Demans Riskini Azaltmak için Yaşam Şekli ve Sağlık Davranışını Değiştirme Motivasyonu Ölçeği

Özet

Bu ölçek, bireylerin demans riskini azaltmaya yönelik olarak yaşam şekli ve sağlık davranışlarında değişiklik yapma konusundaki motivasyon düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, orijinal İngilizce formunun Türkçe kültürüne uyarlaması olup, hem klinik hem de araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, bireylerin sağlıklı alışkanlıkları benimseme ve sürdürme eğilimlerini ölçerek önleyici müdahalelerin etkinliğini artırmayı hedeflemektedir.

Ölçek, toplam 27 maddeden ve 7 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme, 5’li Likert Ölçeği formatında yapılmaktadır (1= hiçbir zaman – 5= her zaman). Bu yapı, yaşam şekli değişikliklerine yönelik içsel ve dışsal motivasyon faktörlerinin kapsamlı bir analizini sunar.

Anahtar Kelimeler

Demans, Risk Azaltma, Yaşam Şekli Değişikliği, Sağlık Davranışı, Motivasyon, Geriatri, Psikometrik Uyarlama, Önleyici Hemşirelik.

Yazarlar

Zehirlioglu, L., Erunal, M., Akyol, M. A., Mert, H., Hatipoglu, N. S., & Kucukguclu, O.

Amaç

Demans Riskini Azaltmak için Yaşam Şekli ve Sağlık Davranışını Değiştirme Motivasyonu Ölçeği (MCLHBRD), bireylerin bilişsel gerileme riskini azaltmak amacıyla beslenme, fiziksel aktivite, bilişsel uyarım ve sosyal katılım gibi alanlarda sağlıklı davranışları benimseme ve sürdürmeye yönelik kişisel motivasyonlarını nicel olarak ölçmek için geliştirilmiştir.

Ölçeğin temel amacı, sağlık profesyonellerine, özellikle hemşirelik ve geriatri alanlarında çalışanlara, hastalarının demans riskini azaltmaya yönelik müdahalelere ne kadar hazır ve motive olduklarını belirlemede yardımcı olmaktır. Bu sayede, kişiselleştirilmiş ve etkin davranışsal değişim programları tasarlanması mümkün olmaktadır.

Yapı

Bu ölçek, bireyin sağlık davranışlarını değiştirme konusundaki hazırbulunuşluğunu ve kararlılığını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, öz-belirleme teorisi (Self-Determination Theory) gibi motivasyonel çerçevelere dayanarak, bireyin dışsal zorlamadan ziyade içsel istekle davranış değişikliğine yönelme derecesini araştırmaktadır.

Ölçek, toplam 27 madde ile ölçülen 7 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar genellikle beslenme alışkanlıkları, fiziksel egzersiz düzeyi, stres yönetimi, uyku kalitesi ve sosyal/bilişsel uyarım gibi demans risk faktörlerini hedefleyen spesifik davranış alanlarındaki motivasyonu kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına ait geçerlik analizleri, Zehirlioglu ve arkadaşları (2019) tarafından yayımlanan makalede detaylı olarak sunulmuştur. Kaynak bilgide geçerlik sonuçlarına dair spesifik değerler (örneğin, yapı geçerliği için doğrulayıcı faktör analizi sonuçları veya ölçüt bağımlı geçerlik korelasyonları) yer almamaktadır.

Ancak, uyarlama sürecinde ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığı, faktör yüklerinin yeterliliği ve Türkçe formun kültürel bağlamda anlam geçerliği büyük önem taşımaktadır. Bu veriler, orijinal akademik makalede bulunabilir.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgileri de kaynak içerikte spesifik olarak belirtilmemiştir. Psikometrik bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliğinin rapor edilmesi beklenir.

Uyarlama çalışmasını gerçekleştiren Zehirlioglu ve ekibi, ölçeğin Türkçe formunun tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiş olmalıdır. Bu sonuçlar, ölçeğin aynı bireylerden farklı zamanlarda tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermekte olup, ölçeğin bilimsel kullanımı için kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Demans Riskini Azaltmak için Yaşam Şekli ve Sağlık Davranışını Değiştirme Motivasyonu Ölçeği’nin yapısı, uyarlama sürecinde faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Ölçeğin 27 maddesi, 7 alt boyuta ayrılmaktadır.

Bu 7 alt boyutlu yapı, büyük olasılıkla orijinal İngilizce formunun faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. Bu analiz, Türkçe çevirinin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini ve maddelerin alt boyutlarına uygun şekilde yüklendiğini ortaya koymaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kağıt-kalem veya dijital uygulama için uygun, öz bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe (Uyarlama versiyonu).

Population Group: Yetişkinler, özellikle demans riski taşıyan veya bu konuda farkındalık sahibi bireyler.

Age Group: Belirtilmemiş, ancak yetişkin popülasyon (genellikle orta yaş ve üzeri) için tasarlanmıştır.

Population Details: Orijinal çalışmanın yapıldığı popülasyonun detayları için 2019 referansına bakılmalıdır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman). Yüksek puanlar, demans riskini azaltmaya yönelik davranış değişikliği motivasyonunun daha yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Davranış Değişikliği, Bilişsel Sağlık, Önleme, Hemşirelik Araştırmaları, Yaşam Kalitesi, Sağlık Eğitimi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Sorumlu yazar Özlem Küçükgüçlü ile iletişim için e-posta adresi mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2019

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Özlem Küçükgüçlü ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected]

Kaynaklar

Ölçeğin Türkçe uyarlamasına ait resmi referans aşağıdadır:

• Zehirlioglu, L., Erunal, M., Akyol, M. A., Mert, H., Hatipoglu, N. S., & Kucukguclu, O. (2019). Turkish version of the motivation for changing lifestyle and health behavior for reducing the risk of dementia scale. Journal of Neuroscience Nursing, 51(3), 119-124. doi:10.1097/JNN.0000000000000433

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: journals.lww.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: demans-riskini-azaltmak-icin-yasam-sekli-ve-saglik-davranisini-degistirme-motivasyonu-olcegi-toad.pdf

Demans Riskini Azaltmak için Yaşam Şekli ve Sağlık Davranışını Değiştirme Motivasyonu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin 27 maddesi sunulmamıştır. Maddeler için yazarla iletişime geçilmesi veya belirtilen akademik referansa başvurulması gerekmektedir.