uyarlanabilirlik, Demans Bilgisi, 17 Maddeli Ölçek, Psikometrik Doğrulama.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Merve Aliye AKYOL

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021 (Uyarlama ve Doğrulama)

Derecelendirme: Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Merve Aliye AKYOL ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-postası: [email protected].

Kaynaklar

Akyol, M. A., Şentürk, S. G., Söylemez, B. A., & Küçükgüçlü, Ö. (2021). Assessment of Dementia Knowledge Scale for the Nursing Profession and the General Population: Cross-Cultural Adaptation and Psychometric Validation. Dementia and Geriatric Cognitive Disorders, 50(2), 170-177.

Makale bağlantısı: https://doi.org/10.1159/000517537

Karger yayınevi üzerinden makale özetine erişim: karger.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: demans-bilgi-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Demans Bilgi Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin Türkçe versiyonu 17 maddeden oluşmaktadır. Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri tam olarak listelenmemiştir.

Maddelerin listesi kaynakta belirtilmediğinden, bu kısım boş bırakılmıştır. Maddelerin tam içeriği için makalenin yazarlarıyla iletişime geçilmesi önerilir.